Vùng Đồng bằng sông Hồng nên ứng phó biến đổi khí hậu như thế nào?

Đồng bằng sông Hồng đối mặt nhiều rủi ro thiên tai do biến đổi khí hậu

PGS.TS Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam nhận định, những năm gần đây, tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) tại khu vực Đồng bằng sông Hồng ngày càng rõ rệt. Các rủi ro thiên tai do tác động BĐKH chủ yếu tập trung 5 vấn đề lớn gồm sạt lở đất, xâm nhập mặn, lũ lụt, ô nhiễm môi trường và hạn hán.

Vùng Đồng bằng sông Hồng đối mặt nhiều rủi ro thiên tai do biến đổi khí hậu.

"Thực tế cho thấy, nhiều đợt bão lũ xảy ra thời gian qua đã gây ảnh hưởng đáng kể đến hệ thống sông ngòi và đời sống người dân trong vùng. Các lưu vực lớn như sông Hồng và sông Thái Bình chịu tác động trực tiếp từ các hiện tượng thời tiết cực đoan. Những rủi ro này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tạo sức ép lớn đối với hệ thống hạ tầng, môi trường sinh thái và sinh kế của người dân trong khu vực", PGS.TS.KTS Đỗ Hậu nói.

Cùng quan điểm, PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, BĐKH đang trở thành rủi ro phát triển hiện hữu của vùng Đồng bằng sông Hồng. Mưa lớn cực đoan, bão mạnh, ngập úng đô thị, nước biển dâng và xâm nhập mặn không chỉ gây thiệt hại về môi trường, mà còn ảnh hưởng trực tiếp sản xuất, logistics, du lịch và môi trường đầu tư.

"Đối với các địa phương ven biển như Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, rủi ro về bão, nước biển dâng và gián đoạn chuỗi logistics càng đặt ra yêu cầu cấp thiết về những giải pháp thích ứng liên vùng, dài hạn và đồng bộ", PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương nhận định.

Đề cập sự tác động của BĐKH đến an ninh nguồn nước, PGS.TS Phạm Thị Ngọc Lan (Trường Đại học Thủy lợi) nêu quan điểm, BĐKH là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng an ninh nguồn nước tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Các tác động chính bao gồm gia tăng xâm nhập mặn do nước biển dâng; thay đổi chế độ dòng chảy sông; gia tăng tần suất và cường độ hạn hán; gia tăng nguy cơ lũ lụt.

"Những tác động này làm giảm tính ổn định và khả năng dự đoán của nguồn nước. Nhất là trong mùa khô, lượng nước ngọt giảm đáng kể, trong khi nhu cầu sử dụng nước vẫn ở mức cao. Điều này làm gia tăng sự mất cân bằng giữa cung và cầu nước, dẫn đến tình trạng mất an ninh nguồn nước", PGS.TS Phạm Thị Ngọc Lan nhận định.

Ngoài ra, BĐKH còn ảnh hưởng khả năng bổ cập nước ngầm, làm giảm trữ lượng nước ngầm và gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn vào các tầng chứa nước. "Xâm nhập mặn là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với an ninh nguồn nước tại các khu vực ven biển của Đồng bằng sông Hồng", bà Lan nói.

Các rủi ro thiên tai vùng Đồng bằng sông Hồng chủ yếu tập trung những vấn đề lớn như sạt lở đất, xâm nhập mặn, lũ lụt, ô nhiễm môi trường và hạn hán...

Quy hoạch đô thị cần tích hợp yếu tố thích ứng biến đổi khí hậu

Đề cập giải pháp ứng phó BĐKH và bảo vệ môi trường tại vùng Đồng bằng sông Hồng, PGS.TS.KTS Đỗ Hậu cho rằng, cần tập trung triển khai một số nội dung chiến lược.

Trước hết, tăng cường quản lý tài nguyên nước gắn với phòng chống thiên tai. Trong đó cần nâng cấp hệ thống đê điều, nâng cấp các hồ chứa nước nhằm tăng khả năng điều tiết và phòng chống lũ; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm để giảm thiểu rủi ro cho người dân.

Việc quy hoạch những vùng thoát lũ và khu vực chứa nước tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa dòng chảy và giảm áp lực cho hệ thống đê điều.

"Cần kiểm soát chặt chẽ việc khai thác nước ngầm nhằm đảm bảo cân bằng nguồn nước và hạn chế tác động tiêu cực tới môi trường", PGS.TS.KTS Đỗ Hậu đề xuất.

Một trong những giải pháp quan trọng khác được PGS.TS.KTS Đỗ Hậu đưa ra là chuyển đổi mô hình nông nghiệp theo hướng thích ứng với BĐKH. Theo đó, cần lựa chọn những giống cây trồng phù hợp điều kiện khí hậu và đặc điểm sinh thái của khu vực; áp dụng mô hình nông nghiệp thông minh nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro do thời tiết cực đoan. Việc giảm phát thải khí nhà kính cũng cần được chú trọng nhằm góp phần thực hiện các mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững.

Ông Hậu đặc biệt chú trọng giải pháp bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hạ tầng bền vững. Theo ông, việc bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên cũng được xem là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược thích ứng với BĐKH.

Trong đó, cần tập trung phục hồi các hệ sinh thái rừng ngập mặn và khôi phục hệ sinh thái đất ngập nước trong khu vực. Những hệ sinh thái này không chỉ đóng vai trò bảo vệ môi trường mà còn giúp giảm thiểu tác động của thiên tai và duy trì cân bằng sinh thái.

Trong phát triển đô thị, PGS.TS.KTS Đỗ Hậu nhấn mạnh quy hoạch và phát triển hạ tầng theo hướng bền vững; tích hợp các yếu tố phòng chống rủi ro thiên tai và thích ứng với BĐKH vào quá trình lập quy hoạch đô thị.

Cùng đó, cần chú trọng phát triển hệ thống thoát nước đô thị nhằm giảm nguy cơ ngập úng, tăng diện tích cây xanh để cải thiện môi trường sống; phát triển hệ thống giao thông công cộng và khuyến khích sử dụng các nguồn năng lượng sạch…

Vùng Đồng bằng sông Hồng cần quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

Xây dựng cơ chế, chính sách quản lý vùng

Một giải pháp quan trọng khác cũng được PGS.TS.KTS Đỗ Hậu đề cập là kiểm soát ô nhiễm môi trường tại khu vực Đồng bằng sông Hồng. Theo đó, cần tăng cường xử lý nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt; kiểm soát chặt chẽ những nguồn gây ô nhiễm từ làng nghề trong khu vực; phân loại và xử lý rác thải cần được quan tâm nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

"Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế, chính sách quản lý vùng đối với khu vực Đồng bằng sông Hồng. Điều này nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các địa phương của vùng trong việc kiểm soát ô nhiễm môi trường và chủ động ứng phó với thiên tai", ông Hậu nói.

Việc huy động các nguồn lực tài chính cho công tác thích ứng với BĐKH cũng cần được đẩy mạnh. Trong đó, xác định rõ vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư trong quá trình triển khai các giải pháp.

Tương tự, PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương cũng đề cao việc hợp tác liên vùng: "Việc ứng phó với BĐKH không thể thực hiện riêng lẻ theo từng địa phương, mà đòi hỏi cách tiếp cận liên vùng, liên ngành, dựa trên quản lý lưu vực, quy hoạch tích hợp và tầm nhìn phát triển dài hạn. Điều này càng làm nổi bật vai trò của cải cách thể chế và cơ chế phối hợp vùng".

"Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh vùng Đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh mới, bên cạnh đẩy mạnh cải cách hành chính một cách thực chất, tăng cường liên kết vùng và liên ngành, đầu tư cho nguồn nhân lực quản lý, nhất là cấp cơ sở - cấp xã…, cần phải gắn tăng trưởng kinh tế với chuyển đổi xanh và thích ứng BĐKH", ông Phương nhấn mạnh.

"Giai đoạn tới cần tập trung hoàn thiện cơ chế điều phối vùng, đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, số hóa quản lý, nâng cao năng lực cán bộ cơ sở và tích hợp phát triển bền vững vào mọi quyết sách", ông Phương nói thêm.

Về giải pháp tăng cường bảo đảm an ninh nguồn nước, PGS.TS Phạm Thị Ngọc Lan cho rằng, quản lý tài nguyên nước tổng hợp là cần thiết để cân bằng nhu cầu sử dụng nước và đảm bảo tính bền vững.

Quản lý tài nguyên nước hiệu quả có thể giúp đảm bảo nguồn nước ổn định; giảm thiểu tác động của hạn hán và xâm nhập mặn; bảo vệ chất lượng nguồn nước; tăng khả năng thích ứng với BĐKH.

"Việc áp dụng các phương pháp quản lý tài nguyên nước tổng hợp, thích ứng BĐKH và quản lý bền vững nước ngầm là cần thiết để đảm bảo an ninh nguồn nước và phát triển bền vững trong tương lai", PGS.TS Phạm Thị Ngọc Lan nhấn mạnh.

Tâm Vũ