Xây dựng văn hóa học đường không chỉ là quy tắc ứng xử

Học sinh Trường THPT Chi Lăng (Lạng Sơn) đọc sách tại Thư viện xanh. Ảnh: TG.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và mạng xã hội tác động mạnh đến học sinh, sinh viên, việc bồi đắp các giá trị văn hóa, lịch sử dân tộc, văn hóa địa phương và kỹ năng ứng xử đang được xem là giải pháp căn cơ để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, hạnh phúc.

Đưa văn hóa trở thành giá trị cốt lõi của giáo dục

Hiện cả nước có hơn 23 triệu học sinh, sinh viên. Việc xây dựng môi trường văn hóa học đường toàn diện, an toàn và thân thiện không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo nền tảng hình thành nhân cách, lối sống và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ.

Những năm qua, Bộ GD&ĐT xác định xây dựng văn hóa học đường là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục toàn diện. Nhiều văn bản chỉ đạo về văn hóa ứng xử, môi trường sư phạm, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục đạo đức, lối sống đã được ban hành và triển khai đồng bộ tại các cơ sở giáo dục.

Theo đó, đa số học sinh, sinh viên đã hình thành ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, trân trọng các giá trị truyền thống, tích cực rèn luyện đạo đức, tác phong và kỹ năng ứng xử. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên cơ bản thực hiện tốt các quy định của ngành, giữ gìn chuẩn mực nghề nghiệp và phát huy vai trò nêu gương.

Nhiều địa phương, nhà trường đã chủ động xây dựng mô hình văn hóa học đường phù hợp với điều kiện thực tiễn. Tại Trường Tiểu học Vĩnh Tuy (Hà Nội), các hoạt động với chủ đề "Xây dựng văn hóa ứng xử gắn với trường học hạnh phúc" được duy trì thường xuyên.

Theo bà Nguyễn Phương Hoa - Hiệu trưởng nhà trường, xây dựng trường học hạnh phúc phải bắt đầu từ việc tạo môi trường mà giáo viên, học sinh và phụ huynh đều được tôn trọng, chia sẻ và truyền cảm hứng thay vì áp đặt bằng mệnh lệnh.

Nhà trường chú trọng đầu tư bồi dưỡng giáo viên, tổ chức các hoạt động phát huy tính sáng tạo, đồng thời nâng cao năng lực ứng xử sư phạm, đạo đức nghề nghiệp và phòng, chống bạo lực học đường. Qua đó góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện và nhân văn.

Cùng với ngành Giáo dục, Công đoàn Giáo dục Việt Nam nhiều năm qua cũng triển khai các cuộc vận động như "Dân chủ - Kỷ cương - Tình thương - Trách nhiệm", "Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo", phong trào "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực".

Theo ông Nguyễn Ngọc Ân - Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Việt Nam, các phong trào đã góp phần tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của đội ngũ nhà giáo; nhiều thầy cô thực sự trở thành tấm gương về đạo đức, tinh thần trách nhiệm và tình yêu nghề.

Ông cho rằng, văn hóa học đường lành mạnh còn tạo môi trường tin cậy, đoàn kết, thúc đẩy sự hợp tác giữa các thành viên trong nhà trường, từ đó nâng cao chất lượng dạy học và sự phát triển bền vững của mỗi cơ sở giáo dục.

Một hoạt động văn hóa, văn nghệ của Trường tiểu học Vĩnh Tuy. Ảnh: NTCC.

Xây dựng văn hóa học đường thích ứng với thời đại số

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng văn hóa học đường đang đứng trước nhiều thách thức khi Internet và mạng xã hội tác động ngày càng sâu rộng đến nhận thức, hành vi và lối sống của học sinh, sinh viên.

Theo ông Nguyễn Ngọc Ân, một số biểu hiện lệch chuẩn trong ứng xử học đường thời gian qua đã trở thành vấn đề xã hội đáng quan tâm. Trong khi đó, việc tuyên truyền, giáo dục về chuẩn mực văn hóa trong nhiều cơ sở giáo dục vẫn còn mang tính hình thức, chưa tạo được sự chuyển biến rõ nét.

Các chuyên gia cho rằng, xây dựng văn hóa học đường trong giai đoạn mới cần mở rộng từ không gian thực sang không gian số. GS.TS Huỳnh Văn Sơn - Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh khuyến nghị, các cơ sở giáo dục cần tăng cường phổ biến và đánh giá hiệu quả việc thực hiện Luật An ninh mạng, Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội; đồng thời bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng chuyển đổi số, sử dụng internet an toàn và lan tỏa các giá trị văn hóa tích cực trên môi trường mạng.

Song song với đó, học sinh cần được trang bị kỹ năng khai thác internet chủ động, có trách nhiệm và biết tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của không gian số. Việc quản lý, giám sát môi trường mạng cũng cần có sự phối hợp của nhiều bộ, ngành nhằm tạo môi trường số an toàn cho người học.

Ở góc độ giáo dục phổ thông, TS Nguyễn Tùng Lâm - Chủ tịch Hội đồng Giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng - kiến nghị, cần có hướng dẫn thống nhất về xây dựng văn hóa học đường và chương trình giáo dục các giá trị văn hóa; đồng thời tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên và bồi dưỡng đội ngũ đáp ứng yêu cầu đổi mới.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy, trường học không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là môi trường hình thành nhân cách con người. Vì vậy, xây dựng văn hóa học đường phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển văn hóa và con người Việt Nam.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, giáo dục cần hướng tới mục tiêu đào tạo thế hệ học sinh, sinh viên không chỉ giỏi kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp mà còn có lý tưởng, đạo đức, lối sống đẹp, lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng.

Theo các chuyên gia, trong thời gian tới, việc xây dựng văn hóa học đường cần được triển khai theo hướng toàn diện, thực chất thông qua giáo dục lịch sử dân tộc, di sản văn hóa quốc gia, văn hóa địa phương, kết hợp với giáo dục kỹ năng số và văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, hạnh phúc và góp phần đào tạo những công dân có bản lĩnh, trách nhiệm trong xã hội hiện đại.

Minh Phong