World Cup cận kề: Mexico có dập tắt được ngọn lửa hỗn loạn sau cái chết của trùm ma túy?

Những chiếc xe bị đốt cháy trên cầu La Desembocada ở bang Jalisco vào ngày 24/2, bạo lực được thúc đẩy sau việc bắt giữ và cái chết của "ông trùm" ma túy El Mencho. Ảnh: AFP

Mexico dự kiến sẽ đón hơn 5 triệu lượt khách du lịch cho kỳ FIFA World Cup – giải đấu mà họ đồng đăng cai cùng Mỹ và Canada. Cả thế giới sẽ đổ dồn sự chú ý về sân vận động Banorte tại Thành phố Mexico khi trận khai mạc chính thức khởi tranh vào ngày 11/ 6.

Tuy nhiên, cái chết của Oseguera – thủ lĩnh băng đảng ma túy khét tiếng Jalisco New Generation Cartel (CJNG) – đã khiến Mexico, đặc biệt là bang Jalisco, trở thành tâm điểm của truyền thông quốc tế vì những lý do không ai mong muốn. Vụ tiêu diệt tên trùm ma túy vào Chủ nhật vừa qua bởi quân đội Mexico đã châm ngòi cho những ngày bạo lực đẫm máu, chủ yếu tập trung tại Jalisco. Các thành viên của một trong những tổ chức tội phạm quyền lực nhất nước này đã đụng độ dữ dội với lực lượng an ninh, đốt phá xe buýt và các cơ sở kinh doanh. Tình hình tồi tệ đến mức Bộ Ngoại giao Mỹ đã phải phát đi cảnh báo yêu cầu du khách "trú ẩn tại chỗ".

Dù làn sóng bạo lực ban đầu đã tạm lắng, và Tổng thống Claudia Sheinbaum khẳng định vào ngày 24/2 rằng "không có rủi ro" đối với người hâm mộ, trong khi Chủ tịch FIFA Gianni Infantino bày tỏ "niềm tin tuyệt đối" rằng mọi thứ sẽ "diễn biến tốt đẹp". Nhưng không phải ai cũng thấy an lòng.

Giới phân tích lo ngại về một cuộc chiến "vương quyền" khốc liệt giữa các thủ lĩnh cấp dưới của băng đảng Jalisco. Khả năng này cũng được chính quyền Mexico thừa nhận. Thư ký An ninh Omar García Harfuch cho biết, đội ngũ của ông đang "hết sức cảnh giác" trước "bất kỳ phản ứng hoặc sự tái cơ cấu nào trong nội bộ băng đảng" và đang "giám sát đặc biệt một số nhân vật cầm đầu".

Chuyên gia an ninh David Saucedo nhận định với CNN rằng, kịch bản này rất dễ xảy ra. Ông cảnh báo ngay cả khi các phe phái đạt được thỏa thuận, bạo lực vẫn khó có thể loại trừ. Nếu ban lãnh đạo còn lại của băng đảng coi chiến dịch tiêu diệt "El Mencho" là mối đe dọa sinh tồn đối với sự vận hành của tổ chức, họ có thể chọn con đường cực đoan nhất.

"Băng đảng này có thể sẽ chọn trạng thái tuyên chiến tổng lực với chính quyền Mexico", Saucedo nhận định.

Sân vận động Akron sẽ tổ chức 4 trận đấu trong FIFA World Cup 2026. Ảnh: AFP

Tâm chấn của bạo lực

Mexico sẽ đăng cai 13 trong tổng số 104 trận đấu của World Cup 2026. Thế nhưng, phép thử đầu tiên sẽ đến từ nhiều tháng trước khi bóng chính thức lăn, khi quốc gia này tổ chức các trận play-off và giao hữu vào tháng tới.

Sân vận động Akron ở Guadalajara – thủ phủ bang Jalisco, sẽ là nơi diễn ra các trận play-off giữa Congo, Jamaica và New Caledonia từ ngày 26 đến 31/3. Trong khi đó, sân vận động Banorte tại Thành phố Mexico sẽ tổ chức trận giao hữu giữa Mexico và Bồ Đào Nha vào ngày 28/3.

Dù Liên đoàn Bóng đá Bồ Đào Nha cho biết, trận đấu tại Mexico City vẫn sẽ diễn ra theo kế hoạch (sau khi đánh giá tình hình), giới quan sát lại đổ dồn sự lo ngại vào Jalisco – tâm chấn của bạo lực vừa qua. Ngoài các trận play-off, 4 trận đấu chính thức của World Cup dự kiến cũng diễn ra tại Guadalajara với sự góp mặt của các đội tuyển như Hàn Quốc, Colombia, Uruguay, Tây Ban Nha... Khoảng 3 triệu du khách dự kiến sẽ đổ về Jalisco, vùng đất nổi tiếng với rượu tequila và nhạc mariachi, trong suốt giải đấu.

Sau khi một số trận đấu tại giải vô địch quốc gia Mexico phải hoãn lại vì cái chết của El Mencho, Thống đốc bang Jalisco, ông Pablo Lemus, vẫn quả quyết: "FIFA hoàn toàn không có ý định tước quyền đăng cai của bất kỳ địa điểm nào tại Mexico. Cả ba thành phố đăng cai vẫn giữ vững vị thế của mình".

Nhân viên cứu hỏa Mexico dập tắt đám cháy xe bus ở Jalisco. Ảnh: AFP

Thách thức cho Chính phủ Mexico

Victoria Dittmar, nhà nghiên cứu tại tổ chức InSight Crime, nhận định việc đảm bảo an ninh tại khu vực này luôn là một bài toán khó. Sau khi loại bỏ được "ông trùm" El Mencho, thách thức giờ đây đã chuyển thành "bình định đất nước và các thành phố, đặc biệt là những nơi sẽ đón lượng lớn khách du lịch".

Mức độ nghiêm trọng của thách thức này lộ rõ ngay sau khi tên trùm bị tiêu diệt. Bộ trưởng Quốc phòng Mexico, Ricardo Trevilla Trejo, tiết lộ hôm ngày 23/2 rằng, ban đầu nhà chức trách dự định đưa "El Mencho" đang bị thương đến Guadalajara bằng trực thăng để cấp cứu. Tuy nhiên, khi hắn chết trên đường đi, họ đã buộc phải thay đổi lộ trình và tránh xa thành phố này vì lo sợ phản ứng bạo lực cuồng loạn từ băng đảng.

Theo nhà nghiên cứu Dittmar, một lựa chọn để hạ nhiệt tình hình là một thỏa thuận ngầm giữa chính phủ và các băng nhóm: "Việc bình định một lãnh thổ thường đạt được thông qua những thỏa thuận như vậy".

Một phương án khác cứng rắn hơn, theo nhà xã hội học Marcelo Bergman, là triển khai quân đội ồ ạt để duy trì trật tự. Điều này cũng có thể giúp xoa dịu Tổng thống Mỹ Donald Trump, người vốn đang gây áp lực buộc Mexico phải trấn áp mạnh tay tội phạm có tổ chức.

Một vấn đề lớn mà chính quyền Mexico phải đối mặt là "El Mencho" không để lại "người thừa kế" rõ ràng. Trong khi các băng đảng thường mang tính gia đình trị, chuyên gia Saucedo chỉ ra rằng, con trai của Oseguera đang ngồi tù tại Mỹ, còn anh trai và con riêng của "ông trùm" này đều chưa đủ uy tín để gây ảnh hưởng lên các thủ lĩnh khác. "Di sản lưu truyền đã bị đứt gãy", chuyên gia an ninh Saucedo nhận định.

Nhà nghiên cứu Dittmar đưa ra 3 kịch bản cho băng đảng này: Một cuộc chuyển giao êm thấm; một cuộc tranh giành quyền lực hạn chế giữa các phe phái; hoặc trong trường hợp cực đoan nhất, băng đảng sẽ tan rã hoàn toàn thành nhiều nhóm nhỏ để tranh giành địa bàn. Sự rạn nứt này sẽ là cơ hội cho các đối thủ nhảy vào xâu xé lãnh thổ. Chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, bạo lực là "khó tránh khỏi" khi vị trí "trung tâm đoàn kết" của Oseguera hiện đang để trống.

Tuy nhiên, không phải ai cũng bi quan. Cecilia Farfán-Méndez từ Tổ chức Sáng kiến Toàn cầu chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia cho rằng, ban lãnh đạo băng đảng có lý do để không muốn gây chú ý lúc này. Việc lọt vào danh sách truy nã gắt gao nhất sẽ kéo theo áp lực cực lớn từ Nhà nước và làm tê liệt các hoạt động làm ăn.

Dù vậy, Farfán-Méndez thừa nhận quy mô bạo lực sau cái chết của "El Mencho" là chưa từng thấy so với các chiến dịch quân sự trước đây, với các vụ việc được ghi nhận tại hơn 20 bang. "Những sự cố kiểu này từng xảy ra ở Jalisco, nhưng quy mô và phạm vi ảnh hưởng trên toàn lãnh thổ lần này là chưa từng có tiền lệ".

Mỹ Nga