Xóa sổ gian lận '2 sổ sách': Ngành thuế siết chặt, hàng loạt vụ việc khởi tố

Cục Thuế vừa phát thư ngỏ đề nghị các công ty tư vấn thuế, dịch vụ kế toán không tiếp tay cho các hành vi gian lận thuế, nhằm góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Lỗ hổng 2 sổ kế toán

Thời gian qua, việc duy trì "sổ nội bộ" và "sổ báo cáo thuế" đã trở thành công cụ để không ít doanh nghiệp qua mặt cơ quan chức năng. Tuy nhiên, hàng loạt vụ án lớn bị khởi tố gần đây đã cho thấy cái kết đắng của hành vi này.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã liên tiếp triệt phá nhiều vụ án lớn có liên quan đến thủ đoạn này, trong đó điển hình nhất là sai phạm xảy ra tại Công ty Cổ phần đầu tư xây dựng và cung ứng nhân lực Hoàng Long. Kết luận điều tra bổ sung từ Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) cho thấy bị can Nghiêm Quốc Hưng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc công ty này, đã chỉ đạo bộ phận kế toán sử dụng đồng thời hai phần mềm là Misa và Smart Soft.

Trong khi phần mềm Misa được dùng để hạch toán các khoản thu chi có hóa đơn nhằm báo cáo thuế thì phần mềm Smart Soft lại được dùng để theo dõi toàn bộ số liệu nội bộ, bao gồm cả những khoản tiền dịch vụ thu ngoài không hóa đơn.

Cán bộ Thuế hướng dẫn người nộp thuế vào trang thông thông tin điện tử Tổng cục Thuế.

Từ năm 2020 đến năm 2024, doanh nghiệp này đã đưa hơn 15.000 người lao động đi nước ngoài với tổng số tiền thực thu hơn 1.808 tỷ đồng, nhưng đã che giấu doanh thu hơn 1.206 tỷ đồng, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước hơn 241 tỷ đồng.

Tương tự, sai phạm tại Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu cũng cho thấy một kịch bản gian lận có sự tính toán kỹ lưỡng về mặt công nghệ. Cơ quan công an xác định lãnh đạo đơn vị này đã chỉ đạo bộ phận kế toán sử dụng các phần mềm Hivi Gold, Hivi Gold Pro và Excel để theo dõi hoạt động kinh doanh thực tế, trong khi chỉ dùng phần mềm Misa để kê khai thuế.

Kết quả trích xuất dữ liệu giai đoạn 2020 - 2023 cho thấy doanh thu thực tế đạt khoảng 13.700 tỷ đồng, nhưng con số báo cáo với cơ quan thuế lại thấp hơn tới 9.700 tỷ đồng, dẫn đến thiệt hại cho ngân sách khoảng 150 tỷ đồng.

Không chỉ dừng lại ở các doanh nghiệp quy mô lớn, hành vi này còn xuất hiện tại các đơn vị kinh doanh dược phẩm và mỹ phẩm trực tuyến. Điển hình là vụ án tại Công ty TNHH Dược phẩm công nghệ cao NAC được Tòa án nhân dân TP Hà Nội đưa ra xét xử vào đầu tháng 4. Giám đốc Vũ Đăng Thái cùng các đồng phạm đã thống nhất quản lý bán hàng thực tế trên phần mềm Tuha và điều hướng tiền hàng vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản công ty.

Nhóm này sử dụng hệ thống sổ sách nội bộ để theo dõi doanh thu thực và một hệ thống khác để khai thuế với số liệu thấp hơn nhiều lần, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 4,1 tỷ đồng. Kết quả là bị cáo Vũ Đăng Thái phải nhận mức án 5 năm tù, các đồng phạm khác cũng lĩnh án từ 3 năm tù cho đến án treo.

Liên quan đến việc doanh nghiệp sử dụng hai sổ kế toán, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: “Hành vi này thường diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có nghiệp vụ thanh tra chuyên sâu”.

Quyết liệt thanh lọc doanh nghiệp trốn thuế

Theo các chuyên gia, quy trình sai phạm thường bắt đầu từ việc bán hàng không xuất hóa đơn, sau đó dòng tiền được điều hướng về tài khoản cá nhân của chủ doanh nghiệp hoặc người thân. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, giải thích việc tồn tại song song “sổ nội bộ” và “sổ thuế” đồng nghĩa với việc nhiều khoản tiền chưa xuất hóa đơn đã được ghi nhận riêng lẻ thông qua tài khoản cá nhân hoặc tiền mặt.

Tuy nhiên, hiện nay ngành thuế đã có nhiều biện pháp giám sát dựa trên dữ liệu bên thứ ba và có quyền yêu cầu sao kê tài khoản ngân hàng cá nhân của chủ doanh nghiệp để xác minh nếu có dấu hiệu nghi ngờ.

Ông Nguyễn Tiến Trung (Trưởng Ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế) cho rằng cần phân biệt rõ giữa kê khai sai sót thông thường và hành vi cố tình trốn thuế.

Nhiều trường hợp trốn doanh thu bắt đầu ngay từ khâu đầu vào, khi hàng hóa mua bán không có hóa đơn, chứng từ đầy đủ, dẫn đến kê khai thiếu doanh thu, lập sổ sách riêng để theo dõi giao dịch thực tế.

Theo ông Trung, ranh giới giữa kê khai sai và hành vi trốn thuế là hoàn toàn khác nhau. Những trường hợp cố tình lập hai hệ thống sổ sách, ký hợp đồng "hai giá", kê khai thấp hơn thực tế để trốn thuế là hành vi vi phạm pháp luật.

"Để phát hiện, xử lý các hành vi gian lận có tổ chức, ngành thuế đang đẩy mạnh minh bạch hóa giao dịch, dữ liệu và dòng tiền, đồng thời tăng cường phối hợp với ngân hàng và các cơ quan liên quan", ông Trung nhấn mạnh.

Trong quá trình quản lý, các chuyên gia cũng lưu ý cần có sự phân biệt rõ ràng giữa hành vi vi phạm và các nghiệp vụ quản trị hợp pháp. Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp hoàn toàn được phép thực hiện kế toán quản trị nội bộ để theo dõi các khoản chi không được trừ khi tính thuế như chi phí đối ngoại hay khấu hao không đúng chế độ.

Luật Kế toán chỉ nghiêm cấm việc trong cùng một kỳ kế toán, doanh nghiệp cố tình lập hai hệ thống báo cáo tài chính khác nhau với số liệu sai lệch nhằm mục đích gian lận. Đồng quan điểm, luật sư Trần Xoa cũng nhận định doanh nghiệp chỉ vi phạm khi việc lập sổ sách nhằm mục tiêu trốn thuế, còn nếu chỉ phục vụ công tác quản trị thì không trái quy định.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng này, Cục Thuế hiện đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mạnh mẽ như tăng cường kiểm soát dòng tiền và giảm sử dụng tiền mặt trong lưu thông. Cơ quan quản lý cũng đang đẩy mạnh kết nối dữ liệu với hệ thống ngân hàng để kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản cá nhân nghi vấn.

Đặc biệt, Cục Thuế đã yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử phải gửi danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán trước ngày 8/4 hàng năm để phục vụ công tác rà soát.

Mới đây, trong thư ngỏ gửi các hiệp hội nghề nghiệp trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, các đại lý thuế và đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán, tư vấn thuế. Cục Thuế đề nghị các đơn vị cung cấp phần mềm không phát triển hoặc hỗ trợ các hệ thống có khả năng vận hành nhiều sổ kế toán tài chính cho cùng một doanh nghiệp; đồng thời tích hợp cơ chế cảnh báo, lưu vết thay đổi dữ liệu và phát hiện dấu hiệu bất thường để ngăn ngừa gian lận từ sớm.

Đáng chú ý, Cục Thuế đề nghị các nhà cung cấp phần mềm định kỳ gửi danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán nhằm phục vụ công tác quản lý và giám sát thuế.

Huyền Anh