World Cup có thể trở thành 'điểm nóng' lây lan dịch bệnh?

Hơn 6,5 triệu người hâm mộ dự kiến đổ về Mỹ, Canada và Mexico trong thời gian diễn ra World Cup 2026

World Cup 2026, diễn ra từ ngày 11/6 đến 19/7 tại ba quốc gia Bắc Mỹ gồm Mỹ, Canada và Mexico, sẽ là kỳ World Cup lớn nhất trong lịch sử với 48 đội tuyển tham dự, 104 trận đấu và hàng triệu cổ động viên di chuyển giữa các thành phố đăng cai. Đối với các nhà dịch tễ học, đây cũng là một “sự kiện tập trung đông người” điển hình - môi trường thuận lợi để nhiều loại bệnh truyền nhiễm lây lan.

Tiến sĩ Krutika Kuppalli, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học Texas Southwestern và đồng Giám đốc Đường dây tư vấn bệnh truyền nhiễm World Cup của bang Texas cho biết, các cơ quan y tế đã chuẩn bị từ nhiều tháng qua để nhận diện và ứng phó với những nguy cơ dịch tễ có thể xuất hiện trong thời gian diễn ra giải đấu.

Dù không loại trừ khả năng xuất hiện các bệnh hiếm gặp như hantavirus Andes từ Nam Mỹ, giới chuyên gia cho rằng những mối đe dọa lớn nhất vẫn là các bệnh truyền nhiễm phổ biến như sởi, cúm, Covid-19, virus hợp bào hô hấp (RSV), norovirus…

Sởi trở thành mối lo ngại hàng đầu

Trong số các bệnh được theo dõi, sởi được nhiều chuyên gia đánh giá là nguy cơ đáng lo ngại nhất.

Bang Jalisco của Mexico - nơi tổ chức World Cup - đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp về y tế do lo ngại nguy cơ bùng phát dịch bệnh, sau khi ghi nhận 1.163 trường hợp mắc bệnh sởi. Ảnh: Medical Daily

Ông James Garrow, Phó Giám đốc Sở Y tế Philadelphia - một trong những thành phố đăng cai World Cup - cho biết các cơ quan y tế địa phương đã tăng cường giám sát dịch bệnh và gửi khuyến cáo tới các cơ sở y tế về việc phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc sởi.

“Sởi có lẽ là mối quan ngại lớn nhất của chúng tôi hiện nay”, ông nói.

Những năm gần đây, Mỹ ghi nhận nhiều đợt bùng phát sởi trong bối cảnh tỷ lệ tiêm chủng tại một số khu vực suy giảm. Khi hàng triệu người từ nhiều quốc gia cùng tập trung tại các sân vận động, nhà ga, sân bay và khu vực dành cho người hâm mộ, nguy cơ xuất hiện ca bệnh là điều khó tránh khỏi.

Điều khiến giới chuyên gia đặc biệt lo ngại là khả năng lây lan rất mạnh của virus sởi. Các hạt virus có thể tồn tại trong không khí tới hai giờ sau khi người bệnh rời khỏi khu vực, khiến những không gian kín hoặc đông người trở thành điểm phát tán lý tưởng.

Một cổ động viên nhiễm bệnh có thể rời khỏi sân vận động, nhưng hàng nghìn người khác vẫn có nguy cơ tiếp xúc với virus trong khoảng thời gian sau đó.

Các bệnh hô hấp vẫn là nguy cơ hiện hữu

Bên cạnh sởi, các bệnh đường hô hấp như cúm, Covid-19 và RSV cũng được dự báo sẽ xuất hiện trong suốt thời gian diễn ra giải đấu.

Dù World Cup được tổ chức vào mùa hè ở Bắc Mỹ, đây lại là mùa cúm tại nhiều quốc gia thuộc Nam bán cầu. Điều đó đồng nghĩa với việc người hâm mộ và các đội tuyển từ khu vực này có thể mang theo virus khi nhập cảnh.

Các sự kiện quy mô lớn có thể góp phần thúc đẩy sự lây lan của các bệnh hô hấp

Tiến sĩ Bernard Camins, chuyên gia bệnh truyền nhiễm thuộc Trường Y Icahn tại Mount Sinai, cho rằng các đợt bùng phát cúm hoàn toàn có thể xảy ra.

“Người hâm mộ có thể lên máy bay khi chưa có triệu chứng nhưng đã nhiễm virus. Khi đến nơi, họ có thể trở thành nguồn lây cho cộng đồng”, ông cảnh báo.

Kinh nghiệm từ đại dịch Covid-19 cũng cho thấy các sự kiện quy mô lớn có thể góp phần thúc đẩy sự lây lan của các bệnh hô hấp nếu công tác giám sát không được thực hiện chặt chẽ.

Nguy cơ từ thực phẩm và bệnh đường tiêu hóa

Một nhóm bệnh khác được các nhà dịch tễ học đặc biệt quan tâm là các bệnh đường tiêu hóa, trong đó nổi bật là norovirus - tác nhân gây nôn mửa và tiêu chảy cấp.

Loại virus này từng gây ra các ổ dịch tại nhiều sự kiện thể thao quốc tế, trong đó có Olympic mùa đông PyeongChang 2018 tại Hàn Quốc.

Theo Tiến sĩ Amesh Adalja thuộc Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins, môi trường tập trung đông người luôn tạo điều kiện cho norovirus lây lan nhanh chóng.

Lễ hội làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và lây nhiễm qua đường ăn uống. Ảnh: Getty Imagé

Các khu vực lễ hội ngoài trời, điểm bán thức ăn lưu động hoặc các khu Fan Festival đông đúc có thể làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và lây nhiễm qua đường ăn uống.

Giới chuyên gia lưu ý rằng việc khó tiếp cận các điều kiện vệ sinh tay đầy đủ tại những khu vực đông người cũng làm tăng khả năng phát tán mầm bệnh.

Chưa thấy mối đe dọa từ Ebola

Trong bối cảnh một số đợt bùng phát Ebola trên thế giới thu hút sự chú ý của dư luận, các chuyên gia khẳng định nguy cơ căn bệnh này xuất hiện tại World Cup là rất thấp.

Bà Rebecca Katz, Giám đốc Trung tâm Khoa học và An ninh Y tế Toàn cầu cho biết Ebola lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bệnh, chứ không lây lan qua không khí như sởi hoặc cúm.

“Bạn có thể ngồi cạnh một người trong sân vận động mà không có nguy cơ mắc Ebola từ họ”, bà giải thích.

Tuy nhiên, giới chức y tế vẫn tiếp tục theo dõi sát các diễn biến dịch bệnh toàn cầu để kịp thời ứng phó nếu xuất hiện nguy cơ mới.

Theo dõi cả các bệnh do muỗi truyền

Ngoài các bệnh lây lan trực tiếp giữa người với người, các nhà khoa học cũng chú ý tới nguy cơ xuất hiện các bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết dengue và chikungunya.

Mặc dù phần lớn ca bệnh tại Mỹ hiện nay là các trường hợp nhập cảnh, sự gia tăng đột biến lượng khách quốc tế trong thời gian diễn ra World Cup có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các ổ dịch cục bộ.

Theo bà Katz, việc giám sát các bệnh do côn trùng truyền sẽ là một phần quan trọng trong chiến lược y tế công cộng của nước chủ nhà.

Bài kiểm tra lớn đối với hệ thống y tế

World Cup 2026 không chỉ là sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh mà còn là phép thử đối với năng lực giám sát và ứng phó dịch bệnh của các quốc gia đăng cai.

Trong khi người hâm mộ chờ đợi những trận cầu đỉnh cao, giới chức y tế lại tập trung vào một nhiệm vụ ít được chú ý hơn nhưng không kém phần quan trọng: bảo đảm rằng ngày hội bóng đá kéo dài hơn một tháng không trở thành chất xúc tác cho các đợt bùng phát dịch bệnh xuyên biên giới.

Đối với các chuyên gia, thành công của World Cup không chỉ được đo bằng lượng khán giả hay doanh thu, mà còn bằng khả năng giữ cho hàng triệu người tham dự được an toàn trước những “căn bệnh của đám đông” vốn luôn song hành với mọi sự kiện tập trung quy mô lớn.

Hồng Nhung