Vulcan - máy bay ném bom chiến lược hình cánh tam giác của Anh trong thời Chiến tranh Lạnh

Máy bay ném bom chiến lược Vulcan, tên đầy đủ là Avro Vulcan, được Anh phát triển vào đầu thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khi cán cân sức mạnh quân sự toàn cầu bị chi phối bởi vũ khí hạt nhân và khả năng tấn công tầm xa.

Sau Thế chiến 2, Anh đứng trước yêu cầu phải duy trì năng lực răn đe độc lập, không hoàn toàn phụ thuộc vào Mỹ, trong bối cảnh Liên Xô mở rộng nhanh chóng lực lượng không quân và tên lửa chiến lược.

Cuối thập niên 1940, Bộ Quốc phòng Anh đưa ra yêu cầu đối với một loại máy bay ném bom có khả năng bay cao, tầm xa lớn, mang được bom hạt nhân và xuyên thủng hệ thống phòng không đối phương.

Hãng Avro được lựa chọn phát triển thiết kế đáp ứng yêu cầu này. Kết quả là Vulcan, mẫu máy bay có hình dáng cánh tam giác lớn, khác biệt hoàn toàn so với các máy bay ném bom truyền thống thời bấy giờ.

Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của Vulcan diễn ra vào đầu thập niên 1950, mở ra một hướng tiếp cận mới trong thiết kế máy bay quân sự của Anh.

Cánh tam giác không chỉ giúp tăng độ ổn định ở tốc độ cao mà còn cho phép máy bay mang lượng nhiên liệu lớn trong thân cánh, từ đó mở rộng đáng kể tầm hoạt động.

Thiết kế này cũng giúp oanh tạc cơ Vulcan có khả năng cơ động tốt hơn so với nhiều máy bay ném bom cùng thời, đặc biệt ở độ cao lớn.

Vulcan được trang bị 4 động cơ phản lực cánh quạt Rolls-Royce Olympus, mỗi động cơ tạo lực đẩy hàng chục nghìn newton, cho phép máy bay đạt tốc độ tối đa xấp xỉ 1.030 km/h ở độ cao lớn.

Trần bay tối đa của oanh tạc cơ Vulcan đạt hơn 18.000 m, giúp nó tránh được nhiều loại pháo phòng không và tiêm kích đánh chặn đời cũ.

Tầm bay tối đa của máy bay đạt khoảng 7.400 km khi không tiếp nhiên liệu trên không, đủ để thực hiện các nhiệm vụ tấn công chiến lược xuyên lục địa trong bối cảnh châu Âu thời Chiến tranh Lạnh.

Về tải trọng, oanh tạc cơ Vulcan có thể mang theo khoảng 9.000 kg vũ khí trong khoang bom trong thân.

Ban đầu, nhiệm vụ chính của máy bay là mang bom hạt nhân rơi tự do cỡ lớn, sau này được bổ sung khả năng mang tên lửa hành trình hạt nhân Blue Steel.

Loại tên lửa này có tầm bắn hơn 240 km, cho phép oanh tạc cơ Vulcan phóng vũ khí từ ngoài khu vực phòng không dày đặc của đối phương.

Ngoài vũ khí hạt nhân, oanh tạc cơ Vulcan cũng có thể mang bom thông thường, phục vụ các nhiệm vụ tấn công chiến thuật khi cần thiết.

Trong giai đoạn cao điểm của Chiến tranh Lạnh, Vulcan là một phần cốt lõi của lực lượng răn đe hạt nhân Anh, cùng với các máy bay ném bom chiến lược khác như Victor và Valiant, tạo thành bộ ba được gọi là V-force.

Các phi đội oanh tạc cơ Vulcan luôn duy trì tình trạng sẵn sàng chiến đấu cao, với máy bay và kíp lái có thể cất cánh trong thời gian rất ngắn nếu xảy ra khủng hoảng hạt nhân.

Theo thời gian, khi hệ thống tên lửa đất đối không và tiêm kích đánh chặn của Liên Xô ngày càng hiện đại, vai trò của Vulcan dần thay đổi.

Máy bay được điều chỉnh chiến thuật từ bay cao sang bay thấp để giảm khả năng bị radar phát hiện.

Điều này đòi hỏi cải tiến về cấu trúc và huấn luyện phi công, cho thấy khả năng thích ứng đáng kể của thiết kế cánh tam giác ban đầu.

Oanh tạc cơ Vulcan cũng từng tham chiến thực tế trong Chiến tranh Falklands đầu thập niên 1980.

Trong các chiến dịch ném bom tầm xa nhằm vào đường băng và mục tiêu quân sự, Vulcan đã thực hiện những chuyến bay kéo dài hàng nghìn km, với nhiều lần tiếp nhiên liệu trên không, chứng minh giá trị thực tiễn của một thiết kế ra đời từ hàng chục năm trước.

Đến cuối thế kỷ 20, khi tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm trở thành trụ cột răn đe chiến lược của Anh, Vulcan chính thức rút khỏi biên chế.

Dù không còn phục vụ quân sự, máy bay này vẫn được đánh giá là một trong những biểu tượng nổi bật nhất của ngành hàng không quân sự Anh, thể hiện sự kết hợp giữa tư duy chiến lược, công nghệ và thiết kế táo bạo trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Việt Hùng