Xóa 'vùng trũng' tiêu cực trong đầu tư công: Yêu cầu cấp bách từ thực tiễn

Tại phiên thảo luận ở hội trường ngày 21-4 về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và Kế hoạch vay, trả nợ công cùng giai đoạn, nhiều đại biểu Quốc hội đã đóng góp những ý kiến sâu sắc, thẳng thắn. Góp ý vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, đại biểu Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đã có những phân tích toàn diện, đi thẳng vào các “điểm nghẽn” của đầu tư công hiện nay.

Nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của đầu tư công

Đại biểu bày tỏ sự thống nhất cao với mục tiêu tổng quát của dự thảo nghị quyết: Nâng cao hiệu quả đầu tư công, phát huy vai trò dẫn dắt, tạo sức lan tỏa để thu hút tối đa nguồn lực ngoài Nhà nước, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững. Theo đó, đầu tư công không chỉ là nguồn lực tài chính đơn thuần mà còn là “đòn bẩy” hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh.

Đại biểu Lê Hữu Trí phát biểu thảo luận.

Cùng với đó, nguyên tắc phân bổ vốn phải được thực hiện nghiêm túc: Tuân thủ pháp luật, phù hợp khả năng cân đối nguồn lực, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn nợ công. Mỗi dự án được bố trí vốn phải được “đo đếm” bằng hiệu quả kinh tế - xã hội và mức độ cải thiện đời sống Nhân dân.

Kiên quyết loại bỏ dự án kém hiệu quả

Từ thực tiễn triển khai giai đoạn 2021 - 2025, đại biểu Lê Hữu Trí thẳng thắn chỉ ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, sàng lọc dự án. Dù dự thảo đã dự kiến bố trí hơn 254 nghìn tỷ đồng cho 5 chương trình mục tiêu quốc gia, song theo đại biểu, Chính phủ cần kiên quyết loại bỏ các dự án chưa thật sự cấp bách, hiệu quả thấp hoặc chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư. “Nguồn lực có hạn phải được dồn cho các công trình trọng điểm, có khả năng tạo động lực phát triển rõ ràng”, đại biểu nhấn mạnh.

Xóa bỏ cơ chế “xin - cho” trong đầu tư công

Một trong những điểm nhấn trong phát biểu là yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản trị đầu tư công. Đại biểu cho rằng cần một “cuộc cách mạng” thực sự, không chỉ dừng ở khẩu hiệu, nhằm xóa bỏ triệt để cơ chế “xin - cho” - vốn lâu nay được ví như “chùm khế ngọt” nuôi dưỡng tiêu cực và tham nhũng.

Theo đại biểu, nếu không thay đổi tận gốc cách thức phân bổ và quản lý vốn thì dù có tăng cường thanh tra, kiểm tra, tình trạng lợi ích nhóm vẫn khó được xử lý triệt để.

Không chạy theo số lượng, phải đặt hiệu quả lên hàng đầu

Liên quan đến mục tiêu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn trước, đại biểu cho rằng con số không phải là vấn đề cốt lõi. Điều quan trọng là mỗi đồng vốn đầu tư công phải mang lại hiệu quả thực chất. “Dự án không rõ mục tiêu, hiệu quả thấp thì dù ít hay nhiều cũng phải cắt bỏ. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của người đề xuất và quyết định chủ trương đầu tư”, đại biểu nêu quan điểm.

Kiểm soát chặt từ khâu quyết định chủ trương đầu tư

Đại biểu cũng đánh giá mục tiêu giảm hệ số ICOR xuống còn 4,5–4,8 là phù hợp nhưng đầy thách thức, nếu không khắc phục những tồn tại kéo dài như: đầu tư dàn trải, chuẩn bị dự án yếu, giải ngân chậm.

Đáng chú ý, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát hiệu quả dự án ngay từ khâu đầu tiên - thẩm định và quyết định chủ trương đầu tư - thay vì chờ đến giữa kỳ mới đánh giá điều chỉnh. Việc quy rõ trách nhiệm cá nhân ở từng khâu, từ thẩm định, lựa chọn tư vấn, lập dự toán đến thi công, quyết toán… là yếu tố then chốt.

Đại biểu cảnh báo, đây chính là “mảnh đất màu mỡ” cho hành vi nâng khống khối lượng, áp sai định mức, đẩy giá trị công trình nhằm hợp thức hóa các khoản tiêu cực. Nếu không có cơ chế giám sát từ sớm, từ xa, thì hậu quả không chỉ là thất thoát ngân sách mà còn làm suy giảm niềm tin.

Kỳ vọng một giai đoạn đầu tư công minh bạch, hiệu quả

Khép lại phần phát biểu, đại biểu Lê Hữu Trí bày tỏ kỳ vọng, với tinh thần đổi mới theo các kết luận của Trung ương và quyết tâm xây dựng bộ máy liêm chính, minh bạch, Nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tạo ra bước chuyển thực chất.

Thông điệp được gửi đi rõ ràng: đầu tư công phải trở thành động lực phát triển, chứ không thể là “vùng trũng” của tiêu cực. Và để làm được điều đó, không chỉ cần cơ chế, mà còn đòi hỏi trách nhiệm, bản lĩnh và sự quyết liệt trong hành động của cả hệ thống.

Đại biểu Phùng Đức Tiến phát biểu thảo luận.

Cũng tham gia thảo luận các nội dung này, đại biểu Phùng Đức Tiến - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa cho rằng, việc ưu tiên bố trí nguồn lực cho nông nghiệp không chỉ nhằm phát huy lợi thế của một quốc gia có nền tảng nông nghiệp vững chắc mà còn góp phần củng cố “trụ đỡ” quan trọng của nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay.

Kết thúc phát biểu, đại biểu bày tỏ mong muốn Quốc hội quan tâm, cân nhắc thấu đáo để có quyết sách phù hợp, bảo đảm phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn tới.

TRÍ NGHĨA