X-32, tiêm kích tàng hình gây tranh cãi trong cuộc đua giành suất biên chế của không quân Mỹ

Cuối thập niên 1990, Bộ Quốc phòng Mỹ khởi động chương trình Tiêm kích Tấn công Liên hợp với mục tiêu tạo ra một loại máy bay có thể thay thế nhiều dòng tiêm kích cũ trong không quân, hải quân và thủy quân lục chiến.

Yêu cầu đặt ra là máy bay phải có khả năng tàng hình, mang vũ khí trong thân, thực hiện nhiệm vụ không đối không và không đối đất, đồng thời có biến thể cất cánh đường băng ngắn hoặc cất cánh thẳng đứng.

Boeing tham gia chương trình với nguyên mẫu X-32, đối đầu trực tiếp với X-35 của Lockheed Martin.

Ngay từ hình dáng, X-32 đã gây nhiều tranh cãi. Máy bay có cửa hút khí rất lớn đặt dưới mũi, thân tròn và cánh tam giác dày, tạo nên diện mạo khác hẳn các tiêm kích tàng hình quen thuộc.

Thiết kế này xuất phát từ triết lý tối ưu hóa chi phí, giảm số lượng linh kiện và đơn giản hóa bảo dưỡng.

Boeing cho rằng cách tiếp cận này sẽ giúp X-32 đáp ứng yêu cầu tàng hình ở mức cần thiết, đồng thời rẻ hơn trong quá trình sản xuất và vận hành.

X-32 có chiều dài khoảng 14,7 m, sải cánh gần 9,2 m và chiều cao xấp xỉ 5,3 m. Trọng lượng cất cánh tối đa ước tính khoảng 23.000 kg.

Máy bay sử dụng 1 động cơ phản lực cánh quạt Pratt and Whitney F119, cùng loại động cơ nền tảng từng được phát triển cho tiêm kích tàng hình thế hệ trước.

Cấu hình 1 động cơ giúp giảm khối lượng và chi phí, nhưng cũng đặt ra thách thức về hiệu suất trong các nhiệm vụ đòi hỏi tải trọng lớn.

Về tính năng bay, tiêm kích X-32 được thiết kế để đạt tốc độ tối đa trên Mach 1,6, tương đương hơn 1.950 km/h, với trần bay ước tính khoảng 15.000 m. Khả năng cơ động của máy bay được đánh giá ở mức khá, nhưng không phải điểm mạnh nhất.

Thay vào đó, Boeing tập trung vào việc đáp ứng đầy đủ các yêu cầu đa nhiệm của chương trình, đặc biệt là khả năng hỗ trợ các biến thể dùng cho nhiều lực lượng khác nhau.

X-32 được thiết kế với khoang vũ khí trong thân để duy trì tính năng tàng hình khi tác chiến. Cấu hình vũ khí dự kiến gồm tên lửa không đối không tầm trung dẫn đường bằng radar chủ động AIM-120 AMRAAM, mỗi quả có khối lượng khoảng 150 kg.

Ngoài ra, máy bay có thể mang bom dẫn đường chính xác như bom tấn công trực tiếp liên hợp JDAM, khối lượng từ 450 kg tới 900 kg tùy biến thể. Khi cần, tiêm kích X-32 cũng có khả năng mang thêm vũ khí ở các giá treo ngoài, chấp nhận đánh đổi mức độ tàng hình để tăng tải trọng.

Về tàng hình, tiêm kích X-32 áp dụng các biện pháp giảm diện tích phản xạ radar như mang vũ khí trong khoang, sử dụng vật liệu hấp thụ sóng radar và thiết kế bề mặt hạn chế góc phản xạ.

Tuy nhiên, cửa hút khí lớn và hình dáng tổng thể khiến nhiều chuyên gia cho rằng mức độ tàng hình của tiêm kích X-32 kém hơn đối thủ. Điều này trở thành một trong những điểm bất lợi lớn trong quá trình đánh giá.

Trong các cuộc thử nghiệm, tiêm kích X-32 thể hiện khả năng đáp ứng các tiêu chí cơ bản, nhưng gặp khó khăn khi phải chứng minh sự linh hoạt tương đương với X-35.

Đặc biệt, cách tiếp cận kỹ thuật của Boeing trong việc tạo ra biến thể cất cánh thẳng đứng bị đánh giá là kém hiệu quả hơn so với giải pháp quạt nâng của đối thủ.

Không quân Mỹ và các lực lượng liên quan ưu tiên một nền tảng có tiềm năng phát triển lâu dài và dễ dàng thích nghi với các yêu cầu tương lai.

Cuối cùng, X-35 được lựa chọn và phát triển thành F-35 Lightning II, trong khi X-32 dừng lại ở vai trò nguyên mẫu.

Dù thất bại trong cuộc đua vào biên chế, tiêm kích X-32 vẫn là minh chứng cho một hướng tiếp cận khác trong thiết kế tiêm kích tàng hình, đặt trọng tâm vào đơn giản hóa và kiểm soát chi phí.

Trong lịch sử hàng không quân sự, tiêm kích X-32 thường được nhắc tới như một ví dụ điển hình cho việc công nghệ không chỉ cần tiên tiến, mà còn phải phù hợp với chiến lược và nhu cầu tổng thể.

Sự thất bại của tiêm kích X-32 không đồng nghĩa với việc thiết kế này kém cỏi, mà phản ánh lựa chọn chiến lược của Mỹ trong việc ưu tiên một nền tảng linh hoạt hơn cho nhiều thập niên tiếp theo.

Việt Hùng