VÙNG ĐẤT MẾN THƯƠNG (*): Lưu dấu hành trình phương Nam

Nhắc tới Gia Định là nhắc tới vùng đất ghi dấu ấn lớn trong dòng chảy phát triển của phương Nam.

300 năm không phai tên

Theo nhiều tài liệu, năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý miền Nam, thấy nơi đây đất đã mở mang "hàng ngàn dặm và có dân trên 4 vạn hộ" nhưng còn tình trạng lưu dân tự khẩn hoang lập ấp. Để chấm dứt bất cập về quản lý đó, ông bèn lập phủ Gia Định để coi hai huyện Phước Long (Biên Hòa) và Tân Bình (từ sông Sài Gòn đến sông Vàm Cỏ Đông).

Trong vài chục năm trở lại đây, địa danh Gia Định không còn dùng để chỉ bất cứ một đơn vị hành chính nào. Dù vậy, nhân dân miền Nam vẫn nhớ tên đó với nhiều ấn tượng sâu sắc. Sử sách Thành phố và toàn Nam Bộ luôn nói đến Gia Định từ suốt 300 năm qua để ghi dấu chiến công và thành tích phát triển vượt bậc của phần đất phía Nam của Tổ quốc.

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được cùng đoàn lãnh đạo thành phố dâng hương trong Lễ Giỗ Đức Tả quân hồi tháng Tám năm Ất Tỵ - 2025 .Ảnh: KIM NGÂN

Đến ngày 1-7-2025, trên vùng đất sở hữu bề dày truyền thống văn hóa, lịch sử phong phú, đa dạng ấy, "Gia Định" trở lại dưới tên một phường của TPHCM, từ việc sáp nhập các phường 1, 2, 7, 17 của quận Bình Thạnh cũ, diện tích trên 2,7 km2.

Ghi nhớ tiền nhân

Hòa mình vào nhịp phát triển hiện đại, phường Gia Định vẫn lưu dấu nét truyền thống riêng biệt với loạt công trình văn hóa, lịch sử, dân sinh giá trị.

Tại góc giao lộ Phan Đăng Lưu - Lê Văn Duyệt, một chiếc cổng lâu đời xây bằng gạch nung với dòng chữ "Gia Định" nổi bật phía trên. Giữa đô thị nhộn nhịp, công trình khiến bất cứ ai đi qua đều thấy lòng như lắng lại trước dáng vẻ trầm mặc, lặng lẽ tỏa ra nét bình yên, thanh tĩnh.

Xây bằng đất nung, “cổng Gia Định” mang vẻ thanh tĩnh như đang kể lại câu chuyện về một vùng đất nhiều ký ức.Ảnh: HÀ NGUYỄN

Gần đó là lăng mộ của Tả quân Lê Văn Duyệt. Lăng mộ vị công thần của nhà Nguyễn góp công vào tiến trình khai mở phương Nam sừng sững, uy nghiêm nằm hướng ra bốn tuyến đường Phan Đăng Lưu, Trịnh Hoài Đức, Vũ Tùng, Lê Văn Duyệt còn được gọi bằng hai tiếng đơn giản mà quá đỗi gần gũi - Lăng Ông.

Mỗi dịp Tết Nguyên đán, Lễ giỗ Đức Tả quân hay sự kiện khác tại Lăng Ông, nhiều bạn trẻ lựa chọn khoác lên mình trang phục truyền thống của Việt Nam tới để hòa vào hơi thở của không gian đậm chất tri ân.

Bên trong lăng, khoảng sân thoáng rộng, những lư hương lớn cùng phù điêu, họa tiết tứ quý, long phụng… hiện lên nổi bật.

Ở khu miếu thờ, tượng đồng Tả quân cao 2,65 m, nặng 3 tấn sừng sững như một chỉ dấu nữa về niềm tri ân của người dân với người 2 lần làm Tổng Trấn, luôn quan tâm chăm lo sinh kế, giữ an và mở mang vùng đất Nam Bộ.

Tại Lăng Ông, vẻ yên bình, cổ kính như tách biệt với khu vực bên ngoài .Ảnh: HÀ NGUYỄN

Vừa là di tích văn hóa, lịch sử, nơi đây vừa như điểm tựa tâm linh của nhiều người. Hằng ngày, không ít cá nhân tìm đến để thắp nén nhang, dâng lễ, cầu mong bình an, sức khỏe và những điều tốt đẹp trong cuộc sống.

Gặp chị Thanh Ngân, phóng viên được chị chia sẻ cảm giác "gác mọi bộn bề". Chị Ngân cho biết dù bản thân và gia đình ở miền Tây sông nước xa xôi nhưng mỗi khi tới TPHCM thì địa điểm tìm đến đầu tiên thường là Lăng Ông. Khi viếng thăm, chị đốt nhang để cầu mong bản thân và gia đình luôn bình an, mạnh khỏe và hạnh phúc.

Nét cổ kính, nhịp sôi động… đan xen

Nằm ngay bên phải cổng chính Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, chợ Bà Chiểu điểm thêm nét cổ kính khi mang dấu ấn kiến trúc của thế kỷ trước.

Ngôi chợ lâu đời và nhộn nhịp bậc nhất vùng Gia Định xưa này thuở sơ khai có tên chợ Xổm, tiếp đó, mang tên như hiện nay với ý nghĩa "Chiểu" là ao nước thiên nhiên, Bà Chiểu là "nữ thần được thờ bên ao thiên nhiên".

Dù tên gọi qua mỗi giai đoạn có khác nhau nhưng sự sôi động thì chưa khi nào thay đổi. Hình ảnh dễ thấy hiện nay là những dãy sạp hàng nối tiếp nhau trải dài bên trong khu chợ. Đủ loại hàng hóa, từ thực phẩm, rau củ, trái cây cho đến quần áo, đồ gia dụng… tạo thành một khu vực mua bán đầy màu sắc và sức sống.

Hình ảnh thường ngày tại chợ Bà Chiểu .Ảnh: HÀ NGUYỄN

Dòng người qua lại, tiếng rao hàng quen thuộc vang lên từ các tiểu thương hòa cùng tiếng trả giá, tiếng trò chuyện rôm rả tạo âm thanh náo nhiệt và cảm giác gần gũi. Bà Ngọc Hoa (50 tuổi, tiểu thương) cho hay mưu sinh tại chợ Bà Chiểu nhiều năm. Vì thế, những hoạt động tại chợ chính là cuộc sống của gia đình.

Ông Minh Đức (64 tuổi) sống từ bé gần khu vực chợ thì kể thường xuyên ra chợ vui chơi hoặc mua sắm. Với ông, chợ Bà Chiểu không chỉ là nơi mua bán hàng hóa mà còn là một phần của ký ức tuổi thơ.

Bồi đắp giá trị

Ở phường Gia Định, cùng với những địa chỉ nổi tiếng lưu dấu phát triển khác như cầu Bông, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè… thì Bệnh viện Nhân dân Gia Định là địa chỉ không thể không nhắc đến.

Dưới hình thức hàng loạt khối nhà hiện đại mang sắc trắng và xanh dương nổi bật, trải qua nhiều lần sửa chữa, nâng cấp và mở rộng, diện mạo của bệnh viện ngày nay thêm phần tươi tắn, hiện đại.

Ông Văn Bé (63 tuổi, ngụ phường Bình Thạnh) nhận xét tính hiện đại, các kỹ thuật tiên tiến thể hiện "bệnh viện mang hơi thở của thời đại" để đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng cao của người dân, và cái tên "Gia Định" như một sợi dây luôn kết nối quá khứ.

"Nhiều người biết về bệnh viện này từ lâu lắm rồi và tin tưởng lựa chọn khám chữa bệnh… Lượng người ra vào bệnh viện mỗi ngày rất đông. Điều này chứng tỏ người dân mình cũng rất tin tưởng và thân thuộc đối với nơi điều trị, chăm sóc sức khỏe vinh dự mang tên địa phương" - ông Bé quả quyết.

Giữa những tòa nhà hiện đại và những tuyến đường tấp nập người xe, nhiều công trình như những mảnh ghép của quá khứ vẫn bền bỉ hiện diện. TPHCM đang từng ngày chuyển mình mạnh mẽ bởi tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, những khu dân cư mới, các công trình hiện đại và hạ tầng giao thông liên tục được xây dựng, làm thay đổi diện mạo của nhiều phường, xã trên địa bàn thành phố.

Thế nhưng, giữa dòng chảy phát triển không ngừng ấy, phường Gia Định và người dân nơi đây vẫn dành riêng cho đời sống tinh thần một khoảng lặng nhất định để gìn giữ những giá trị truyền thống đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ…

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 22-6

HÀ NGUYỄN