Việt Nam tiếp tục trong danh sách giám sát tiền tệ của Mỹ

Báo cáo tháng 7/2026 của Bộ Tài chính Mỹ gửi Quốc hội tiếp tục xếp Việt Nam vào Danh sách giám sát ngoại hối cùng 9 nền kinh tế khác, ghi nhận thặng dư thương mại song phương với Mỹ đạt mức kỷ lục 177 tỷ USD trong năm 2025, trong khi đồng Việt Nam là một trong số ít đồng tiền châu Á mất giá so với đô la Mỹ. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng vừa có cam kết mới về công khai dữ liệu can thiệp ngoại hối, bắt đầu áp dụng từ năm 2027.

Bộ Tài chính Mỹ vừa công bố Báo cáo về chính sách kinh tế vĩ mô và ngoại hối của các đối tác thương mại lớn của Mỹ, kỳ tháng 7/2026, đánh giá giai đoạn 4 quý tính đến hết tháng 12/2025. Theo báo cáo, Danh sách giám sát (Monitoring List) hiện gồm 10 nền kinh tế là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Việt Nam, Đức, Ireland và Thụy Sĩ, không đổi so với báo cáo tháng 1/2026 trước đó.

Theo Đạo luật Tạo thuận lợi và Thực thi Thương mại năm 2015, Bộ Tài chính Mỹ đánh giá các đối tác thương mại dựa trên 3 tiêu chí là có thặng dư thương mại song phương đáng kể với Mỹ (từ 15 tỷ USD trở lên), có thặng dư tài khoản vãng lai đáng kể (từ 3% GDP trở lên), và có can thiệp ngoại hối một chiều kéo dài (mua ròng ngoại tệ ít nhất 8 trong 12 tháng, tổng giá trị từ 2% GDP trở lên). Báo cáo kết luận không có đối tác thương mại nào của Mỹ đáp ứng cả 3 tiêu chí trong kỳ đánh giá này, nên không nền kinh tế nào bị đưa vào diện phân tích tăng cường. Việt Nam đáp ứng 2 tiêu chí là thặng dư thương mại song phương và thặng dư tài khoản vãng lai, nhưng không đáp ứng tiêu chí can thiệp một chiều kéo dài.

Thặng dư thương mại kỷ lục và câu hỏi về xuất xứ hàng hóa

Kinh tế Việt Nam tăng trưởng 7,9% trong năm 2025, vượt dự báo chung và cao hơn hầu hết các nền kinh tế Đông Nam Á khác, nhờ sản xuất chế biến chế tạo hướng vào xuất khẩu, chính sách tài khóa mở rộng, tiêu dùng tăng và tín dụng tăng trưởng mạnh. IMF dự báo tăng trưởng của Việt Nam đạt 7,1% năm 2026 và 6,7% năm 2027.

Thặng dư tài khoản vãng lai của Việt Nam giữ ổn định ở mức 6,7% GDP trong năm 2025, gần như không đổi so với năm 2024. Tuy nhiên cơ cấu bên trong có thay đổi đáng chú ý, thặng dư hàng hóa giảm nhẹ khi nhập khẩu linh kiện điện tử và đầu vào công nghiệp tăng nhanh hơn xuất khẩu, cụ thể xuất khẩu hàng hóa tăng 16,9% trong khi nhập khẩu tăng 19,3%.

Điểm được báo cáo nêu bật nhất là thặng dư thương mại song phương hàng hóa và dịch vụ giữa Việt Nam và Mỹ đạt mức kỷ lục khoảng 177 tỷ USD trong năm 2025, tăng mạnh từ mức 122 tỷ USD của năm 2024, chủ yếu nhờ xuất khẩu điện tử, máy móc, đồ chơi và dệt may. Theo số liệu của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ, các sản phẩm công nghệ cao chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Mỹ trong năm 2025.

Một chi tiết đáng lưu ý là nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc cũng tăng 29% trong năm 2025, cùng tốc độ với xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ. Bộ Tài chính Mỹ diễn giải điều này phản ánh vai trò ngày càng lớn của Việt Nam như một trung tâm lắp ráp trong mạng lưới sản xuất khu vực, với phần lớn công đoạn lắp ráp cuối cùng phụ thuộc vào nguyên liệu và linh kiện nhập từ Trung Quốc. Đây là khía cạnh gắn với vấn đề xuất xứ hàng hóa và nguy cơ trung chuyển thương mại, vốn là chủ đề nhạy cảm trong quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ thời gian gần đây.

Báo cáo cũng lưu ý số liệu cán cân thanh toán của Việt Nam tiếp tục có độ bất định cao hơn bình thường. Khoản mục sai số và bỏ sót ròng âm khoảng 5% GDP trong năm 2025, lớn hơn cả dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ròng chảy vào và tương đương gần 2/3 kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ròng. Bộ Tài chính Mỹ ghi nhận Việt Nam đang phối hợp với IMF để cải thiện công tác thu thập số liệu và thu hẹp các khoảng trống thống kê.

Đồng nội tệ mất giá và cam kết minh bạch hóa can thiệp ngoại hối

Trái với xu hướng chung của nhiều đồng tiền châu Á tăng giá so với đô la Mỹ trong năm 2025, khi đồng bạc xanh suy yếu 7,5% trên diện rộng, đồng Việt Nam là một trong số ít đồng tiền châu Á đi ngược chiều, mất giá 3,2% so với đô la Mỹ. Tính theo tỷ giá thực đa phương, mức mất giá của đồng Việt Nam còn lớn hơn, khoảng 6,5%, còn tính theo tỷ giá danh nghĩa đa phương giảm 7,4%.

Bộ Tài chính Mỹ nhận định áp lực giảm giá của đồng Việt Nam trong năm 2025 xuất phát từ tăng trưởng nhập khẩu mạnh vượt cả tốc độ tăng xuất khẩu, dòng vốn đầu tư gián tiếp của nhà đầu tư nước ngoài rút ra, và dòng vốn của người cư trú trong nước chuyển ra nước ngoài dưới dạng tiền gửi nhằm tận dụng chênh lệch lãi suất.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không công bố dữ liệu can thiệp ngoại hối trên thị trường giao ngay hoặc kỳ hạn. Theo thông tin phía Việt Nam cung cấp song phương cho Bộ Tài chính Mỹ, lượng bán ròng ngoại tệ trong năm 2025 tương đương 0,2% GDP, khoảng 1 tỷ USD, nhằm hỗ trợ tỷ giá. Đây là sự tiếp nối xu hướng từ năm 2022, khi Việt Nam chuyển từ tư thế mua ròng ngoại tệ một chiều trong giai đoạn 2016-2021 sang can thiệp theo hướng chống lại đà giảm giá của đồng nội tệ, đồng thời nới rộng biên độ giao dịch để tăng tính linh hoạt hai chiều của tỷ giá.

Ngày 29/5/2026, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính Mỹ đã ký tuyên bố chung, trong đó Việt Nam cam kết công khai số liệu mua ròng ngoại tệ dương, gồm cả giao dịch giao ngay và kỳ hạn, theo chu kỳ hằng năm với độ trễ 3 tháng, bắt đầu từ năm 2027. Việt Nam cũng cam kết công bố dữ liệu dự trữ ngoại hối và vị thế kỳ hạn theo mẫu biểu chuẩn của IMF, cũng bắt đầu từ năm 2027.

Về dự trữ ngoại hối, tính đến cuối tháng 12/2025, dự trữ ngoại hối của Việt Nam đạt 83,6 tỷ USD, tăng 2,4 tỷ USD so với một năm trước, tương đương 17% GDP và 312% nợ ngắn hạn.

Đánh giá gần nhất của IMF về vị thế đối ngoại của Việt Nam, thực hiện cho năm 2024 do đánh giá năm 2025 chưa được công bố, cho rằng vị thế này vững hơn đáng kể so với mức được lý giải bởi các yếu tố nền tảng và chính sách mong muốn, đồng thời ước tính đồng Việt Nam bị định giá thấp khoảng 12,9% theo tỷ giá thực đa phương. IMF lưu ý mức độ bất định cao trong đánh giá này do những hạn chế về số liệu của Việt Nam.

Bộ Tài chính Mỹ cho rằng cơ cấu và cách thực thi chính sách tài khóa của Việt Nam, cùng lập trường chính sách tiền tệ nới lỏng, là những yếu tố góp phần vào mất cân đối đối ngoại của nền kinh tế. Cụ thể, đầu tư công chưa đáp ứng đủ nhu cầu hạ tầng lớn, trong khi hệ thống an sinh xã hội còn thiếu nguồn lực khiến các hộ gia đình có xu hướng tăng tiết kiệm phòng ngừa, từ đó kìm hãm tiêu dùng nội địa. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giữ lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5% trong năm 2025, hỗ trợ tăng trưởng tín dụng gần 20%, mức cao nhất kể từ năm 2017, trong khi lạm phát bình quân cả năm ở mức 3,3%, thấp hơn mục tiêu 4,5-5%.

Theo cơ chế của Đạo luật 2015, một nền kinh tế nằm trong Danh sách giám sát sẽ tiếp tục ở đó trong ít nhất hai kỳ báo cáo liên tiếp để bảo đảm mọi cải thiện là bền vững chứ không phải do yếu tố nhất thời. Với việc vẫn đáp ứng 2 trong 3 tiêu chí trong kỳ báo cáo này, Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp tục nằm trong danh sách này ở kỳ báo cáo tiếp theo.

Thành An