Xăng giảm sâu nhưng tô phở, ly cà phê vẫn đứng im không giảm: Lỗi tại ai?

Thời gian qua, điểm nóng xung đột vùng Vịnh (Trung Đông) đã khiến cho nhiều khía cạnh của nền kinh tế, nhất là giá xăng dầu toàn cầu biến động, trong đó có Việt Nam. Điều này cũng kéo theo hàng loạt hàng hóa, dịch vụ được thiết lập mặt bằng giá mới.

Để kìm hãm đà tăng, Chính phủ Việt Nam đã có những chính sách điều hành linh hoạt, nhằm giảm giá xăng dầu trong nước - yếu tố đầu vào của hầu hết các ngành nghề. Tuy nhiên, người tiêu dùng cho biết khi giá xăng giảm mạnh, các loại hàng hóa lại chưa giảm tương ứng.

Đến dịch vụ hớt tóc cũng tăng giá

Chị Kim Tuyến, người tiêu dùng tại phường An Hội Tây, TP.HCM cho biết không chờ giá xăng, dầu điều chỉnh, từ đầu năm 2026 tới nay, hàng hóa đều thiết lập mức giá mới. Đà tăng này được thúc đẩy nhiều hơn khi giá xăng dầu vừa qua có biến động.

"Khi xăng tăng, ổ bánh mì trứng trước công ty tôi đã tăng từ 15.000 đồng lên 20.000 đồng/ổ, nhưng xăng xuống người bán vẫn không giảm. Họ lấy lý do vì giá nguyên vật liệu nhập vào... chưa thấy giảm. Chưa kể, hạt giống trồng rau, tới bao phân, bao đất cũng lần lượt tăng từ 3.000 - 5.000 đồng/sản phẩm. Ngay cả người cắt tóc cũng tăng 5.000 đồng/dịch vụ", chị Tuyến nói.

Ở phía bên kia kệ hàng, các tiểu thương cũng chẳng vui vẻ gì khi phải tăng giá. Bà Ánh Tuyết, chủ một tiệm tạp hóa tại TP.HCM phân trần rằng việc điều chỉnh giá là quyết định “cực chẳng đã” vì sợ mất khách. Tuy nhiên, bà Tuyết cho rằng lỗi không hoàn toàn nằm ở giá xăng.

Bà chỉ ra một dẫn chứng điển hình: "Túi nilon, thứ chúng tôi thường tặng kèm khách, đã tăng giá kinh khủng. Giữa tháng 3, giá mỗi kg túi nilon vọt từ 33.000 đồng lên 56.000 đồng. Khi hỏi đầu mối, họ khẳng định do nguyên liệu nhập khẩu sản xuất túi tăng mạnh chứ không đơn thuần vì giá xăng. Rồi còn chi phí vận chuyển, áp lực thuế phí để duy trì lợi nhuận... tất cả buộc chúng tôi phải cân chỉnh lại giá bán".

Theo chị Huyền và bà Tuyết, nỗi lo từ xăng tăng - giá tăng và những rào cản từ chi phí sản xuất đang âm thầm tạo nên một áp lực đè lên vai người tiêu dùng và cả người bán lẻ.

Hàng hóa tăng gây áp lực cho người tiêu dùng. Ảnh: THU HÀ

Có hiện tượng "tát nước theo mưa"

Tiến sĩ (TS) Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế cho rằng việc giá cả hàng hóa tăng hay giảm theo giá xăng là thiếu khách quan. Hiện nay, giá thành sản phẩm đang chịu áp lực từ "gọng kìm" đa diện từ nguyên vật liệu đầu vào và chi phí logistics quốc tế.

Ông Điền phân tích: "Chúng ta không chỉ nhập khẩu xăng dầu mà còn nhập khẩu rất nhiều nguyên liệu để sản xuất trong nước. Hiện các nhóm ngành như nhựa, phân bón đang gặp áp lực cực lớn từ giá dầu khí thế giới. Do đó, ngay cả khi giá xăng tại các cây xăng trong nước giảm, nhóm hàng này cũng không thể giảm ngay lập tức theo được vì độ trễ của chuỗi cung ứng và giá nguyên liệu đầu vào vẫn neo cao".

Đồng quan điểm, ThS Trần Minh Trí, Giảng viên khoa Kinh tế, Đại học Nông Lâm TP.HCM bóc tách cấu trúc giá thành sản phẩm để thấy rõ sự khó khăn trong việc giảm giá. Theo ông, một mặt hàng thông thường được cấu thành từ ít nhất 6 yếu tố gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng, chi phí quản lý và yếu tố lãi vay.

Giá xăng hiện đang tác động trực tiếp lên 3 yếu tố gồm chi phí bán hàng, nguyên vật liệu, sản xuất chung, trong khi đó, chi phí quản lý và nhân công hầu như không giảm, thậm chí còn có xu hướng tăng để bù đắp lạm phát.

"Các yếu tố này tạo thành một ngưỡng chặn, khiến giá hàng hóa rất khó quay đầu giảm sâu dù năng lượng có giảm giá", ông Trí nhấn mạnh.

Một nguyên nhân khác cũng được hai vị chuyên gia nhắc đến là hành vi tâm lý tiêu dùng đang ảnh hưởng tới giá bán hàng hóa.

Theo TS Huỳnh Thanh Điền, đặc thù nền kinh tế chính là hành vi. Vì thế, khi người bán đã mặc định mặt bằng giá mới, họ rất ngại hạ xuống nếu như mãi lực mua sắm vẫn đạt kỳ vọng. Chưa kể, nhiều người còn thấy mặt bằng giá cả đã tăng, nên cũng tăng theo. Hiện tượng này đặc biệt nghiêm trọng ở khu vực kinh tế tự do, các hộ kinh doanh cá thể như quán ăn, tiệm hớt tóc - nơi giá cả không được niêm yết cứng và nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của cơ quan chức năng.

Thực tế này được TS Điền nêu một ví dụ bi hài như người thợ cắt tóc tăng giá 5.000 đồng với lý do "xăng tăng", dù dịch vụ này ít chịu tác động trực tiếp từ giá xăng. Đây chính là biểu hiện của việc "tát nước theo mưa".

Có góc nhìn tương đồng, ThS Trần Minh Trí cũng cho rằng việc tăng giá này cũng đến từ đặc tính co giãn của nhóm hàng thiết yếu. Với các mặt hàng như gạo, thực phẩm, rau củ... dù giá tăng, người dân vẫn phải mua để duy trì cuộc sống.

"Khi giá tăng từ 10.000đ lên 12.000đ, nếu lượng bán không giảm đáng kể, người bán sẽ có lợi nhuận cao hơn mức cũ. Họ thấy thị trường vẫn chấp nhận mức giá này nên không có động lực để giảm giá trở lại ngay cả khi chi phí xăng dầu đã giảm", ThS Trí phân tích và nhấn mạnh đây là lý do Nhà nước cần có các công cụ bình ổn để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cần bàn tay điều tiết của khu vực công

Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng không thể dùng mệnh lệnh hành chính để ép tiểu thương giảm giá trong nền kinh tế thị trường. Thay vào đó, cần các công cụ, giải pháp điều tiết sắc bén và linh hoạt từ khu vực Nhà nước.

TS Huỳnh Thanh Điền cho rằng hiện nay có rất nhiều công cụ để kiềm chế lạm phát, có thể là công cụ tiền tệ hoặc công cụ quản lý thị trường. Tuy nhiên, trước khi quản lý, thì nhà nước cũng cần xem xét theo từng khối ngành nghề.

"Đơn cử đối với mặt hàng xa xỉ, hãy để thị trường tự điều tiết qua cung - cầu. Tuy nhiên, với mặt hàng thiết yếu, cần sự can thiệp mạnh mẽ thông qua chương trình bình ổn giá", TS Điền nói.

Theo ông, khi các doanh nghiệp lớn, các siêu thị, các hiệp hội ngành nghề tham gia mạnh mẽ vào chuỗi bình ổn giá với mức giá hợp lý, sức mua sẽ dồn về đó. Điều này tạo áp lực cạnh tranh buộc các tiểu thương, điểm bán lẻ ở khối truyền thống phải tự điều chỉnh giảm giá để giữ chân khách hàng. Đây là cách điều tiết thuận theo quy luật kinh tế hơn là ép buộc bằng mệnh lệnh.

Cần đẩy mạnh các chính sách bình ổn giá. Ảnh: THU HÀ

Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cũng đánh giá cao việc Chính phủ chấp nhận hy sinh nguồn thu từ thuế, phí xăng dầu để kiềm chế lạm phát từ gốc. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, cần kiểm soát chặt dòng tiền, hạn chế đầu cơ để ổn định vĩ mô. Việc thu bớt tiền về qua chính sách tiền tệ và bơm vốn vào sản xuất, đầu tư thay vì để chảy vào các kênh đầu cơ cũng sẽ giúp điều tiết lạm phát hiệu quả.

ThS Trần Minh Trí cũng cho rằng bàn tay điều tiết từ khối Nhà nước rất quan trọng, đơn cử như việc chi ngân sách cho quỹ bình ổn hoặc Bộ Tài chính đã quyết định giảm thuế, phí cho mặt hàng xăng dầu. Theo ThS Trần Minh Trí, chính sự nỗ lực và linh hoạt này đã chặn đà tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ngay từ đầu nguồn.

Vị này cũng cho rằng nếu lạm phát vượt ngưỡng, việc giảm thuế VAT (ví dụ từ 10% xuống 8%) là một đòn bẩy hữu hiệu để kéo mặt bằng giá chung xuống. Cạnh đó, nhà nước cũng cần đảm bảo nguồn cung hàng hóa thông suốt, tránh tình trạng hoang mang tích trữ khiến giá bị đẩy lên mức "ảo". Việc ổn định tâm lý sản xuất, tiêu dùng... rất quan trọng.

"Trong bối cảnh hiện nay, tôi cho rằng nhà nước hoàn toàn có thể kìm hãm được lạm phát và sẽ có cơ chế chính sách điều tiết giá cả thị trường chung", ThS Trí bày tỏ sự tin tưởng vào nhà nước.

THU HÀ