Xây thị trường carbon, tạo nền tảng cho du lịch xanh TP.HCM

Trong bối cảnh thế giới tái cấu trúc mạnh mẽ dòng vốn đầu tư theo hướng bền vững, thị trường tín chỉ carbon đang dần trở thành một cấu phần không thể thiếu của hệ sinh thái tài chính xanh. Với quy mô phát thải lớn, nền kinh tế năng động và vai trò đầu tàu, TP.HCM được đánh giá là địa phương có nhiều điều kiện để tiên phong xây dựng và vận hành thị trường tín chỉ carbon, qua đó tạo nguồn lực tài chính mới phục vụ mục tiêu chuyển đổi xanh.

Ngày 16/1, hội thảo “Thúc đẩy tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon trong Trung tâm tài chính quốc tế” do Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức đã đặt ra nhiều vấn đề cốt lõi, từ quy mô phát thải, nhu cầu vốn, đến mô hình thể chế và hạ tầng dữ liệu cho thị trường carbon trong tương lai.

Đã trở thành điều kiện bắt buộc

Theo các nghiên cứu được chia sẻ tại hội thảo, phát thải khí nhà kính của Việt Nam hiện tương đương khoảng 1,5% của Trung Quốc và 2,5% của Mỹ. Riêng TP.HCM (thời điểm trước sáp nhập) chiếm khoảng 20% tổng phát thải cả nước, tương đương 50% mức phát thải của Tokyo và khoảng 70% của Singapore. Đáng chú ý, phát thải từ lĩnh vực năng lượng cố định và giao thông chiếm tới 91% tổng lượng phát thải và hấp thụ khí nhà kính của thành phố.

TP.HCM đối mặt với nhiều áp lực: hạ tầng giao thông, năng lượng và xử lý rác thải quá tải; diện tích cây xanh trên đầu người thấp; ngập nước và ô nhiễm không khí gia tăng. Ảnh: Trần Đình Hải.

Sau khi hợp nhất không gian phát triển với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM phải đối mặt đồng thời nhiều áp lực: hạ tầng giao thông, năng lượng và xử lý rác thải quá tải; diện tích cây xanh trên đầu người thấp; ngập nước và ô nhiễm không khí gia tăng. Những thách thức này, theo ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, đòi hỏi một cơ chế điều hành thống nhất, tiếp cận quản lý tài nguyên - năng lượng - môi trường theo hướng chuyển đổi xanh.

Ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM

Thực tế cho thấy, TP.HCM đã triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, nhưng vẫn thiếu một khung chiến lược mang tính hệ thống. Trước yêu cầu đó, UBND TP.HCM đã giao Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM chủ trì xây dựng Đề án Chuyển đổi xanh TP.HCM mở rộng, hướng tới hình thành một khung chiến lược thống nhất, cơ chế điều phối đồng bộ giữa các ngành và địa phương, cùng hệ thống chỉ tiêu, giải pháp và chương trình hành động cụ thể.

Trong tiến trình xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng tài chính xanh không còn là “phần phụ trợ”, mà phải trở thành trụ cột chiến lược. Nếu không gắn chặt trung tâm tài chính với các chuẩn mực ESG và thị trường tín chỉ carbon, TP.HCM sẽ khó tạo được lợi thế khác biệt trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm tài chính khu vực.

Quan cảnh hội thảo. Ảnh: Hà Sang

Theo ông Phạm Bình An, ESG, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” và tín chỉ carbon hiện đã trở thành điều kiện bắt buộc để quốc gia và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí thấp. Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, song để biến cam kết thành hành động, cần sớm hình thành một hệ sinh thái tài chính xanh đủ chiều sâu, trong đó thị trường tín chỉ carbon đóng vai trò vừa điều tiết phát thải, vừa tạo nguồn lực tài chính mới cho nền kinh tế.

Bổ sung mảng xanh và tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng

Vừa qua, TP.HCM đã tận dụng 9 khu đất trống tại khu vực trung tâm để làm công viên, vườn hoa phục vụ người dân và du khách, góp phần chỉnh trang đô thị, bổ sung mảng xanh và tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng. Sở Xây dựng TP.HCM cũng đã đề nghị các đơn vị liên quan tháo dỡ rào chắn trước ngày 15-1, trả lại không gian thông thoáng, thân thiện cho đô thị trong cao điểm lễ, Tết.

Có thể nói, những không gian xanh tạm thời hay lâu dài như vậy chính là minh chứng rõ nét cho việc đầu tư vào môi trường sẽ trực tiếp nâng cao chất lượng điểm đến du lịch. Khi các nguồn lực từ cơ chế tài chính xanh và thị trường tín chỉ carbon được tái đầu tư cho mảng xanh, hạ tầng công cộng và môi trường đô thị, TP.HCM không chỉ cải thiện điều kiện sống cho người dân mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút dòng khách du lịch ngày càng ưu tiên các điểm đến bền vững, thân thiện với môi trường.

Cơ cấu huy động vốn

Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là cơ cấu huy động vốn. Giai đoạn 2025 - 2035, TP.HCM dự kiến cần khoảng 900.000 tỷ đồng cho lộ trình chuyển đổi xanh. Trong đó, ngân sách nhà nước chỉ đóng vai trò “vốn mồi”, chiếm khoảng 20%, còn hơn 80% nguồn lực phải đến từ khu vực tư nhân và các định chế tài chính quốc tế, thông qua các cơ chế đặc thù của Nghị quyết 98.

Để hấp thụ dòng vốn quy mô lớn này, TP.HCM dự kiến đầu tư mạnh cho hạ tầng số, xây dựng “Hồ dữ liệu xanh” (Green Data Lake) và Dashboard ESG, cho phép theo dõi các chỉ số môi trường - xã hội - quản trị của toàn thành phố theo thời gian thực. Theo lộ trình, cổng dữ liệu mở dự kiến vận hành vào cuối năm 2028, biến dữ liệu minh bạch trở thành nền tảng bảo chứng cho các giao dịch tài chính xanh và thị trường tín chỉ carbon.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Shehryar Ali Shah - Trưởng Văn phòng IFC tại TP.HCM, cho biết Việt Nam là một trong những ưu tiên hàng đầu của IFC. Trong giai đoạn 2021 - 2025, IFC đã cam kết đầu tư 10,1 tỷ USD cho 92 dự án tại Việt Nam, trong đó 30% phục vụ mục tiêu khí hậu, với gần 700 triệu USD dành riêng cho tài chính xanh.

Không gian xanh đô thị được chỉnh trang, góp phần nâng cao chất lượng môi trường và sức hấp dẫn điểm đến du lịch TP.HCM.

Ở góc độ chính sách, nhiều ý kiến cho rằng Trung tâm tài chính quốc tế cần được thiết kế như một “sandbox” - không gian thử nghiệm có kiểm soát - cho phép áp dụng sớm các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh và thị trường carbon trước khi nhân rộng. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn chu kỳ chính sách và giảm rủi ro cho cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp.

Trong khi đó, đại diện một số tổ chức tài chính trong nước đề xuất sớm hình thành liên minh tài chính xanh, kết nối ngân hàng, quỹ đầu tư, tổ chức tư vấn và doanh nghiệp. Liên minh này không chỉ là kênh dẫn vốn xanh quốc tế, mà còn đóng vai trò chuyển giao chuẩn mực, phát triển các mô hình tài trợ chuỗi cung ứng xanh, đặc biệt phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về dài hạn, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2050 trở thành siêu đô thị - cảng biển - trung tâm công nghiệp, dịch vụ và tài chính quốc tế, dẫn đầu khu vực về kinh tế xanh và phát thải thấp. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, việc sớm hình thành thị trường tín chỉ carbon không chỉ là yêu cầu cấp bách, mà còn là cơ hội để TP.HCM bứt phá, đón đầu dòng vốn bền vững toàn cầu.

Hà Sang