Xây dựng mô hình chuẩn cho văn hóa và lễ hội Phật giáo Việt Nam

Chiều 13/3, tại chùa Quán Sứ (Hà Nội), Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức lễ công bố cuộc thi sáng tác nghệ thuật Phật giáo Sáng Đạo trong Đời 2026, đồng thời ra mắt album Những ngày yên - Tịnh tâm cùng Kinh Phật. Sự kiện thu hút sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, văn nghệ sĩ và đại diện các cơ quan quản lý.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Trưởng ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại buổi phát động cuộc thi.

Cuộc thi Sáng Đạo trong Đời 2026 được phát động sau thành công của cuộc vận động sáng tác cùng tên năm 2025. Chương trình hướng tới việc khuyến khích các nhạc sĩ, nghệ sĩ và những người yêu nghệ thuật sáng tạo các tác phẩm lấy cảm hứng từ giáo lý Phật giáo, qua đó lan tỏa tinh thần từ bi, trí tuệ và những giá trị nhân văn trong đời sống đương đại.

Cuộc thi năm nay tiếp nhận tác phẩm ở nhiều lĩnh vực như kịch bản văn học, âm nhạc, kiến trúc và mỹ thuật lễ hội Phật giáo Việt Nam. Thông qua hoạt động này, Ban tổ chức kỳ vọng tìm kiếm và tôn vinh những tác phẩm nghệ thuật có giá trị, phản ánh sự gắn bó giữa Phật giáo với văn hóa dân tộc, đồng thời mở rộng không gian sáng tạo cho nghệ sĩ trong việc đưa tinh thần Phật giáo đến gần hơn với công chúng. Những tác phẩm tiêu biểu sẽ được lựa chọn để trình diễn trong các chương trình nghệ thuật Phật giáo và các sự kiện văn hóa trong thời gian tới.

Cần xây dựng mô hình chuẩn cho văn hóa và lễ hội Phật giáo Việt Nam

Tại chương trình, Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Trưởng ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho rằng cần thiết phải nghiên cứu và xây dựng một mô hình chuẩn cho văn hóa và lễ hội Phật giáo Việt Nam nhằm bảo tồn giá trị truyền thống, đồng thời phù hợp với đời sống xã hội hiện nay.

Theo Hòa thượng, trong suốt chiều dài lịch sử, Phật giáo luôn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa và tinh thần của dân tộc: "Tinh thần từ bi, trí tuệ và hướng thiện của Phật giáo đã góp phần nuôi dưỡng các giá trị đạo đức xã hội. Vì vậy, văn hóa Phật giáo cũng là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa dân tộc".

Tuy nhiên, trước những tác động của quá trình hội nhập và biến đổi xã hội, một số hoạt động văn hóa và lễ hội Phật giáo hiện nay vẫn chưa được tổ chức thống nhất, bài bản. Theo Hòa thượng Thích Thọ Lạc, trong một số lễ hội vẫn còn những cách tổ chức khác nhau, thậm chí có nơi chưa thực sự chuẩn mực, chưa phản ánh đầy đủ tinh thần chính tín, chính pháp của Phật giáo.

Vì vậy, việc nghiên cứu xây dựng mô hình chuẩn cho văn hóa và lễ hội Phật giáo được xem là yêu cầu cần thiết. Mô hình này phải đảm bảo đúng tinh thần Phật giáo, đồng thời phù hợp với truyền thống văn hóa và đời sống xã hội Việt Nam. Khi tổ chức lễ hội, phần lễ cần trang nghiêm, đúng nghi thức Phật giáo, còn phần hội phải mang tính giáo dục, lan tỏa các giá trị đạo đức và thông điệp tích cực đến cộng đồng.

Từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa dân gian, PGS.TS Lê Hồng Lý cho rằng lễ hội là không gian hội tụ nhiều giá trị văn hóa và nghệ thuật của dân tộc. Trong lễ hội có sự hiện diện của âm nhạc, mỹ thuật, sân khấu, trình diễn dân gian… phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng.

Theo ông, Phật giáo từ lâu đã giữ vai trò quan trọng trong đời sống lễ hội của người Việt, bởi nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức tại đình, đền, chùa. Những thông điệp về đạo đức, lòng từ bi và tinh thần hướng thiện cũng được truyền tải thông qua các hoạt động này.

PGS.TS Lê Hồng Lý - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam.

PGS.TS Lê Hồng Lý - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đánh giá cao ý tưởng xây dựng mô hình lễ hội Phật giáo mang tính chuẩn mực nhưng cho rằng việc thực hiện cần linh hoạt để không làm mất đi sự đa dạng văn hóa của từng địa phương. Mỗi ngôi chùa, mỗi vùng đất đều có lịch sử và câu chuyện riêng, vì vậy việc tổ chức lễ hội cần tôn trọng và phát huy những giá trị bản địa đó.

Ở góc độ nghệ thuật, NSND Phạm Ngọc Khôi - Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhấn mạnh, vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ trong việc sáng tạo các tác phẩm góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Phật giáo.

Theo ông, các tác phẩm nghệ thuật khi khai thác đề tài này cần bám sát tinh thần, tư tưởng của Phật giáo, đồng thời phản ánh bản sắc văn hóa riêng của từng không gian văn hóa và từng ngôi chùa. Ông cho biết Hội Nhạc sĩ Việt Nam sẽ vận động các nhạc sĩ, ca sĩ và nghệ sĩ trong cả nước tham gia sáng tác các tác phẩm về văn hóa Phật giáo.

NSND Phạm Ngọc Khôi - Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

NSND Phạm Ngọc Khôi cũng đề xuất tổ chức các trại sáng tác tại những địa danh Phật giáo tiêu biểu như chùa Hương, Yên Tử hay các vùng đất Phật giáo ở miền Bắc và miền Trung. Việc trực tiếp trải nghiệm không gian văn hóa và đời sống tín ngưỡng sẽ giúp nghệ sĩ có thêm cảm hứng sáng tác và tạo nên những tác phẩm sâu sắc hơn.

Cũng tại buổi lễ, Ban Văn hóa Trung ương giới thiệu album Những ngày yên - Tịnh tâm cùng Kinh Phật. Album tập hợp các bài kinh quen thuộc được chuyển thể và tụng hoàn toàn bằng tiếng Việt với nhịp điệu chậm rãi, nhẹ nhàng giúp người nghe dễ tiếp cận và cảm nhận ý nghĩa của lời kinh.

Ca sĩ Hồ Quỳnh Hương thể hiện ca khúc trong album "Những ngày yên - Tịnh tâm cùng Kinh Phật"

Album gồm nhiều kinh điển quan trọng của Phật giáo như: Kinh Chuyển Pháp Luân, Kinh Pháp Cú, Bát Đại Nhân Giác Kinh, Kinh Từ Bi, Kinh Địa Tạng Vương Bồ Tát, Kinh Tứ Diệu Đế, Kinh Lăng Nghiêm, Kinh Kim Cang và Bát Nhã Tâm Kinh. Việc chuyển thể sang tiếng Việt được kỳ vọng giúp người nghe hiểu rõ hơn nội dung giáo lý, đồng thời tạo nên không gian tĩnh lặng để chiêm nghiệm và nuôi dưỡng chánh niệm.

Theo nhóm thực hiện, tụng kinh không chỉ là nghi thức tôn giáo mà còn là phương pháp giúp con người lắng lại giữa nhịp sống bận rộn, từ đó nuôi dưỡng sự an tĩnh, trí tuệ và lòng từ bi. Album được kỳ vọng trở thành người bạn đồng hành nhẹ nhàng trong đời sống tinh thần, mang đến những phút giây bình an cho người nghe.

Tình Lê