Việt Nam - Nhật Bản tăng cường trao đổi kinh nghiệm thoát nước, xử lý nước thải

Tiếp nối truyền thống hợp tác

Hội thảo thu hút đông đảo các doanh nghiệp, đại diện các tỉnh thành của cả Việt Nam và Nhật Bản. Đặc biệt, hội thảo cũng có sự tham gia của Tổ chức JICA Việt Nam cũng như Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam.

Ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) phát biểu khai mạc hội thảo.

"Trên thực tế, công tác quản lý, vận hành và đặc biệt là bảo trì hệ thống thoát nước vẫn đang là một "khâu yếu", chưa được quan tâm đúng mức so với đầu tư xây dựng mới. Nhiều đô thị đã được đầu tư hệ thống thoát nước và các nhà máy xử lý nước thải với tổng mức đầu tư lớn, sử dụng công nghệ ngày càng hiện đại. Tuy nhiên, công tác quản lý vận hành và bảo trì còn gặp không ít khó khăn", ông Tạ Quang Vinh nói.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (MOC) cho biết, từ năm 2010, hai bộ MOC và MLIT đã ký "Biên bản Hợp tác trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải".

Đây được coi là cơ sở cho hợp tác kỹ thuật và hỗ trợ xây dựng các chính sách thoát nước và xử lý nước thải, rà soát.

Cũng như đánh giá tình hình thoát nước, ngập úng đô thị và có định hướng dự án của JICA hỗ trợ nghiên cứu, khảo sát và triển khai thực hiện.

Theo ông Vinh, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải đô thị là một trong những hạ tầng kỹ thuật thiết yếu. Hệ thống này giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ môi trường, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, nâng cao chất lượng sống của người dân và góp phần phát triển đô thị bền vững.

Đại diện đoàn công tác của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản (MLIT) tại hội thảo.

Ông MatsuBara Hidenori, Phó cục trưởng Cục Cấp thoát nước (MLIT) khẳng định, sự kiện ký kết tháng 12/2010 đã tạo nên mối quan hệ vô cùng chắc chắn giữa hai bộ. Trước đó, Nhật Bản đã cử chuyên gia JICA sang làm việc tại Việt Nam từ 2009, trong đó có 6 chuyên viên hỗ trợ về cấp thoát nước.

"Hệ thống thoát nước và xử lý nước thải Nhật Bản đã phát triển, đạt tỷ lệ bao phủ khoảng 80%. Hiện nay, chúng tôi đang triển khai các dự án xử lý hạ tầng xuống cấp, tái sử dụng bùn thải. Chúng tôi mong muốn được tăng cường trao đổi kinh nghiệm và hợp tác giữa hai quốc gia về cấp thoát nước, xử lý nước thải", đại diện MLIT phát biểu.

Chia sẻ kinh nghiệm hay quản lý nước thải

Ông Lương Ngọc Khánh, Phó trưởng Phòng quản lý cấp thoát nước (Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng - MOC) cho biết, tại Việt Nam, việc quản lý thoát, xử lý nước thải bị ràng buộc bởi nhiều quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn; Luật Xây dựng; Luật Tài nguyên nước; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Thủy lợi… Đến năm 2020, cả nước có 23 đồ án quy hoạch chuyên ngành thoát nước đô thị được phê duyệt; 52 địa phương ban hành quyết định quản lý hoạt động thoát nước.

Ông Lương Ngọc Khánh, Phó trưởng Phòng quản lý cấp thoát nước (Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng - MOC).

Cũng theo ông Khánh, Việt Nam có khoảng 83 nhà máy xử lý nước thải tập trung đi vào vận hành. Tỷ lệ thu gom xử lý nước thải đô thị đạt 18%.

Còn theo báo cáo của Ngân hàng thế giới (WB), nhu cầu đầu tư cho hệ thống thoát nước các đô thị Việt Nam khoảng 8,3 tỷ USD (210.000 tỷ đồng) trong giai đoạn 2021 - 2030.

Trên thực tế, tại một số địa phương như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Bắc Ninh… đã chủ động áp dụng phương thức đầu tư PPP (đối tác công - tư). Trong đó, 5 dự án PPP đã hoàn thiện và đưa vào vận hành.

Ông Khánh nhận định, giá dịch vụ thoát nước còn thấp, dao động từ 700 - 2.600 đồng/m3. Tỷ lệ đấu nối thoát nước hộ gia đình còn thấp (50%), nên nhà máy xử lý nước thải không đủ nguồn, vận hành không đủ công suất thiết kế.

Chính vì vậy, việc xây dựng dự án Luật cấp thoát nước là vô cùng cần thiết, dự kiến sẽ trình Chính phủ vào tháng 10/2026.

Theo ông Hamada Tomoyuki, Viện Quốc gia về quản lý đất đai và hạ tầng Nhật Bản (NILIM), tính đến cuối năm 2023, tổng chiều dài đường ống thoát nước của quốc gia này đạt 500 nghìn km.

Tuy nhiên, có khoảng 7% đường ống bị lão hóa, vượt quá tuổi thọ tiêu chuẩn 50 năm và càng ngày tăng lên. Đại diện Nhật Bản cho biết, quốc gia này đã ban hành quy chuẩn bảo trì và tu sửa theo Luật Thoát nước.

Với hệ thống đường ống thoát nước bị lão hóa, có thể áp dụng biện pháp sửa chữa hoặc thay mới, tùy từng chính quyền địa phương, không nhất thiết phải thay mới nếu vẫn còn sử dụng được.

Các đại biểu, chuyên gia chia sẻ ý kiến, trao đổi tại hội thảo.

Trong khi đó, ông Aoyama Yoshihiko, đại diện thành phố Osaka cho biết, hằng năm đề ký hợp đồng thông qua đấu thầu với một nhà thầu chuyên biệt về xử lý nước thải. Nhà thầu trúng thầu có trách nhiệm xử lý mọi sự cố lớn, nhỏ, bất kể thời gian trong năm.

"Việc quản lý và vận hành hệ thống thoát nước đô thị đang chịu áp lực ngày càng lớn trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan gia tăng. Theo tôi, việc quản lý theo lưu vực, điều hành theo phương án và kịch bản mưa, đồng thời đảm bảo an toàn… là hướng tiếp cận cần thiết để duy trì hiệu quả và bền vững", ông Trịnh Ngọc Sơn, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội nêu ý kiến.

Tuy nhiên, khi xảy ra sự cố đặc biệt, nghiêm trọng, nhà thầu không thể xử lý, địa phương sẽ áp dụng quy trình đặc biệt, cho phép lựa chọn nhà thầu để xử lý sự cố đặc biệt một cách nhanh nhất.

Tại hội thảo, các chuyên gia Nhật Bản cũng chia sẻ hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin về công trình hệ thống thoát nước.

Tại quốc gia này, đơn vị quản lý hệ thống thoát nước công cộng phải lập và lưu giữ sổ bộ đường ống quản lý. Các dữ liệu này được số hóa và đám mây hóa thông tin các công trình như đường ống, thông tin bảo trì.

Theo đó, từ tháng 4/2023, Hiệp hội thoát nước Nhật Bản bắt đầu vận hành nền tảng chung cho hệ thống thoát nước, ứng dụng điện toán đám mây.

Toàn cảnh hội thảo quản lý và bảo trì hệ thống thoát nước, xử lý nước thải, sáng 22/1.

Kết luận hội thảo, ông Tạ Quang Vinh dành lời cảm ơn tới MLIT, Văn phòng JICA, Đại sứ quán Nhật Bản cũng như sự có mặt của các đơn vị, chuyên gia, tham gia hội thảo. Hội thảo ghi nhận rất nhiều ý kiến, tham luận từ những trải nghiệm thực tiễn đầu tư, xây dựng, quản lý.

Thay mặt Bộ Xây dựng, ông Vinh cũng gửi lời cảm ơn sâu sắc Chính phủ phủ Nhật Bản đồng hành hỗ trợ Việt Nam trong suốt thời gian qua. Hiện nay, Luật cấp thoát nước đang được xây dựng và sớm trình Chính phủ, ông Vinh mong muốn được MLIT và các đơn vị tiếp tục đồng hành, hỗ trợ, giúp Việt Nam quản lý tốt hơn trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải.

Kế Toại