Xe buýt đúng giờ: Điểm mấu chốt giữ chân hành khách sau chính sách miễn phí vé

Xuất bến đúng giờ nhưng về đích lại trễ

Tại buổi sơ kết một tháng triển khai chính sách miễn vé trên 134 tuyến xe buýt vừa được tổ chức, lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM cho biết thành phố đang nghiên cứu thí điểm mô hình xe buýt vận hành đúng giờ trên tuyến số 33 (Bến xe An Sương - Đại học Quốc gia).

Xe buýt phải di chuyển chung làn với ô tô, xe máy nên rất khó đảm bảo thời gian hành trình vào giờ cao điểm.

Thông tin này nhận được nhiều sự quan tâm, bởi lâu nay, "đúng giờ" luôn là một trong những tiêu chí quan trọng nhất quyết định việc người dân có lựa chọn xe buýt hay không.

Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, hiện tỷ lệ xe buýt xuất bến đúng giờ đạt khoảng 97%, vượt chỉ tiêu đề ra. Tuy nhiên, điều hành khách quan tâm không phải thời điểm xe rời bến mà là xe có đến điểm dừng và điểm cuối đúng như lịch trình hay không.

Thực tế, theo ngành giao thông, hiện chỉ có khoảng 2% tuyến xe buýt vừa xuất bến vừa đến điểm cuối đúng giờ. Phần lớn các chuyến xe đạt tiêu chí này lại rơi vào các khung giờ trưa hoặc tối muộn - thời điểm lưu lượng phương tiện trên đường giảm đáng kể, tình trạng ùn tắc không còn căng thẳng như giờ cao điểm.

Trong khi đó, vào các khung giờ từ 6h30 - 8h30 và 16h30 - 18h30, nhiều trục đường chính của TP.HCM như Cộng Hòa, Trường Chinh, Điện Biên Phủ, Nguyễn Hữu Cảnh, Xa lộ Hà Nội, Nguyễn Văn Linh... thường xuyên rơi vào cảnh ùn ứ kéo dài. Xe buýt phải di chuyển chung làn với ô tô, xe máy, liên tục dừng đón trả khách, chịu tác động của hệ thống đèn tín hiệu, các điểm giao cắt và những sự cố giao thông phát sinh. Vì vậy, dù xuất bến đúng theo biểu đồ, thời gian hành trình vẫn rất khó đảm bảo như kế hoạch.

Không ít người dân phải chủ động ra trạm sớm hơn để tránh bị trễ giờ làm, giờ học khi đi xe buýt.

Thực tế này cũng lý giải vì sao tỷ lệ xe xuất bến đúng giờ đạt khoảng 97%, nhưng số chuyến hoàn thành hành trình đúng thời gian lại rất thấp. Với điều kiện giao thông hiện nay, ngay cả xe máy - phương tiện có tính cơ động cao cũng thường xuyên trễ giờ do ùn tắc, thì việc xe buýt, phương tiện có kích thước lớn và phải phục vụ nhiều điểm dừng, có thể duy trì lịch trình chính xác gần như là bài toán rất khó nếu chưa có các giải pháp ưu tiên về hạ tầng và tổ chức giao thông.

Theo ghi nhận của phóng viên, tại nhiều điểm dừng xe buýt trên địa bàn TP.HCM, không ít hành khách cho biết việc xe đến chậm hơn thời gian niêm yết khá phổ biến, đặc biệt vào giờ cao điểm.

Tại trạm xe buýt trước Công viên Tao Đàn (phường Bến Thành), chị Thanh Hiền, nhân viên văn phòng thường xuyên sử dụng xe buýt đi làm, cho biết việc phải chờ xe lâu đã trở thành điều quen thuộc.

"Tôi thường xem giờ xe trên ứng dụng rồi mới ra trạm nhưng hiếm khi xe đến đúng như lịch. Có hôm chỉ chậm 5-10 phút, nhưng cũng có lúc phải đợi hơn 20 phút, nhất là vào giờ cao điểm hoặc khi trời mưa", chị Hiền chia sẻ.

Nhiều hành khách cho biết việc xe buýt đến trễ hơn thời gian niêm yết khá phổ biến, nhất là vào giờ cao điểm.

Theo chị Hiền, điều khiến hành khách băn khoăn không hẳn là việc xe đến muộn vài phút mà là khó dự đoán chính xác thời gian xe sẽ tới. "Nếu biết chắc xe sẽ đến lúc 7h20 thì mình có thể chủ động sắp xếp công việc. Nhưng nhiều khi ứng dụng hiển thị một thời gian, thực tế xe đến lại khác nên khá bị động. Vì vậy, mỗi lần đi xe buýt tôi đều phải tính dư thêm thời gian để phòng trường hợp xe đến trễ", chị nói.

Không chỉ người đi làm, nhiều học sinh, sinh viên cũng gặp tình trạng tương tự khi phụ thuộc vào xe buýt để đến trường.

Đây cũng là lý do TP.HCM lựa chọn tuyến xe buýt số 33 để thí điểm mô hình đúng giờ, bởi khoảng 60% hành khách trên tuyến là học sinh, sinh viên - nhóm có nhu cầu đi lại theo khung giờ cố định.

Giữ chân hành khách bằng sự đúng giờ

Theo ông Bùi Hòa An, trong bối cảnh lượng khách tăng mạnh sau chính sách miễn vé, việc nâng cao tính đúng giờ sẽ là yếu tố quyết định để người dân tiếp tục lựa chọn xe buýt thay vì quay lại sử dụng phương tiện cá nhân.

TP.HCM sẽ thí điểm tuyến xe buýt số 33 vận hành đúng giờ để nhân rộng mô hình.

Để cải thiện tình trạng này, Sở Xây dựng đang nghiên cứu nhiều giải pháp đồng bộ như tối ưu tổ chức giao thông, điều chỉnh vị trí điểm dừng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều hành và xem xét triển khai làn ưu tiên cho xe buýt tại một số tuyến đủ điều kiện.

Theo đại diện đơn vị quản lý, nếu mô hình thí điểm trên tuyến số 33 mang lại hiệu quả, thành phố sẽ từng bước nhân rộng sang các tuyến khác. Tuy nhiên, trong điều kiện hạ tầng hiện nay, mục tiêu đạt tỷ lệ đúng giờ tuyệt đối là rất khó.

Theo ông Lê Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (Sở Xây dựng TP.HCM), trong tháng 7/2026, toàn hệ thống xe buýt đã vận hành gần 478.000 chuyến, phục vụ hơn 8,48 triệu lượt hành khách.

So với cùng kỳ năm 2025 (gần 6,1 triệu lượt), sản lượng hành khách tăng khoảng 39%, cho thấy chính sách miễn vé đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc thu hút người dân sử dụng giao thông công cộng.

Nếu tính riêng bốn tuần đầu triển khai miễn phí, toàn mạng lưới đã phục vụ khoảng 7,7 triệu lượt khách. Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng tiếp tục cải thiện qua từng tuần, từ khoảng 33% trong tuần đầu lên 45% ở tuần thứ tư.

Sau một tháng miễn vé, lượng khách đi xe buýt tại TP.HCM tăng gần 40%, tạo động lực để thành phố tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ.

Mức tăng xuất hiện ở hầu hết các nhóm tuyến. Trong đó, 109 tuyến có trợ giá tăng khoảng 38%, 25 tuyến không trợ giá tăng tới 64%. Riêng các tuyến kết nối khu vực Bình Dương cũ ghi nhận mức tăng từ 72-135%, cao nhất toàn hệ thống.

Ông Lê Hoàn cho biết, bên cạnh sản lượng hành khách tăng cao, công tác vận hành vẫn được duy trì ổn định. Tỷ lệ xe xuất bến đúng giờ đạt trung bình 97%, vượt mục tiêu 95%, trong khi chỉ số hài lòng của hành khách duy trì trên 80%.

"Nhiều hành khách đánh giá tích cực về thái độ phục vụ của tài xế, tiếp viên cũng như việc ứng dụng các công nghệ mới trong quá trình đi xe buýt. Đây là tín hiệu tích cực để thành phố tiếp tục đầu tư, nâng cao chất lượng hệ thống giao thông công cộng", ông Lê Hoàn cho biết.

Dù vậy, theo các chuyên gia về giao thông đô thị, khi lượng khách ngày càng tăng, đúng giờ sẽ trở thành tiêu chí quan trọng không kém chất lượng phục vụ hay chính sách miễn phí. Chỉ khi xe buýt vận hành ổn định, đúng lịch trình và kết nối thuận tiện với metro cùng các phương tiện công cộng khác, người dân mới sẵn sàng thay đổi thói quen sử dụng xe cá nhân để chuyển sang giao thông công cộng lâu dài.

Mỹ Quỳnh