Vương quốc Anh bị một quốc gia Đông Phi kiện vì 'hủy kèo' giữa chừng

Chính phủ Rwanda cho biết, nước này đã đệ đơn khởi kiện Vương quốc Anh về việc Thủ tướng Keir Starmer hủy bỏ kế hoạch gây tranh cãi của người tiền nhiệm nhằm di dời những người xin tị nạn theo chương trình "Trục xuất Rwanda".

Rwanda đã gửi thông báo lên Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ở The Hague, Hà Lan, cho rằng Anh đã vi phạm các thỏa thuận tài chính của "quan hệ đối tác di cư", chính phủ quốc gia Đông Phi cho biết trong một tuyên bố trên X ngày 27/1.

Theo thỏa thuận nhằm ngăn chặn dòng người vượt Eo biển Anh/Eo biển Manche được ký kết trước khi ông Starmer nhậm chức, Rwanda đồng ý tiếp nhận những người di cư nhập cảnh trái phép vào Anh.

Đổi lại, Anh cam kết hỗ trợ tài chính để quốc gia Đông Phi phát triển cơ sở hạ tầng và xử lý hồ sơ tị nạn.

Thỏa thuận – từng được chính phủ Anh dưới thời Đảng Bảo thủ quảng bá như một giải pháp cứng rắn để kiểm soát biên giới thời hậu Brexit (Anh rời Liên minh châu Âu) – đã vấp phải nhiều chỉ trích và thách thức pháp lý.

Tòa án Tối cao Anh đã phán quyết vào năm 2023 rằng kế hoạch này vi phạm luật quốc tế, vì Rwanda không được coi là quốc gia an toàn cho người tị nạn.

Kết quả là, chỉ có 4 cá nhân được đưa đến Rwanda trước khi chương trình bị đình chỉ. Tổng cộng, Anh đã chi trả cho Rwanda khoảng 240 triệu bảng Anh (tương đương 330,9 triệu USD) để thực hiện thỏa thuận.

Chính phủ của Thủ tướng Anh Keir Starmer bị kiện vì hủy bỏ kế hoạch gây tranh cãi của người tiền nhiệm nhằm di dời những người xin tị nạn theo chương trình “Trục xuất Rwanda”. Ảnh: iNews

Sự thay đổi chính trị tại Anh đã dẫn đến việc hủy bỏ hoàn toàn chương trình. Khi lên nắm quyền vào tháng 7/2024, Thủ tướng Keir Starmer của Đảng Lao động tuyên bố thỏa thuận này "đã chết và bị chôn vùi", coi đó là chính sách thất bại và tốn kém của chính phủ tiền nhiệm.

Chính phủ của ông Starmer sau đó yêu cầu Rwanda từ bỏ 2 khoản thanh toán còn lại, mỗi khoản 50 triệu Bảng, dự kiến đến hạn vào tháng 4/2025 và 4/2026, để chấm dứt hiệp ước.

Rwanda cho biết họ sẵn sàng đồng ý, với điều kiện hiệp ước bị chấm dứt và các điều khoản tài chính mới được đàm phán và thống nhất.

"Tuy nhiên, các cuộc thảo luận giữa Rwanda và Vương quốc Anh cuối cùng đã không diễn ra, và các khoản tiền vẫn còn nợ và phải trả theo hiệp ước", chính phủ Rwanda cho biết trong tuyên bố ngày 27/1.

Trong đơn kiện, Rwanda cáo buộc Anh vi phạm các điều khoản tài chính của thỏa thuận, đòi bồi thường 50 triệu bảng (69 triệu USD) cho khoản thanh toán đến hạn tháng 4/2025.

Ông Michael Butera, cố vấn kỹ thuật trưởng của Bộ Tư pháp Rwanda, bày tỏ tiếc nuối vì phải dùng đến trọng tài, cho biết Kigali đã cố gắng giải quyết qua ngoại giao nhưng gặp phải sự "cứng nhắc" từ phía Anh.

Phía Rwanda nhấn mạnh rằng việc "hủy kèo" giữa chừng không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ song phương mà còn làm tổn hại đến uy tín của cả hai bên.

Về phần mình, một phát ngôn viên của chính phủ Anh nói với các phóng viên ngày 27/1: "Chương trình Rwanda hoàn toàn là một thảm họa, nó đã lãng phí 700 triệu Bảng tiền thuế của người dân chỉ để trục xuất 4 người tình nguyện".

"Chúng tôi sẽ kiên quyết bảo vệ lập trường của mình để bảo vệ người nộp thuế Anh, và chúng tôi đang tập trung vào các biện pháp hiệu quả để xóa bỏ nạn di cư bất hợp pháp, chứ không phải những mánh khóe tốn kém", vị phát ngôn viên cho biết.

Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh di cư vẫn là vấn đề nóng tại Anh. Năm 2024, khoảng 37.000 người tị nạn vượt eo biển, tăng lên hơn 40.000 vào năm 2025 – mức cao nhất kể từ năm 2022 với gần 46.000 trường hợp. Chính phủ của ông Starmer đã trục xuất 50.000 cá nhân không giấy tờ, nhưng áp lực chính trị vẫn lớn.

Ngoài ra, quan hệ Anh-Rwanda còn căng thẳng do Anh đình chỉ hầu hết viện trợ cho Rwanda năm ngoái, cáo buộc Kigali hỗ trợ nhóm nổi dậy M23 ở Cộng hòa Dân chủ Congo. Chính phủ của Tổng thống Paul Kagame đã nhiều lần phủ nhận các cáo buộc.

Minh Đức (Theo Reuters, Al Jazeera)