Vươn khơi đầu xuân, ngư dân miền Trung kỳ vọng trúng… 'lộc biển'

Tiếng còi tàu vang xa không chỉ báo hiệu một năm sản xuất khởi sắc, đầy kỳ vọng mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ của ngư dân trong việc chấp hành nghiêm các quy định pháp luật, nhất là chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Mỗi chuyến biển đầu xuân vì thế giờ không đơn thuần là hành trình mưu sinh mà còn là bước đi có trách nhiệm, khẳng định ý thức giữ gìn nguồn lợi thủy sản và hình ảnh nghề cá Việt Nam...

Khoang cá đầy, niềm tin “lộc biển”…

Ngay từ sáng sớm Chủ nhật 1/3, tại âu thuyền Hồng Triều (xã Duy Nghĩa, TP Đà Nẵng) đã rộn ràng tiếng cười nói và tiếng máy nổ giòn giã. Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, tất cả ngư dân ở đây đã khẩn trương đưa nhiên liệu, nhu yếu phẩm và ngư lưới cụ lên tàu, sẵn sàng cho hải trình đầu tiên của năm mới.

Tàu cá cập bến Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị sau một chuyến mở biển đầu năm, khoang đầy ắp cá.

Ngư dân Võ Văn Ba, chủ tàu cá số hiệu QNa-93239TS công suất 125CV, không giấu được vẻ háo hức kể, với kinh nghiệm hàng chục năm đi biển, ông hiểu rõ ý nghĩa của chuyến “mở biển” đầu xuân. “Năm nay thời tiết đầu năm khá thuận lợi, anh em lao động ai nấy đều phấn khởi. Chỉ vài ngày nữa tàu của tôi sẽ vươn khơi để hành nghề bóng mực (bẫy mực). Chuyến này tàu tôi đi 5 người, dự kiến hành nghề bóng mực trong khoảng 15 ngày mỗi chuyến trên biển. Hy vọng chuyến biển đầu năm “thuận buồm xuôi gió”, lộc biển dồi dào để anh em có thêm động lực bám biển cả năm”, ông Ba chia sẻ thêm.

Cách đó không xa, ngư dân Trần Văn Triêm, chủ tàu QNa-03835TS cũng đang tất bật cùng các bạn chài sắp xếp lại dàn lưới; ánh mắt ánh lên niềm tin về một mùa biển bội thu. Sự hối hả của những ngư dân dạn dày sương gió này chính là minh chứng cho tinh thần lao động cần cù, ý chí vươn khơi không ngơi nghỉ của ngư dân Đà thành.

Để ngư dân yên tâm vươn khơi, ngành thủy sản TP Đà Nẵng đã chuẩn bị những kế hoạch dài hơi, lấy sự hỗ trợ và quản lý bền vững làm trọng tâm. Những chính sách này không chỉ giúp ngư dân phát triển kinh tế mà còn nâng cao trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi quốc gia. Ông Võ Văn Long, Chi cục trưởng Chi cục biển đảo và thủy sản TP Đà Nẵng cho biết, thành phố sẽ tiếp tục tập trung thực thi hiệu quả các cơ chế, chính sách hỗ trợ ngư dân. Đặc biệt, Chi cục đang tích cực tham mưu xây dựng Nghị quyết của HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản giai đoạn 2026-2030, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho ngư dân phát triển bền vững.

Ở Quảng Trị, cũng trong sáng ngày đầu tiên của tháng 3/2026, PV Báo CAND có mặt tại bến cá Nam Cửa Việt (xã Cửa Việt) khi con tàu mang số hiệu QT 91739TS của ông Lê Xuân Hiền (xã Cửa Việt) vừa hoàn tất khâu bốc dỡ. Khoang tàu trống dần, thay vào đó là những sọt cá cơm được chuyền tay liên tục. Ông Hiền cười hiền, nói nhỏ như sợ phá vỡ cái “vía” đầu năm: Chuyến biển xuất bến từ mồng 10 Tết, chỉ sau một đêm đã có hơn 3,5 tấn cá. Với ngư dân, đó không chỉ là con số sản lượng. Đó là tín hiệu của cả một mùa biển.

Ngay bên cạnh, tàu QT 91159TS của ông Trương Quốc Thành cũng vừa cập bờ. Hơn 2,5 tấn cá cơm trong chuyến ra khơi đầu năm khiến không khí trên boong tàu nhẹ hẳn. Những khuôn mặt sạm nắng gió nở nụ cười tươi. “Ra khơi mấy ngày đầu năm, trúng cá là điềm lành”, ông Thành nói. Với nhiều ngư dân, chuyến mở biển không chỉ để mưu sinh, mà còn là một nghi lễ lặng lẽ, gửi gắm mong ước cho cả năm sóng yên, gió thuận.

Không khí sôi động ở bến cá những ngày đầu xuân không chỉ đến từ tàu thuyền của ngư dân địa phương. Trên cầu cảng, anh Hoàng Văn Thiên, chủ tàu NA 90876TS, đến từ phường Hoàng Mai (Nghệ An), vẫn đang cùng anh em bạn thuyền kiểm tra lại lưới, máy và hầm đá.

Tết năm nay, không đưa tàu về quê, anh Thiên ở lại cảng cá Nam Cửa Việt để kịp xuất bến ngay sáng mồng 4. Mỗi chuyến biển của tàu thường kéo dài từ 5–7 ngày. Có chuyến cao điểm trong năm 2025, chỉ sau 5 ngày đã thu gần 30 tấn cá và mực. Doanh thu mỗi chuyến đạt khoảng 200–300 triệu đồng; trừ chi phí, thu nhập bình quân cả năm khoảng 400–500 triệu đồng.

Nhưng khi được hỏi về điều mong mỏi lớn nhất cho chuyến biển đầu năm Bính Ngọ 2026, anh Thiên không nói về tiền mà “chỉ mong biển lặng, cá nhiều và anh em trở về đủ mặt”. Câu nói ấy, giữa bến cá ồn ã tiếng xe nâng, tiếng gọi nhau, bỗng chậm lại.

Ở khu thu mua, chị Đinh Thị Minh Tuynh, chủ cơ sở Tuynh Chiến (xã Nam Cửa Việt), gần như không có thời gian nghỉ tay. Từ mồng 4 Tết đến nay, mỗi ngày cơ sở của chị thu mua từ 5 đến 7 tấn cá, mực các loại. Với giá tốt (cá cơm dao động 12.000–14.000 đồng/kg; mực từ 200.000–350.000 đồng/kg), có ngày, doanh thu chạm ngưỡng gần một tỷ đồng. Phía sau sự rộn ràng ấy là cả một guồng quay hậu cần được tổ chức khá chặt chẽ.

Anh Phan Đức Khánh, cán bộ bến cá chợ Nam Cửa Việt, cho biết ngay từ mồng 3 Tết đã có tàu đăng ký xuất bến, và sang mồng 4 Tết thì số lượng tăng rất nhanh, đến nay đã có hơn 55 tàu rời cảng. Chỉ riêng số tàu cập bờ sau một đêm đã mang về khoảng 40 tấn hải sản, chủ yếu là cá cơm. Tổng sản lượng thủy sản qua cảng từ các chuyến biển đầu năm ước đạt khoảng 150 tấn.

Giữ đường ra khơi bền vững

Về công tác chống khai thác IUU, theo lãnh đạo Chi cục biển đảo và thủy sản TP Đà Nẵng, đơn vị đã hoàn thành cập nhật đầy đủ dữ liệu của 4.045 tàu cá đã đăng ký của thành phố vào Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia.

Bên cạnh đó, Chi cục đã tổ chức triển khai các nhiệm vụ quản lý tàu cá như đăng ký tàu cá, đánh dấu tàu cá, cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, cấp giấy phép khai thác thủy sản, lắp đặt, theo dõi thiết bị giám sát hành trình cho các tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên…; kiểm tra, giám sát tàu cá và sản lượng bốc dỡ qua cảng cá.

Một nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 là triển khai đề án “Điều tra, đánh giá nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của các loài thủy sản vùng biển ven bờ và vùng lộng TP Đà Nẵng”. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để ngành chức năng tư vấn cho ngư dân những ngư trường khai thác hiệu quả, tránh tình trạng đánh bắt tận diệt, bảo vệ hệ sinh thái biển cho tương lai.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban Châu Âu (EC), công tác quản lý tàu cá tại Đà Nẵng được thắt chặt hơn bao giờ hết. “Đơn vị đang dồn toàn lực chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để làm việc với Đoàn Thanh tra EC lần thứ 5.

Công tác chống khai thác IUU được triển khai đồng bộ với các giải pháp kỹ thuật và hành chính như giám sát hành trình (VMS), qua đó theo dõi và cập nhật liên tục các trường hợp mất kết nối hoặc vi phạm ranh giới để xử lý nghiêm minh, triệt để. Số hóa dữ liệu cập nhật đầy đủ dữ liệu tàu cá vào phần mềm VNFishbase, đảm bảo thống nhất với Cục Thủy sản và Kiểm ngư.

Đáng chú ý, lực lượng chức năng tăng cường quản lý chặt tàu cá “3 không”, rà soát, lập danh sách và nắm chắc vị trí các tàu không đủ điều kiện hoạt động, không để tình trạng tàu “ma” lén lút ra khơi”, ông Võ Văn Long nhấn mạnh.

Tại khu vực làm thủ tục của bến cá Nam Cửa Việt, theo tìm hiểu của PV Báo CAND, lực lượng của Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị và cán bộ cảng duy trì trực 24/24 giờ. Tàu vào – tàu ra đều phải kiểm tra hồ sơ, thiết bị, nhật ký, giám sát việc chấp hành quy định chống khai thác IUU.

Theo ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, từ đầu năm 2026 đến nay, thời tiết thuận lợi, nguồn lợi thủy sản xuất hiện khá dày nên các nghề pha xúc, lưới vây, lưới rê… hoạt động hiệu quả. Song song với đó, ngành chức năng tăng cường theo dõi diễn biến thời tiết, ngư trường, bố trí lực lượng kiểm soát nghề cá tại cảng, hướng dẫn tàu thuyền ra vào an toàn, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm IUU.

Ở Cửa Việt, sự thông suốt của một chuyến biển giờ không chỉ được đo bằng sản lượng cá mà còn bằng việc tàu có đủ điều kiện pháp lý để ra khơi hay không. Tinh thần ấy tiếp tục được nhấn mạnh tại hội nghị đánh giá công tác chống IUU do Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh tổ chức vào cuối tháng 2/2026 vừa qua. Theo báo cáo, năm 2025, toàn tỉnh Quảng Trị có 1.350 tàu thuộc diện phải lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS), đã lắp 1.338 tàu, đạt 99,1%.

Qua hệ thống giám sát, phát hiện 248 lượt tàu mất kết nối trên 6 giờ, 66 lượt tàu có nguy cơ vượt ranh giới, 72 tàu nằm trong diện nguy cơ cao. Lực lượng chức năng đã xử lý 130 vụ vi phạm, tổng số tiền xử phạt hơn 2,59 tỷ đồng; khởi tố 1 vụ án liên quan đến sử dụng vật liệu nổ.

Tại hội nghị này, ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, Trưởng Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU của tỉnh yêu cầu tiếp tục kiểm soát 100% tàu cá xuất – nhập bến; quản lý chặt nhóm tàu nguy cơ cao; tổ chức cao điểm tuần tra, kiểm soát từ ngày 1/3 đến 31/5/2026; đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, số liệu phục vụ làm việc với Đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu. Câu chuyện gỡ thẻ vàng IUU vì thế không còn là vấn đề của riêng ngành chức năng, mà gắn trực tiếp với từng chuyến biển, từng hầm cá và từng hành trình mưu sinh của ngư dân.

Thanh Bình - Ngọc Thi