Vũ Đình Quý và 'Chút riêng tư'

Từ năm 2006 đến nay, lần lượt các tác phẩm báo chí, văn học và thơ trình làng: Phóng viên thường trú; Nơi đây vượng khí linh thiêng; Bến Nghé, Bến Thành xưa và nay; Ngọn gió hoang; Kỳ lạ những chuyến đi; Nửa vòng trái đất; Tâm nguyện; Kỳ quan nắng gió đã lần lượt trình làng.

Nhà báo Vũ Đình Quý (Cựu PV Báo Hànộimới) và bạn đời với Vịnh Hạ Long.

Trước năm 1975 Vũ Đình Quý có gần 3 năm là phóng viên Thường trú Đài Phát thanh Giải phóng tại Hà Nội; gần 5 năm làm phóng viên thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh; gần 10 năm làm phóng viên thường trú Báo Hànộimới tại thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam. Có thể nói, cuộc đời làm báo của Vũ Đình Quý chỉ làm phóng viên thường trú - như một thương hiệu - nếm trải đủ niềm vui và sự vất vả, gian truân của nghề ký giả sống và tác nghiệp xa tòa soạn. Làm nghề, tác nghiệp mỗi con chữ, trang viết mang dấu ấn “tự lập”, thấm sâu cốt cách, bản lĩnh sáng tạo nghề nghiệp.

Chút riêng tư - tựa sách của một tập thơ dày dạn, hơn 100 bài thơ của Vũ Đình Quý trong mấy năm gần đây thật đáng nể. “Chút riêng tư” của Vũ Đình Quý mang đậm chất nghề báo, không có gì khác hơn là nhật ký về những chuyến đi, đi thường trú, đi để trải nghiệm, đi khi đã về hưu để tải đạo từ ngôn ngữ thơ.

Anh bộc bạch nỗi lòng, cũng là niềm tự hào, sự nếm trải về những chuyến đi: Có ai làm báo được như tôi/ Phóng viên thường trú suốt một đời/ Lên rừng xuống biển cùng mây gió/ Mưa nắng vi vu thật tuyệt vời (Nghề nghiệp của tôi - Một chút riêng tư - trang 11).

Đam mê ngọn bút, yêu nghề, Vũ Đình Quý thảng thốt niềm vui lớn, sự cảm xúc và niềm tự hào khôn tả của cây bút chiến đấu: Làm báo bút sắc lòng trong/ Nghĩa tình hào sảng như dòng sông mơ/ Nước trong trong cả vần thơ/ Trọn đời nghiệp báo, bao la tình người (Tình người, trang 13).

Với nhà báo Vũ Đình Quý, có thể coi trang thơ cũng là phóng sự, là ghi chép, bút ký bằng thơ vậy: Đi cho biết đó biết đây/ Đi cho đến tận chân mây, góc trời/ Dọc ngang đi suốt một đời/ Cùng mây với gió khắp nơi đã từng/ Đã đi đi đến tận cùng/ Đi rồi đi nữa, trùng phùng, lại đi. Anh bộc bạch tâm sự và nỗi niềm của những chuyến đi gần, đi xa: Hàng ngàn trang sách với vần thơ/ Dạo bước trong tôi lúc tỉnh mơ/ Viết sách làm thơ mê nghề báo/ Dặm trường năm tháng chẳng phôi pha (Phôi pha, trang 8). Rằng Làm thơ là để trải lòng/ Làm thơ để lại đôi dòng tâm tư/ Bâng khuâng mơ mộng nghĩ suy/ Lâng lâng thong thả bước đi dòng đời (vần thơ dịu ngọt, trang 9).

Bìa sách thơ “Chút riêng tư” của Vũ Đình Quý.

Phóng viên Thường trú đồng nghĩa với những chuyến đi. Tuổi thất thập, khi đã nghỉ hưu, Vũ Đình Quý (và người bạn đời Đại tá Nguyễn Thị Xuân Mai, cũng là một nhà báo thực thụ, cặp đôi Mai - Quý) vẫn mải miết đi, đi khắp 3 miền Bắc - Trung - Nam, lên Tây Nguyên đại ngàn, bay Phú Quốc, Phú Quý, Côn Đảo, mải miết đảo Trường Sa… vài tháng sau đã thấy cặp đôi Vũ Đình Quý qua xứ Bạch Dương xinh đẹp quê hương Cách mạng tháng Mười, vòng về Bắc Phi - Kim Tự Tháp, tới Mỹ, vòng trở lại Australia xứ Chuột túi, ngược lên xứ Kim Chi với hòn đảo Jeju nơi tự tình của các cặp đôi, rồi vù qua Vũ Hán, Tây An của Trung Quốc … Vũ Đình Quý nói với tôi và các bạn bè “Nằm ườn trên chiếc giường là thoái trào, là tích vào người bệnh tật, có đi mới khỏe”. Cuộc đời ký giả là sự mải miết đi, nếu như đôi chân còn đi được; mải miết phóng sự, mải miết làm thơ. Thơ là bút ký, là ghi chép, là nhật ký tâm hồn của những chuyến đi đó thôi (!).

***

Trước lúc bươn bả đi xa, cũng như bao người con đất Việt, quê hương là nơi Vũ Đình Quý gửi gắm nhiều niềm mong và nỗi nhớ. Mang trong mình dòng máu đất Tràng An, anh sinh thành tại một làng nghề cạnh Hồ Tây, thủ đô Hà Nội, Vũ Đình Quý mộc mạc mà khắc khoải thêm yêu thêm nhớ quê hương: Làng Yên Thái ấy quê tôi/ Có nghề làm giấy một thời khó quên/ Giấy dó phơi đượm hương sen/ Gái xoan làng Bưởi tay mềm uốn êm/ … Nghề giấy cổ thoáng trong mơ/ Quê tôi ngày mới ngẩn ngơ cõi lòng… (Quê tôi thoáng trong mơ, trang 24). Đêm Hà Thành mong nhớ hồn quê, nghĩ về phố cổ, về Hoàng Thành, về Hoàn Kiếm, càng thêm nhớ Thăng long - Hà Nội, Vũ Đình Quý như thốt lên cùng trời đất thủ đô: Quê tôi rạng rỡ đất Thăng Long/ Cổ kính linh thiêng tổ tiên Rồng/ Hương thơm dịu ngọt làng hoa, lúa/ Phố cổ trầm tư gió sông Hồng/… Thơm thảo hào hoa hoa đua sắc/ Ngàn năm nỗi nhớ đất cha ông (Nhớ Thăng Long - Hà Nội, trang 23).

Với “Chút riêng tư”, khi cùng bạn đời bơi thuyền Rồng trên vùng Di sản Thiên nhiên Vịnh Hạ Long, Vũ Đình Quý viết: Thiên Cung, Sửng Sốt biết bao người/ mê Cung, Đầu Gỗ đã bao đời/ Cửa Ông rạng rỡ bao đời sáng/ Hạ Long tuyệt tác giữa biển trời (Hạ Long huyền thoại, trang 70).

Bay về Quảng Bình, ngược ra Hà Tĩnh, Nghệ An, Vũ Đình Quý tất bật, hối hả: Trên bến Tam Soa/ Hội tụ sông La/ Ngàn Sâu, Ngàn Phố/ Xuôi về sông Lam/ Xa xa Linh cảm/ Danh tiếng núi Thông/ Soi bóng bên sông/ Thuyền bè tấp nập … (Sáng dòng sông La, trang 44).

Tới thành phố Hà Tĩnh, rẽ sang ngang là tới Đồng Lộc, Vũ Đình Quý như thảng thốt tưởng nhớ mười cô gái TNXP anh hùng, 10 cô gái huyền thoại trên tọa độ lửa: Ngã ba Đồng Lộc/ Tượng đài bất tử/ Gió vẫn thổi/ Nắng vẫn hồng/ Hố bom còn đó/ Những nấm mồ trắng toát/ Những bông hoa thơm ngát/ Thoang thoảng hương bay xa (Ngã Ba Đồng lộc, hương bay xa, trang 55).

Vượt Bến Thủy sông Lam, người con trai làng nghề Giấy dó bên Hồ Tây thảng thốt trước di tích tọa độ lửa Truông Bồn những năm đánh giặc Mỹ: Truông Bồn huyền thoại dốc đèo cao/ Xanh lá xanh trời đá với hoa/ Vi vu gió quyện cùng mây trắng/ Đâu đây vang vọng khúc tráng ca/… Truông Bồn sáng mãi những chiến công/ Chứng tích hào hùng dậy non sông/ Cả nước nghiêng mình nơi đầu sóng/ Ngàn năm gìn giữ đất cha ông (Truông Bồn huyền thoại, trang 57).

Ngược Hà Giang, qua Tuyên Quang, Cao Bằng Việt Bắc, thoáng chút hương bay, chúng ta đã bắt gặp Vũ Đình Quý vi vu tới Trung Đông, nơi Vịnh Ba Tư: Cũng gió, biển xanh với cát vàng/ Ba Tư vịnh sáng nắng chang chang/ Lạc đà lững thững qua sa mạc/ Thảm bay cổ tích gió thổi ngang/ Đu-bai hứng gió vịnh Ba Tư/ Xanh xanh biển biếc sóng đu đưa/ Kỳ quan thắng cảnh vươn đầu sóng/ Chà là đội nắng tỉnh hay mơ (Vịnh Ba Tư, trang 95).

Thơ Vũ Đình Quý đâu chỉ nhật ký trăm nẻo đường xa mà còn rất sâu lắng, trữ tình, tình yêu, hờn dỗi, chuyện đời, chuyện nghề, thời cuộc. Với anh, tình yêu không có thời gian, tình yêu không có không gian, tình yêu cũng không có màu sắc, tình yêu là sự gặp gỡ, trao gửi và duyên số: Bén duyên rồi mới giao duyên/ nên duyên thì sẽ hợp duyên sánh cùng/ Có duyên duyên trọn cung đường/ Hữu duyên duyên cả đất trời nắng mưa (Hữu duyên, trang 21). Yêu mới nên ghen, cái sự ghen nó đến vu vơ, bất chợt… cũng từ sự yêu mà nên nỗi: Vợ tôi đọc lén thơ tôi/ Bỗng dưng nổi giận trề môi: Thơ gì/ Thơ gì lại ở trong mơ/ lại thêm lẽo đẽo nàng thơ mơ màng (Ghen, trang 18).

Kỷ niệm 100 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, anh viết: Một thoáng trăm năm thế kỷ tròn/ Trăm năm báo chí tấm lòng son/ Thẳng ngay bút sắc thêm rạng rỡ/ Ấm áp nghĩa tình tấm lòng trong (Trăm năm báo chí, trang 104). Với đời người, trăm năm trường thọ, vui vẻ lạc quan, nụ cười tỏa nắng. Về nghỉ hưu sau khi hoàn thành việc nước, lòng thảnh thơi nhẹ bước: Trở về đời thường thảnh thơi hỷ xả/ Nhớ những cung đường/ Một thời hoa lửa/… Trở về đời thường chẳng nghĩ thiệt hơn/ Nhớ mãi một thời/ Gối đất nằm sương/… từ bi tự tại lòng ta/ Sân si buông thả bài ca tình người (Trở về đời thường, trang 108). Sống là vui, nhẹ bước ta đi, còn một ngày còn cất lời ca cùng trời đất với ta. Nếu được bách niên giai lão, trăm tuổi đại thọ, yêu đời - vui càng vui: Trời cho trường thọ ngót trăm năm/ Vẫn vui vẫn khỏe ngắm trăng Rằm/ Sáng trong mẫn tiệp vui xuân mới/ Hòa chung nhịp sống với nhân gian (Trăm năm, trang 105).

Thay lời kết:

Có chuyện thi ca nở rộ muôn màu, nhưng Vũ Đình Quý làm thơ không dễ dãi mà lắng lọc sâu sắc. Một thoáng đọc thơ của đồng nghiệp đã vượt qua tuổi Tri thiên mệnh và lại chỉ một bài viết ngắn sao diễn tả hết cái hay cái đẹp của một nhà báo gốc Hà Thành làm thơ. Tôi chỉ xin điểm xuyết mấy nét thơ của nhà báo, nhà văn Vũ Đình Quý, trải một đời vi vu đi mây về gió, đi để viết, để thêm yêu; đi để bồi đắp tâm hồn và tri thức; đi để ghi chép, nhật ký bằng thi ca bên cạnh những thiên bút ký, phóng sự dài kỳ.

Với nghề báo, nghề văn lấy những chuyến đi làm lẽ sống như cơm ăn nước uống hằng ngày và với các du khách đam mê viễn du “Chút riêng tư” của Vũ Đình Quý dung dị mà lắng đọng, nên đọc, đáng đọc. Xin dành các đồng nghiệp, bạn đọc tìm đến với “Chút riêng tư” của một người con của đất Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến, để ta cùng đọc, cùng nhâm nhi bên chén trà, cùng nghĩ suy và thưởng thức!...

Thành phố Hồ Chí Minh, 26-10-2026

Nhà báo, nhà văn Phạm Quốc Toàn