Vùng phát thải thấp Hà Nội: Thí điểm từ lõi nhỏ, mở rộng theo lộ trình

Tại hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế trong thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh” tổ chức ngày 17/3, bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng phòng Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), cho biết, thành phố sẽ thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) từ ngày 1/7/2026 tại khu vực lõi quận Hoàn Kiếm. Đây được xem là bước đi mở đầu trong lộ trình kiểm soát ô nhiễm không khí, hướng tới tái cấu trúc hệ thống giao thông đô thị theo hướng xanh và bền vững.

Khu vực hồ Hoàn Kiếm sẽ được thí điểm vùng phát thải thấp.

Kế thừa không gian phố đi bộ

Theo kế hoạch, phạm vi thí điểm ban đầu sẽ tương đối hạn chế, chủ yếu kế thừa không gian phố đi bộ hiện hữu tại khu vực trung tâm Hoàn Kiếm và mở rộng ra một số khu vực lân cận. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm triển khai thận trọng, lấy thử nghiệm làm cơ sở đánh giá trước khi nhân rộng.

Về bản chất, mô hình phố đi bộ hiện nay đã mang những đặc trưng của vùng phát thải thấp khi hạn chế phương tiện cơ giới và ưu tiên không gian cho người đi bộ. Trên nền tảng đó, thành phố sẽ tiếp tục thử nghiệm các giải pháp điều tiết giao thông, kiểm soát phương tiện và đánh giá tác động thực tế.

Sau giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết năm 2026, vùng phát thải thấp dự kiến sẽ được mở rộng ra toàn bộ khu vực trung tâm quận, sau đó lan dần tới các khu vực rộng hơn như Vành đai 1 và Vành đai 2 trong vòng 3–5 năm tới. Tuy nhiên, lộ trình này được xác định là tham vọng và cần điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện thực tiễn.

Việc Hà Nội dự kiến thí điểm hạn chế xe chạy xăng, dầu được đánh giá là bước đi quan trọng trong quản lý giao thông đô thị và kiểm soát ô nhiễm không khí tại khu vực trung tâm.

Kiểm soát phương tiện, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Trọng tâm của chính sách vùng phát thải thấp là kiểm soát phương tiện gây ô nhiễm, đặc biệt là các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Theo định hướng, Hà Nội sẽ từng bước hạn chế, tiến tới kiểm soát chặt chẽ xe sử dụng xăng, dầu trong khu vực LEZ; đồng thời siết tiêu chuẩn khí thải đối với các phương tiện lưu thông.

Song song với các biện pháp hành chính, thành phố cũng định hướng phát triển hệ sinh thái giao thông xanh. Các giải pháp bao gồm đẩy mạnh giao thông công cộng, mở rộng không gian đi bộ, tăng cường kết nối trung chuyển và đầu tư hạ tầng cho phương tiện sạch như trạm sạc điện, hệ thống xử lý pin.

Đáng chú ý, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện từ cá nhân đến doanh nghiệp đang được nghiên cứu để trình HĐND TP trong quý I/2026. Đây được xem là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm tính khả thi, tránh tạo ra cú sốc đối với sinh kế và thói quen đi lại của người dân.

Dù định hướng chính sách đã tương đối rõ ràng, song theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở khâu thiết kế mà ở quá trình thực thi và giám sát. Với đặc thù đô thị đông đúc, mật độ phương tiện cao như Hà Nội, việc kiểm soát hiệu quả các nguồn phát thải đòi hỏi hệ thống quản lý hiện đại và đồng bộ.

Để giải quyết bài toán này, thành phố đang xây dựng hệ thống giám sát dựa trên nền tảng công nghệ số, bao gồm camera nhận diện, thiết bị đo khí thải, cơ sở dữ liệu tích hợp AI, mã QR và hệ thống thu phí tự động. Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý thủ công sang quản trị thông minh trong lĩnh vực giao thông - môi trường.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng tăng cường hợp tác với các trường đại học, tổ chức nghiên cứu và đối tác quốc tế nhằm học hỏi kinh nghiệm, rút ngắn thời gian triển khai. Cách tiếp cận này cho phép thành phố vừa kế thừa các mô hình thành công, vừa tránh lặp lại những hạn chế mà các đô thị đi trước từng gặp phải.

Việc triển khai vùng phát thải thấp tại Hoàn Kiếm không chỉ là một giải pháp môi trường mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành chính sách đô thị trong bối cảnh chuyển đổi xanh. Khác với các quốc gia có nền tảng tài chính và công nghệ mạnh, Hà Nội buộc phải lựa chọn lộ trình “đi chậm nhưng chắc”, đảm bảo cân bằng giữa mục tiêu môi trường và khả năng thực thi.

Ở góc độ dài hạn, vùng phát thải thấp được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao chất lượng sống đô thị. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ đồng thuận của người dân, sự phối hợp liên ngành và tính nhất quán trong triển khai. Việc thí điểm từ ngày 1/7/2026, dù chưa hoàn thiện về mọi mặt, vẫn được xem là bước khởi đầu cần thiết.

Phương Thảo