Viettel đưa sóng di động đến bản làng biệt lập ở Lạng Sơn

Nằm sâu trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên (Lạng Sơn), bản Lân Đặt nhiều năm sống tách biệt, thiếu đường hoàn thiện, chưa có điện lưới, cũng vắng sóng liên lạc. Hơn một tháng nay, chiếc điện thoại trong tay bà con đã thực sự gọi được ra bên ngoài, khi trạm phát sóng đầu tiên của Viettel chính thức hoạt động.

Bản làng bị bỏ quên

Tìm kiếm cụm từ “bản Lân Đặt” trên Internet, kết quả trả về thường gắn với mô tả như “biệt lập với thế giới bên ngoài” hay “bản làng bị bỏ quên giữa dòng chảy đô thị hóa”. Bản nằm trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên, cách trung tâm xã khoảng 10 km, kề thảo nguyên Đồng Lâm, phía ngoài là dãy núi đá tai mèo lởm chởm chắn ngang lối ra. Lối vào duy nhất là đường mòn vượt núi, nhiều đoạn vách đá nhọn, dốc đứng, có chỗ chỉ vừa một người đi.

Giữa thung lũng rộng, mái nhà sàn lọt thỏm trong màu xanh cây cỏ, ruộng lúa, đàn ngựa thong dong gặm cỏ. Khoảng 16 hộ người Dao sinh sống tại đây.

Con đường độc đạo dẫn vào bản với nhiều đá tai mèo, dốc đứng.

Đi cùng vẻ đẹp nguyên sơ là chuỗi thiếu thốn kéo dài. Bản chưa có đường, điện lưới, sóng điện thoại, cũng không có chợ, trường học hay cơ sở y tế. Điện - đường - trường - trạm gần như vắng bóng hoàn toàn. Trong khi phần lớn xã hội đã quen liên lạc tức thời, thông tin ở Lân Đặt vẫn di chuyển rất chậm.

Chị Đặng Thị Loan (sinh năm 1983) có 6 người con, đều sống ngoài bản. Ba con lớn đi làm, lập gia đình ở tỉnh khác, các con nhỏ theo học trường ngoài xã. Mỗi lần gọi cho con, chị phải giơ điện thoại lên cao, xoay khắp hướng để “hứng sóng”, có khi buộc máy vào thanh sắt để “hua hua cao hơn”. Ở nhà không gọi được, vợ chồng chị lại trèo lên đỉnh núi gần đó. Cảnh tượng này đã quen thuộc với người dân nhiều năm nay.

Khi chưa có sóng điện thoại, dù đã sắm di động, người dân gần như không sử dụng.

Chính quyền địa phương cũng gặp khó. Ông Nguyễn Quang Hòa, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hữu Liên, cho biết trước đây việc nắm tình hình bà con chủ yếu dựa vào sức người. Cán bộ xã tranh thủ phiên chợ họp 2 ngày mỗi tháng để gặp dân, hoặc liên lạc với trưởng thôn tại vài điểm “sóng rơi” hiếm hoi. “Việc trao đổi thông tin từng rất vất vả và bị động”, ông Hòa nói.

40 ngày ròng rã đưa trạm qua núi

Giữa tháng 6, Chi nhánh Công trình Viettel Lạng Sơn (Tổng công ty Cổ phần Công trình Viettel) nhận nhiệm vụ xây dựng trạm phát sóng cho Lân Đặt. “Khó khăn lớn nhất của chúng tôi là con đường vận chuyển vật tư, thiết bị từ ngoài thị trấn vào bản”, ông Nguyễn Văn Thụ, Giám đốc chi nhánh, chia sẻ.

Người Dao cùng đội ngũ kỹ thuật Viettel đưa thiết bị cho trạm phát sóng vượt lòng hồ.

Lời giải đến từ yếu tố vốn chia cắt Lân Đặt với bên ngoài, đó là nước. Đội thi công chọn mùa nước dâng, xếp vật tư tập kết ở thung lũng Đồng Lâm lên bè nhỏ, vượt hơn 3 km đường thủy đến chân núi. Mỗi chuyến bè rời bến đều có tính toán kỹ lưỡng để giữ an toàn cho người và thiết bị.

Từ chân núi, mọi phương tiện phải dừng lại. Cuộn cáp, thiết bị nặng hàng chục kg tiếp tục theo vai người thợ qua con đường mòn độc đạo. Quãng đường chỉ khoảng 1,5 km nhưng địa hình hiểm trở. Người đi trước dò lối, người đi sau giữ nhịp, từng nhóm thay nhau gùi hàng qua triền dốc, len giữa vách đá tai mèo sắc nhọn và khúc cua hẹp.

Đường khó, nhưng nguồn điện mới là thách thức lớn hơn. “Về công nghệ phát sóng tại địa bàn đồi núi, Viettel đã có nhiều kinh nghiệm, song việc thiếu điện đặt ra bài toán khó nhằn tại hiện trường”, anh Đỗ Thanh Trung, Trưởng phòng Hạ tầng Chi nhánh Viettel Lạng Sơn, kể lại.

Ông Thụ cho biết bản không có điện nên đội thi công không thể dùng máy móc trực tiếp tại chỗ. “Chúng tôi phải tính toán thiết kế chi tiết ngay từ đầu. Toàn bộ thiết bị đưa vào bản chỉ để lắp ráp và kết nối với nhau”, ông nói. Vì vậy, mọi thông số đều phải chính xác ngay trên bản vẽ.

Núi đá che chắn khiến đội kỹ thuật phải liên tục đo kiểm độ cao, hướng phát sóng. Mưa rừng diễn ra thường xuyên, nên trạm sử dụng năng lượng mặt trời kết hợp ắc quy lưu trữ, đủ vận hành liên tục khoảng một tuần kể cả khi không có nắng.

Kiểm tra vận hành và chất lượng trạm phát sóng tại Lân Đặt.

Có sóng mà thiếu điện, chiếc điện thoại cũng sớm sập nguồn. Đội ngũ Viettel vì thế tính thêm chi tiết ít người để ý, đó là chỗ sạc pin cho bà con tại hai điểm năng lượng mặt trời. Điểm thứ nhất vừa cấp nguồn cho trạm vừa phục vụ cụm dân cư lân cận, điểm thứ hai đặt cách đó khoảng 1 km để hộ ở xa không phải đi lại vất vả.

Suốt 40 ngày thi công, người dân Lân Đặt cùng dẫn đường, gùi vật tư vào bản. Anh Bàn Phúc Trình nhớ lại lúc đứng ra vận động hàng xóm. “Tôi động viên bà con rằng từ trước đến nay mình đã chịu khổ nhiều rồi, giờ chịu khó vất vả một chút để nhất định có sóng, có Internet về cho bản”, anh kể. Dân cư thưa thớt, song bà con đã góp nhiều công sức theo tinh thần “mỗi bên cố gắng một nửa”. Đúng dịp Quốc khánh 2/9, trạm chính thức phát sóng.

Người Dao cùng đội ngũ kỹ thuật Viettel vượt núi, vận chuyển thiết bị cần thiết cho trạm phát sóng.

Sóng viễn thông “đi trước mở đường”

Người đầu tiên thực hiện cuộc gọi tại bản là một người mẹ, đầu dây bên kia là cậu con trai đang làm công nhân ở Bắc Ninh. “Cuộc gọi diễn ra thông suốt, không bị ngắt quãng. Điều này quá đỗi bình thường với người dưới xuôi, nhưng ở Lân Đặt, giờ người dân mới cảm nhận được niềm vui ấy”, anh Trung nhớ lại.

Niềm vui nhanh chóng lan khắp bản. Chiếc điện thoại từng mua về “chỉ để trưng” nay gọi video được ngay trong nhà sàn. Cảnh leo trèo dò sóng dần lùi lại phía sau.

Sau 40 ngày ròng rã dựng trạm, hơn chục hộ người Dao ở Lân Đặt tạm biệt cảnh leo núi dò sóng.

Có việc cần hỏi, bà con có thể gọi thẳng cho chủ tịch xã. Con đường vào bản vẫn chừng ấy dốc đá, nhưng thông tin không còn phải “đi bộ”. Khi thiên tai hay sự cố xảy ra, chính quyền cũng nắm tình hình kịp thời. Quãng đường khoảng 10 km ra trung tâm xã, cộng thêm hồ nước và dốc núi, giờ thu lại thành vài thao tác trên điện thoại.

Ở Lân Đặt, sóng viễn thông đến trước cả đường và điện lưới. “Khi sóng viễn thông đi trước, việc triển khai hạ tầng khác sẽ trở nên dễ dàng hơn”, ông Hòa nhận định. Về lâu dài, có kết nối, bà con có thể giới thiệu cảnh quan khu bảo tồn, bản sắc văn hóa Dao và nông sản địa phương trên mạng xã hội, hướng tới phát triển du lịch cộng đồng.

Trạm phát sóng dùng năng lượng mặt trời nằm cạnh nhà sàn, giữa cánh đồng lúa của bản.

Lân Đặt là một trong 100 điểm lõm sóng tại Lạng Sơn thuộc nhiệm vụ xóa lõm sóng năm 2026 mà Chính phủ và Bộ Quốc phòng giao Viettel triển khai. Theo kế hoạch, Viettel xây dựng 1.337 trạm tại 23 tỉnh, thành để xử lý 1.856 điểm lõm, gồm 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư từ 50 người trở lên chưa có sóng di động ổn định. Nhiệm vụ góp phần thực hiện Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030.

Phía sau mỗi con số là một khu dân cư từng nằm ngoài vùng phủ sóng. Với người Lân Đặt, như lời anh Bàn Phúc Trình, điều bà con mong khi cùng gùi vật tư qua núi chỉ đơn giản là “để cả bản cùng dùng được điện thoại”, trước khi nghĩ đến đổi thay lớn lao hơn.

Doãn Kim