Xe tăng lội nước PT-76 thể hiện sức sống trường tồn đến khó tin

Xe tăng lội nước PT-76 lần đầu tiên ra mắt tại một cuộc duyệt binh vào ngày 1/5/1951, khi mới tiến hành công tác thử nghiệm, đây là điều bất thường với vũ khí của Liên Xô, bởi chúng thường chỉ được giới thiệu sau khi đã hoàn thiện.

Nhưng bất chấp điều này, các binh sĩ Liên Xô vẫn đánh giá cao chiếc PT-76 vì độ tin cậy, sức cơ động cao trên mọi địa hình, đặc biệt là vượt được chướng ngại vật nước.

Mặc dù hệ thống đẩy phản lực nước đã được các nhà thiết kế từ nhiều quốc gia thử nghiệm trước PT-76 khá lâu, nhưng chính chiếc xe tăng hạng nhẹ này đã hoàn thiện công nghệ trên đầu tiên, mang lại tốc độ bơi lên tới 10 km/h.

Trọng lượng của PT-76 chỉ là 14,5 tấn, công suất động cơ 240 mã lực, cho tốc độ trên đường nhựa 44 km/h, tầm hoạt động 260 km. Trang bị vũ khí gồm có pháo 76 mm và súng máy SGMT 7,62 mm. Độ dày giáp lên đến 14 mm. Kíp chiến đấu gồm 3 người.

Năm 1959, phiên bản PT-76B với hệ thống ổn định hai mặt phẳng cho pháo ra đời, mang lại khả năng tác xạ chính xác hơn, dây chuyền sản xuất tiếp tục cho đến năm 1967.

Tổng cộng khoảng 3.000 chiếc PT-76 đã xuất xưởng, trong đó 2.000 xe dành cho xuất khẩu. Phương tiện này đã được sử dụng vào nhiều thời điểm khác nhau bởi gần 40 quân đội trên toàn thế giới.

Lần đầu tiên xe tăng lội nước PT-76 tham chiến là tại Hungary vào tháng 10-11/1956, chúng nằm trong đội hình đơn vị trinh sát thuộc Sư đoàn Cơ giới Cận vệ số 2 của Quân khu Carpathia.

Cỗ chiến xa hạng nhẹ này tiến lên phía trước các đoàn xe cơ giới, và bất chấp việc hứng chịu lựu đạn chống tăng và bom xăng Molotov, không có bất cứ tổn thất nào được ghi nhận.

PT-76 sau đó được sử dụng trong Chiến tranh Ấn Độ - Pakistan năm 1965. Tại Việt Nam, chúng được triển khai trên địa hình hiểm trở để thay thế T-54 và Type 59. Bề mặt nghiêng của lớp giáp trước khiến nó rất khó bị bắn hạ bởi súng chống tăng M72 LAW do Mỹ chế tạo.

Cuộc chiến Ấn Độ - Pakistan lần thứ hai năm 1971 là một thắng lợi rực rỡ của PT-76. Vô số sông ngòi và đầm lầy ở Đông Pakistan không còn là trở ngại nữa, khi xe tăng lội nước của Quân đội Ấn Độ thường xuất hiện ở những nơi mà đối phương không hề ngờ tới.

PT-76 cũng được sử dụng ở Trung Đông vào năm 1967 và 1973, Lực lượng phòng vệ Israel thậm chí trưng dụng cả các xe tăng chiến lợi phẩm trong chiến đấu khi nhận thấy ưu điểm. Cỗ chiến xa hạng nhẹ này còn chiến đấu ở châu Phi, Nam Tư cũ và Bắc Kavkaz.

Xe tăng PT-76 vẫn tiếp tục được sử dụng bởi quân đội nhiều quốc gia. Tại Indonesia, chúng được nâng cấp bằng pháo 90 mm của Bỉ, động cơ 300 mã lực của Mỹ và hệ thống điều khiển hỏa lực mới.

Nga đề xuất trang bị cho PT-76 module chiến đấu mới gắn pháo 57 mm bắn nhanh. Cũng có đề xuất chuyển đổi chúng thành xe hỗ trợ hỏa lực bằng cách thay thế tháp pháo cũ bằng loại trang bị pháo 30 mm 2A42, súng máy PKTM và súng phóng lựu tự động AG-17.

Thậm chí mới đây Việt Nam còn cho ra mắt xe tăng hạng nhẹ T-1 dựa trên PT-76, khi sử dụng khung gầm lớn hơn và tích hợp hệ thống điện tử hiện đại, tất cả điều này cho thấy sức sống trường tồn của cỗ chiến xa lội nước thành công nhất lịch sử quân sự.

Việt Dũng