Việt Nam và hành trình thúc đẩy quyền con người theo chuẩn mực quốc tế

Đằng sau ba lần được Đại hội đồng LHQ tín nhiệm bầu vào Hội đồng Nhân quyền là cả một hành trình hơn bốn thập kỷ Việt Nam từng bước hội nhập vào hệ thống luật pháp quốc tế về quyền con người, kiên trì hoàn thiện thể chế trong nước và tham gia ngày càng sâu rộng vào các cơ chế đối thoại, hợp tác đa phương.

Chính quá trình bền bỉ ấy đã tạo dựng niềm tin của cộng đồng quốc tế, đồng thời khẳng định sự nhất quán trong đường lối của Đảng và Nhà nước Việt Nam: lấy con người làm trung tâm, là mục tiêu và động lực của sự phát triển; bảo đảm mọi người dân được thụ hưởng thành quả đổi mới và không ai bị bỏ lại phía sau.

Thực tế, ngay từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX, dù đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh, còn gặp nhiều khó khăn trên tất cả các lĩnh vực kinh tế-chính trị, xã hội và văn hóa, Việt Nam vẫn tham gia các điều ước quốc tế quan trọng về quyền con người. Đến nay, Việt Nam đã tham gia 7/9 điều ước quốc tế cơ bản về quyền con người.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng tham gia Nghị định thư của Công ước CRC về trẻ em trong xung đột vũ trang và Nghị định thư về chống sử dụng trẻ em trong các hoạt động mại dâm và tranh ảnh khiêu dâm.

Hiện Việt Nam cũng đang xem xét khả năng gia nhập Công ước về bảo vệ tất cả mọi người khỏi bị cưỡng bức mất tích (CPED) và Công ước về bảo vệ quyền của tất cả những người lao động di cư và các thành viên gia đình họ (ICMW).

Chưa hết, sau khi trở thành thành viên ILO năm 1994, Việt Nam đã tham gia 25 công ước của ILO, trong đó 9/10 công ước cơ bản của ILO có liên quan đến các lĩnh vực thương lượng tập thể, phòng chống phân biệt đối xử, lao động trẻ em và lao động cưỡng bức.

Gần đây nhất, vào tháng 6/2020, Việt Nam phê chuẩn Công ước số 105 của ILO về xóa bỏ lao động cưỡng bức và tiếp tục nghiên cứu việc tham gia Công ước số 87 về tự do liên kết và bảo vệ quyền tổ chức…

Quang cảnh một phiên họp của Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 77. Nguồn: UN

Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam khẳng định, tiếp tục đồng hành chặt chẽ, góp phần mang đến những điều tốt đẹp cho trẻ em Việt Nam.

Điều đáng nói là, Việt Nam xác định việc tham gia các điều ước quốc tế về quyền con người không đơn thuần là thực hiện nghĩa vụ của một quốc gia thành viên, mà còn là một phần trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và bảo đảm tốt hơn các quyền, lợi ích chính đáng của người dân.

Vì vậy, tiến trình gia nhập và thực thi các công ước quốc tế về quyền con người luôn được triển khai một cách chủ động, nhất quán và gắn chặt với yêu cầu hoàn thiện pháp luật, thể chế trong nước.

Chính cách tiếp cận này của Việt Nam đã được nhiều quốc gia ghi nhận, đánh giá cao tại các phiên Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) của Hội đồng Nhân quyền LHQ. Tại phiên thông qua Báo cáo UPR chu kỳ III năm 2019, nhiều nước đánh giá cao những tiến bộ của Việt Nam trong giảm nghèo, bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe, thúc đẩy bình đẳng giới và thực hiện các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa; đồng thời ghi nhận Việt Nam nghiêm túc triển khai các khuyến nghị đã chấp thuận.

Đến nay, Việt Nam đã và đang thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ theo các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam tham gia, trong đó có nghĩa vụ về nội luật hóa, xây dựng cơ chế pháp luật quốc gia phù hợp với các quy định của các điều ước; thực thi các biện pháp lập pháp, hành pháp và tư pháp để bảo đảm quyền con người; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục nội dung các điều ước; soạn thảo và đệ trình báo cáo quốc gia định kỳ về việc thực hiện các điều ước; hợp tác quốc tế trong việc thực hiện các điều ước; xây dựng các chương trình quốc gia để thực hiện những cam kết quốc tế về quyền con người.

Đặc biệt, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế 2025 đã tăng cường vai trò giám sát của Quốc hội trong thực hiện các điều ước quốc tế, quy định các trường hợp khẩn cấp, đột xuất phát sinh trên thực tế, đáp ứng yêu cầu kịp thời thích ứng với xu thế và những diễn biến quốc tế quan trọng để phục vụ phát triển đất nước.

Hiện Việt Nam đã có hàng ngàn văn bản luật và dưới luật được ban hành, rà soát và sửa đổi, trong đó các quyền con người cơ bản được qui định ngày một cụ thể và toàn diện hơn; hàng loạt những nguyên tắc tiến bộ của luật pháp quốc tế đã được thể hiện trong các văn bản qui phạm pháp luật quốc gia.

Các quyền dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội qui định tại các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên đã được thể hiện xuyên suốt, thống nhất trong Hiến pháp và tại nhiều văn bản luật quan trọng. Nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử là nền tảng xuyên suốt các văn bản pháp luật Việt Nam, tạo tiền đề cho việc bảo đảm và thúc đẩy các quyền của người dân trên từng lĩnh vực cụ thể.

Không chỉ các quốc gia thành viên, nhiều tổ chức quốc tế cũng ghi nhận những thành tựu phát triển của Việt Nam. Trong nhiều báo cáo về phát triển con người và thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) cũng đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia đạt nhiều tiến bộ trong giảm nghèo, mở rộng tiếp cận giáo dục và chăm sóc y tế, coi đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm các quyền cơ bản của con người.

Trong khi đó, UNICEF khẳng định, những tiến bộ của Việt Nam trong việc giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em, mở rộng bao phủ tiêm chủng và bảo vệ trẻ em dễ bị tổn thương là một điểm sáng và hình mẫu quốc gia trong khu vực cũng như trên toàn cầu về việc thực hiện quyền trẻ em.

Tại Lễ kỷ niệm 50 năm hợp tác giữa Việt Nam và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), 35 năm Việt Nam phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em hồi tháng 11/2025, bà Sophie Kiladze, Chủ tịch Ủy ban Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em đã nêu rõ: "35 năm trước, Việt Nam đã làm nên lịch sử khi trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Á và quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em. Bước tiến này không chỉ phản ánh cam kết sâu sắc của Việt Nam đối với trẻ em, mà còn thể hiện tầm nhìn về một tương lai được xây dựng trên nền tảng tôn trọng đầy đủ phẩm giá của trẻ em và coi trẻ em là những chủ thể có quyền".

Còn bà June Kunugi, Giám đốc UNICEF khu vực Đông Á-Thái Bình Dương thì nhấn mạnh: "50 năm trước, Việt Nam vừa thoát khỏi chiến tranh, nhưng ngày nay, Việt Nam đã đạt những bước tiến rất ấn tượng, là đất nước nơi trẻ em được sống, được học tập và phát triển"...

Nhiều tổ chức quốc tế cũng ghi nhận những thành tựu phát triển của Việt Nam.

(Còn tiếp)

Sông Thương - Đoàn Chi