Xử lý dứt điểm hàng ngàn cơ sở nhà đất dôi dư trước quý II/2026 bằng cơ chế đặc thù

Với mục tiêu hoàn thành toàn bộ việc xử lý vào quý II/2026, các quy trình thủ tục sẽ được rút gọn tối đa để sớm đưa tài sản công vào khai thác, tránh lãng phí nguồn lực quốc gia.

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, công tác xử lý nhà đất dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính đang bước vào giai đoạn then chốt. Tính đến cuối tháng 4/2026, toàn quốc đã thu hồi và chuyển giao về địa phương hơn 11.300 cơ sở nhà đất. Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 6.331 cơ sở đang trong quá trình xử lý và đặc biệt là 3.746 cơ sở vẫn chưa có phương án khai thác cụ thể.

Trụ sở xã Thạch Hương, huyện Thạch Hà (cũ), nay là xã Tân Lâm Hương, tỉnh Hà Tĩnh dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), nhấn mạnh rằng nếu tiếp tục thực hiện theo các quy trình thông thường thì chắc chắn không thể hoàn thành mục tiêu vào giữa năm 2026. Do đó, việc ban hành một Nghị quyết với các chính sách đặc thù là yêu cầu cấp bách để giải quyết tình trạng nhiều khu "đất vàng" đang bị bỏ hoang hoặc sử dụng chưa hiệu quả.

Điểm mới quan trọng nhất trong dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư do sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính là cơ chế phân cấp mạnh mẽ cho các địa phương và đơn vị quản lý.

Cụ thể là các cơ sở nhà đất dôi dư sẽ được xem xét chuyển giao về địa phương quản lý theo nguyên trạng mà không cần thực hiện thủ tục lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh như trước đây. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi giữa các cấp hành chính.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng tháo gỡ nút thắt về quy hoạch vốn là rào cản lớn nhất hiện nay. Việc cập nhật và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất hay quy hoạch xây dựng sẽ được phép thực hiện sau khi cơ quan có thẩm quyền đã ra quyết định điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng. Cách tiếp cận này cho phép các địa phương chủ động phương án xử lý trước, sau đó mới hoàn thiện thủ tục pháp lý về quy hoạch để khớp nối với thực tế sử dụng.

Dự thảo quy định rõ trách nhiệm tài chính của các tổ chức, cá nhân khi tiếp nhận lại tài sản gắn liền với đất. Người được giao đất hoặc thuê đất có nghĩa vụ hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của tài sản theo sổ sách kế toán tại thời điểm bàn giao. Trong trường hợp tài sản chưa được hạch toán, giá trị này sẽ được xác định dựa trên chế độ quản lý khấu hao tài sản cố định do Bộ Tài chính quy định.

Đối với các tài sản xây dựng trên đất của tổ chức hoặc cá nhân khác, nếu đơn vị quản lý không còn nhu cầu sử dụng, quy trình xử lý cũng được đơn giản hóa. Các chủ sở hữu đất có thể nhận lại tài sản và hoàn trả giá trị còn lại, hoặc thực hiện thanh lý theo hình thức phá dỡ để bàn giao mặt bằng sạch nếu không có nhu cầu tiếp nhận tài sản gắn liền với đất.

Theo Bộ Tài chính, mặc dù 34 địa phương đã hoàn thành xử lý bước đầu cho hơn 25.800 cơ sở nhà đất, song tiến độ vẫn chưa đồng đều. Khối cơ quan trung ương hiện còn hơn 600 cơ sở chưa xử lý xong, trong khi nhiều tỉnh như Phú Thọ, Ninh Bình, Nghệ An hay Hà Tĩnh vẫn tồn đọng số lượng lớn mặt bằng chưa dứt điểm phương án khai thác.

Việc sắp xếp lại nhà đất không chỉ là nhiệm vụ mang tính nhất thời mà còn là tiền đề để xây dựng chính sách quản lý tài sản công lâu dài. Khi các cơ sở dôi dư được chuyển đổi công năng thành vườn hoa, sân chơi, trường học hay trạm y tế, nguồn lực công sẽ thực sự phục vụ lợi ích của cộng đồng.

Song song với Nghị quyết về cơ chế đặc thù, Bộ Tài chính cũng đang hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 155/2025/NĐ-CP về tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở. Các nội dung sửa đổi tập trung vào việc bố trí diện tích cho các tổ chức tự quản cộng đồng tại nhà văn hóa hoặc trụ sở cấp xã, đồng thời rà soát diện tích vượt định mức và danh mục diện tích chuyên dùng.

Bộ Tài chính khẳng định sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy và chính quyền địa phương chính là yếu tố quyết định để đưa tài sản công vào vận hành hiệu quả, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế và phòng chống lãng phí.

Thanh Hoa