Xử lý 'đến nơi, đến chốn' tàu cá vi phạm quy định về chống khai thác IUU

Cán bộ Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng kiểm tra tàu đánh cá trước khi rời cảng. Ảnh: Lệ Giang

"Cần phải giữ gìn, nâng niu biển”

Cảng cá Đà Rằng khá nhộn nhịp, nhiều tàu cá cập cảng lấy đá lạnh, bơm dầu, nước ngọt, lương thực... cho những chuyến đi biển dài ngày. “Thời buổi khó khăn phải rất chịu khó may ra làm đủ tổn (chi phí) xấp xỉ 200 triệu đồng, rồi mới tính đến đồng lời. Ngày Tết nhìn lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa Biển Đông tự hào lắm” - ông Võ Đốc, phường Tuy Hòa, bày tỏ cảm xúc của người đi biển lâu năm.

Phường Phú Yên và Tuy Hòa là trọng điểm nghề câu cá ngừ đại dương của tỉnh, có trên 330 tàu tập trung ra vào cảng Đà Rằng. Vào thời điểm tàu chuẩn bị ra khơi, số lượng tàu cập cảng nhiều, ưu tiên lấy đá lạnh, bơm dầu trước, xong phải ra phía ngoài neo đậu để chiếc khác vào bơm dầu. Chủ tàu Hồ Lương, phường Phú Yên, nhẩm tính: “Tàu đi biển phải chuẩn bị hơn cả một đám cưới ở nông thôn, từ bia, nước bò húc, gà, vịt, gạo..., chất đầy cabin tàu, đủ sức nuôi ngư dân ở lại 2 tháng liên tục trên biển. Bây giờ, tàu nào cũng sắm tủ đông lạnh để bảo quản thực phẩm dài ngày”.

Những chiếc tàu đánh cá hiện nay “chính quy” hơn so với 30 năm trước, với đầy đủ các loại thiết bị kèm theo, máy radar, máy định dạng, thiết bị giám sát hành trình, điện thoại trực tiếp từ vệ tinh, bộ đàm đường dài. “Lấy tổn xong, chuẩn bị rời cảng, toàn bộ các thiết bị trên tàu hoạt động “chuẩn chỉ” đâu vào đó, cán bộ Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng (Đồn Biên phòng Tuy Hòa, Bộ đội Biên phòng tỉnh Đắk Lắk) xuống kiểm tra lần cuối mới ký sổ đi biển. Bây giờ phải chấp hành tốt, vi phạm là bị phạt ngay lập tức, đã có nhiều tàu bị phạt do lỗi mất kết nối giữa thiết bị giám sát hành trình trên tàu đánh cá với hệ thống giám sát tàu cá của ngành thủy sản” - ông Lương chia sẻ.

Nhiều chủ tàu “thiệt ăn, thiệt làm” sợ bị “phạt oan" đã tự bỏ tiền ra sắm thêm thiết bị giám sát hành trình thứ hai. Theo quy định, tàu nào bị mất kết nối với hệ thống giám sát tàu cá từ 6 giờ liên tục trở lên phải đưa tàu về bờ, nếu không có bằng chứng thuyết phục, sẽ có nguy cơ bị xử phạt hàng chục triệu đồng. Ông Đốc giải thích: “Tất cả đều sợ bị phạt, nên chủ tàu mới sắm thêm thiết bị giám sát hành trình, có đăng ký với Chi cục Thủy sản và Biển, đảo tỉnh Đắk Lắk, trên app điện thoại của tôi cũng hiển thị một thông số chính chủ tàu. Nếu sắm một máy, bị mất kết nối do thời tiết hoặc hỏng máy, phải cho tàu chạy vào bờ, một chuyến biển sắm tổn từ 170-200 triệu đồng. Đây là lý do sâu xa chúng tôi phải sắm thêm thiết bị giám sát hành trình”.

Qua tìm hiểu kỹ, đa số ngư dân đánh bắt xa bờ ở tỉnh Đắk Lắk đã nắm rõ việc vi phạm quy định về chống khai thác IUU ảnh hưởng trực tiếp sinh kế của họ. Vì vậy, bà con tự giác thực hiện đúng quy định trong đánh bắt hải sản. “Tui nói thẳng, tại sao chuyện “thẻ vàng” cứ “đu đưa” nhiều năm qua, các cơ quan chức năng đã làm chặt rồi, nhưng vẫn lòi ra việc này, việc kia. Đa số chủ tàu đánh bắt cá xa bờ ở vùng này đều làm ăn nghiêm túc, chẳng ai dại gì mà vi phạm, để bị mời lên đồn Biên phòng hỏi tới, hỏi lui, phiền phức lắm. Chấp hành ở đây là cả quá trình đánh bắt, suốt nhiều năm, chứ không phải làm theo kiểu “đồng bóng” một vài hôm chiếu lệ, biển là cuộc sống của chúng tôi, cần phải giữ gìn, nâng niu biển” - ông Trần Hữu Phúc, phường Tuy Hòa, nói ra lời lẽ từ thực tiễn.

Tàu đánh cá rời cảng cá Đà Nông ra khơi. Ảnh: Lệ Giang

Nhiều “mắt” theo dõi tàu cá ngoài khơi

Tại Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng có màn hình tivi lớn, đặt tại phòng làm thủ tục xuất nhập tàu đánh cá ra vào cửa biển. Thượng úy Phạm Ngọc Dương, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng chỉ vài thao tác trên màn hình đã hiển thị lên quần đảo Trường Sa (Khánh Hòa) có nhiều ô nhỏ xuất hiện, giải thích: “Hiện nay, đang có rất nhiều tàu cá của tỉnh Đắk Lắk đánh bắt ở vùng biển Trường Sa, chỉ cần đưa chuột vào ô nào đó bấm lên sẽ hiển thị thông tin chiếc tàu đó, vẽ lên cả sơ đồ lịch sử hải trình đánh bắt một tháng hoặc hai tháng”.

- Nhiều thuyền trưởng tàu đánh cá xa bờ phàn nàn, đôi khi không biết thiết bị giám sát hành trình bị mất kết nối, có thể vào bờ bị xử “phạt oan”? - tôi hỏi thẳng vấn đề nhạy cảm hiện nay.

- Không thể “phạt oan” thuyền trưởng tàu đánh cá được, có nhiều cách để xác minh chiếc tàu đó vi phạm hay không, bây giờ dựa vào công nghệ giám sát thì khó “chạy thoát”. Ví dụ, tàu bị ngắt kết nối với hệ thống ở đất liền, do thời tiết xấu hoặc lỗi hệ thống, mở lịch sử hải trình ra thấy tàu đó ngày trước có tốc độ di chuyển chậm, hoặc ít di chuyển, chứng tỏ đang đánh bắt tại vùng biển của Việt Nam. Trên tàu có máy nhắn tin phục vụ việc hỗ trợ tiền dầu, cũng là bằng chứng chứng minh tàu chấp hành tốt.

Hiện nay, các đồn Biên phòng, trạm kiểm soát Biên phòng được ngành thủy sản cấp mã số để truy cập vào hệ thống giám sát tàu cá. Mỗi chiếc tàu cá ra khơi sẽ có nhiều “mắt” theo dõi bằng công nghệ, ngoài ra, còn có các biện pháp nghiệp vụ khác của lực lượng tuần tra Biên phòng, Kiểm ngư, Cảnh sát biển...

Đại úy Lương Văn Phương, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông (Đồn Biên phòng Hòa Hiệp Nam, Bộ đội Biên phòng tỉnh Đắk Lắk) cho biết: “Nếu phát hiện tàu đánh cá trong địa bàn bị mất kết nối ngoài biển khơi, cán bộ trạm lập tức đến tận nhà chủ tàu thông báo và yêu cầu họ gọi điện cho thuyền trưởng kiểm tra nguyên nhân thiết bị giám sát hành trình bị mất kết nối. Qua đó, sẽ hướng dẫn, phối hợp với ngư dân xử lý ổn thỏa”.

Thuyền trưởng đang đánh bắt, biết tàu mình bị mất kết nối với hệ thống giám sát tàu cá, cần gọi điện vào các đài thông tin duyên hải, yêu cầu xác minh tọa độ tàu đang hoạt động. Đây là bằng chứng quan trọng khi các cơ quan chức năng yêu cầu.

Theo ông Đào Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển, đảo tỉnh Đắk Lắk, đối với những tàu có chiều dài dưới 15m, chưa lắp thiết bị giám sát hành trình, phải quản lý thật chặt, nếu xảy ra vi phạm thì xử lý "đến nơi, đến chốn". Kết quả, năm 2025, tỉnh Đắk Lắk đã xử lý 36 trường hợp vi phạm các quy định trong đánh bắt hải sản, xử phạt hành chính trên 860 triệu đồng.

Lệ Giang