Xây dựng quốc gia biển mạnh: Mở rộng không gian phát triển từ biển

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị các đồng chí tham dự Hội nghị quán triệt sâu sắc; nâng cao nhận thức trong tư duy và hành động; quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt để tổ chức thực hiện thành công mục tiêu đề ra - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Cần một Nghị quyết mới để hiện thực hóa mục tiêu quốc gia biển mạnh

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho biết, sau 8 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của biển đã được nâng lên rõ rệt. Thể chế, chính sách và hệ thống pháp luật về biển tiếp tục được hoàn thiện; công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và quản trị biển được tăng cường.

Kinh tế biển tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Hệ thống hạ tầng, cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp và đô thị ven biển được quan tâm đầu tư. Công tác điều tra cơ bản, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ biển được chú trọng. Đời sống của người dân vùng ven biển, hải đảo từng bước được cải thiện; quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hợp tác quốc tế trên biển tiếp tục được củng cố, góp phần giữ vững chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia và môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cũng chỉ rõ nhiều hạn chế, bất cập cần sớm khắc phục để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng quốc gia biển mạnh.

Trong đó, nhận thức về vị trí, vai trò của biển và yêu cầu phát triển quốc gia biển mạnh ở một số nơi còn chưa đầy đủ; quản trị biển chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Thể chế, chính sách còn thiếu đồng bộ; hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước còn hạn chế, vẫn còn tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ.

Kinh tế biển phát triển chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế; cơ cấu ngành chuyển dịch còn chậm; năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh chưa cao. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, điều tra cơ bản và phát triển nguồn nhân lực biển chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đồng thời, công tác bảo vệ môi trường biển, bảo tồn hệ sinh thái và đa dạng sinh học biển còn nhiều khó khăn; tình trạng ô nhiễm môi trường biển, suy giảm nguồn lợi thủy sản, tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xói lở bờ biển diễn biến ngày càng phức tạp. Việc khắc phục cảnh báo "thẻ vàng" đối với khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) còn chậm; đời sống của một bộ phận cư dân ven biển, hải đảo vẫn còn khó khăn.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, trong bối cảnh mới, nhiều vấn đề trong nước và quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết phải ban hành Nghị quyết mới về xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh.

Theo đó, Việt Nam là quốc gia biển có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng, với vùng biển rộng hơn 1 triệu km², gấp khoảng ba lần diện tích đất liền. Đây không chỉ là không gian sinh tồn mà còn là không gian phát triển chiến lược, cửa ngõ giao lưu quốc tế và là bộ phận cấu thành quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Khi dư địa phát triển trên đất liền ngày càng thu hẹp, phát triển hướng biển trở thành xu thế tất yếu để mở rộng không gian phát triển quốc gia.

Tư duy mới để xây dựng quốc gia biển mạnh trong giai đoạn phát triển mới

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, việc xây dựng Nghị quyết mới được đặt ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, trong khi tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, cạnh tranh chiến lược trên biển ngày càng gay gắt. Điều đó đòi hỏi phải tạo bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, thể chế và mô hình phát triển, hướng tới xây dựng quốc gia biển mạnh với tầm nhìn dài hạn và toàn diện hơn.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho biết, trên cơ sở chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc họp tổng kết Nghị quyết số 36-NQ/TW, Nghị quyết mới được xây dựng với nhiều tư duy đổi mới và đột phá, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Điểm nhấn đầu tiên là chuyển mạnh từ tư duy phát triển kinh tế biển sang tư duy phát triển không gian biển quốc gia; từ khai thác biển sang làm giàu từ biển; từ phát triển theo từng ngành riêng lẻ sang phát triển liên ngành; từ dựa chủ yếu vào tài nguyên sang dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tri thức.

Theo đó, mục tiêu không chỉ dừng lại ở phát triển các ngành kinh tế biển mà hướng đến xây dựng quốc gia biển mạnh với năng lực quản trị biển hiện đại, kinh tế biển phát triển, khoa học - công nghệ biển tiên tiến, đủ năng lực bảo vệ chủ quyền biển, đảo và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam trên biển.

Một nội dung quan trọng khác là xác định biển trở thành một trong những động lực chiến lược để thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Biển được định hướng trở thành không gian tăng trưởng mới, nơi hình thành các cực tăng trưởng, ngành kinh tế mới và động lực phát triển mới của đất nước.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho biết, Nghị quyết sẽ tập trung ưu tiên nghiên cứu, đầu tư đối với các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá như kinh tế hàng hải hiện đại, kinh tế biển xanh, logistics biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi, khai thác bền vững khoáng sản biển, nuôi biển công nghiệp, đô thị biển, công nghiệp công nghệ cao ven biển, công nghệ sinh học biển và các ngành kinh tế đại dương mới.

Bên cạnh đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu để xây dựng quốc gia biển mạnh. Nghị quyết định hướng bổ sung nhiều nội dung mới như dữ liệu biển quốc gia, bản đồ số đại dương, trí tuệ nhân tạo trong quản trị biển, công nghệ biển sâu, công nghệ quan trắc biển, hệ thống giám sát biển thông minh và các công nghệ biển thế hệ mới.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cũng nhấn mạnh yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển với củng cố quốc phòng, an ninh trên biển theo phương châm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Tất cả quy hoạch, chiến lược và chương trình phát triển biển phải đồng thời phục vụ yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Cùng với đó là yêu cầu đánh giá đầy đủ tác động của cạnh tranh giữa các nước lớn; chủ động có phương án xử lý hài hòa các vấn đề trên biển, khai thác dầu khí và khoáng sản biển phù hợp với luật pháp quốc tế, góp phần giữ gìn hòa bình, ổn định và bảo đảm tự do hàng hải trên Biển Đông.

Một tư duy mới khác được đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề cập là xây dựng mô hình quản trị biển hiện đại, thống nhất và liên thông trên cơ sở dữ liệu số và quy hoạch không gian biển quốc gia. Mô hình này bảo đảm quản trị đồng bộ mặt biển, đáy biển, lòng đất dưới biển, các đảo, vùng ven biển và vùng trời trên biển; đồng thời tăng cường sự kết nối giữa đất liền với biển, giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường.

Để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho biết việc tổ chức thực hiện sẽ được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm và rõ sản phẩm. Đồng thời, sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện; xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm, chương trình quốc gia, dự án động lực cũng như trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương và từng cấp trong quá trình triển khai.

“Những tư duy mới này là nền tảng quan trọng để hoàn thiện Nghị quyết, tạo bước chuyển mạnh mẽ trong xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới”
Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương

Các nhóm quan điểm chỉ đạo xây dựng quốc gia biển mạnh

Trình bày những nội dung cơ bản của Nghị quyết, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho biết, dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở 5 nhóm quan điểm chỉ đạo, các nhóm mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp lớn nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh.

Về quan điểm chỉ đạo, Nghị quyết xác định xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển lâu dài của đất nước, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Việt Nam phấn đấu xây dựng nền quản trị biển hiện đại; phát triển kinh tế biển hiệu quả; làm chủ khoa học, công nghệ biển tiên tiến; bảo đảm môi trường bền vững; xây dựng văn hóa biển giàu bản sắc; nâng cao đời sống cộng đồng cư dân ven biển, hải đảo; giữ vững quốc phòng, an ninh và mở rộng hội nhập quốc tế, từng bước nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW. Theo đó, chuyển từ tư duy khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia hướng biển; từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia. Hoàn thiện thể chế phát triển quốc gia biển mạnh được xác định là một trong những đột phá chiến lược nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của biển và hải đảo, hình thành các cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế và hành lang kinh tế biển gắn kết chặt chẽ giữa đất liền với biển và hải đảo.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục được xác định là động lực chính trong xây dựng quốc gia biển mạnh. Nghị quyết đặt trọng tâm vào phát triển và làm chủ tri thức, dữ liệu, công nghệ biển và đại dương; đẩy mạnh điều tra cơ bản, nghiên cứu khoa học, từng bước nâng cao năng lực làm chủ các công nghệ biển tiên tiến.

Bên cạnh mục tiêu phát triển, Nghị quyết cũng đề cao yêu cầu phát triển bền vững. Việc khai thác, sử dụng tài nguyên biển phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái biển và đa dạng sinh học theo hướng xanh, thông minh, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng phòng, chống thiên tai và giảm thiểu rủi ro để bảo đảm các giá trị chiến lược từ biển được duy trì lâu dài cho các thế hệ mai sau.

Nghị quyết cũng khẳng định xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh là nhiệm vụ chiến lược của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị; là trách nhiệm của các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân. Việc triển khai Nghị quyết phải đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước và sự tham gia tích cực của toàn xã hội.

6 nhóm mục tiêu trọng tâm

Về mục tiêu, Nghị quyết đề ra mục tiêu tổng quát đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời xác định 6 nhóm mục tiêu trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030. Các mục tiêu tập trung vào phát triển kinh tế biển; phát triển không gian biển và hạ tầng biển; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả quản trị không gian biển, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; phát triển văn hóa, xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại.

Để thực hiện các mục tiêu trên, Nghị quyết đề ra 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, gồm: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu lực quản trị biển quốc gia; hoàn thiện thể chế, quy hoạch không gian biển; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển doanh nghiệp biển; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh và thông minh; phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng biển; bảo vệ môi trường và hệ sinh thái biển, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu; xây dựng văn hóa biển, nâng cao đời sống cư dân ven biển; đồng thời bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh trên biển, tăng cường hội nhập và hợp tác quốc tế.

Nghị quyết cũng phân công rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện đối với các cơ quan trong hệ thống chính trị, từ Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ, các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương đến Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cùng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhằm bảo đảm việc triển khai được thực hiện đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.

Kết thúc chuyên đề, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, Nghị quyết về xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trên nền tảng những tư duy mới và đột phá về biển. Đồng chí đề nghị các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên tiếp tục quán triệt sâu sắc nội dung Nghị quyết, nâng cao nhận thức và quyết tâm trong tổ chức thực hiện, phấn đấu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, thịnh vượng, có trình độ phát triển cao; sở hữu nền quản trị biển hiện đại, khoa học và công nghệ biển tiên tiến; phát triển kinh tế biển nhanh, xanh và bền vững, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế; đồng thời nâng cao đời sống Nhân dân vùng biển, đảo, giữ vững chủ quyền quốc gia và không ngừng nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế cũng như quản trị biển và đại dương toàn cầu.

Tạp chí Công Thương