Việt Nam - một trụ cột ổn định và kết nối của ASEAN

Vai trò trọng yếu của Việt Nam trong khu vực

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam - sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, có ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới - được giới học giả và hoạch định chính sách khu vực đánh giá như một dấu mốc chiến lược, phản ánh quá trình định vị lại vai trò và tầm vóc của Việt Nam trong không gian địa chính trị - kinh tế khu vực và toàn cầu. Như nhận định của ông Collins Chong Yew Keat, nhà phân tích đối ngoại và an ninh thuộc Đại học Malaya (Malaysia), Đại hội XIV mang hàm ý sâu xa về việc Việt Nam chủ động bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, nhất quán và có chiều sâu chiến lược, trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng bất định.

Thủ tướng Phạm Minh Chính và các khách mời quốc tế đến tham dự Đại hội lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam

ASEAN hiện đang đứng trước sự đan xen giữa cơ hội và thách thức. Các vấn đề nội tại như duy trì tăng trưởng bền vững, củng cố liên kết kinh tế, thu hẹp khoảng cách phát triển, bảo đảm đoàn kết và thống nhất trong ứng xử trước các vấn đề an ninh khu vực, cùng với những thách thức xuyên quốc gia và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đang đặt ASEAN trước những phép thử nghiêm trọng. Bên cạnh đó là các vấn đề tồn tại kéo dài liên quan đến chủ quyền, tranh chấp lãnh thổ, đặc biệt tại Biển Đông.

Tuy nhiên, ASEAN cũng có những thuận lợi quan trọng như cam kết chính trị cao của các nước thành viên, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 vừa được thông qua, không gian phát triển được mở rộng với việc kết nạp Timor Leste, cùng sự quan tâm ngày càng lớn của các đối tác bên ngoài đối với vai trò trung tâm của ASEAN. Năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn ASEAN 2045, kỷ niệm 50 năm Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) và là năm ASEAN vận hành với 11 thành viên - sẽ là thời điểm bản lề để ASEAN khẳng định giá trị tồn tại và vai trò điều phối trong bối cảnh chủ nghĩa đa phương đang bị thách thức mạnh mẽ.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được các chuyên gia đánh giá là một trong những quốc gia thể hiện rõ nhất sự ổn định chiến lược và khả năng thích ứng linh hoạt. Việt Nam theo đuổi một chiến lược cân bằng có kỷ luật, nhất quán và đáng tin cậy, không chỉ trong ASEAN mà cả trong quan hệ với các cường quốc. Sự kiềm chế chiến lược, cùng với nền tảng thể chế vững chắc và sự nhất quán trong chính sách đối ngoại, đã giúp Việt Nam xây dựng một bản sắc ngoại giao riêng biệt, có uy tín và trọng lượng.

Điểm cốt lõi trong chiến lược của Việt Nam là mở rộng không gian chiến lược mà không phụ thuộc vào bất kỳ trung tâm quyền lực đơn lẻ nào. Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã làm sâu sắc quan hệ với tất cả các cực quan trọng, từ các nước láng giềng, các đối tác ASEAN, đến các cường quốc và đối tác tầm trung, đồng thời vẫn giữ vững quyền tự chủ trong những quyết định chiến lược. Việc nâng cấp quan hệ với Mỹ và nhiều đối tác lớn khác cho thấy năng lực hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào các tiến trình toàn cầu, trong khi vẫn duy trì được sự cân bằng cần thiết.

Từ góc nhìn khu vực, Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động lan tỏa tiêu cực từ cạnh tranh nước lớn đối với ASEAN, đồng thời góp phần duy trì ổn định chiến lược thông qua việc gắn kết sâu vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việt Nam góp phần tạo nên một khu vực hòa bình, ổn định và kết nối sâu rộng

Trong giai đoạn tới, đặc biệt sau thành công rất tốt đẹp của Đại hội XIV, vai trò của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng, đặc biệt trong việc xây dựng và củng cố các khuôn khổ an ninh chung của ASEAN. Với kinh nghiệm và năng lực tích lũy, Việt Nam có thể đóng góp quan trọng vào các cơ chế phối hợp về quản lý thiên tai, an ninh biển, bảo vệ các tuyến hàng hải huyết mạch, cũng như ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống.

Đối với các vấn đề khu vực nhạy cảm như Biển Đông, hợp tác tiểu vùng Mekong hay tình hình Myanmar, Việt Nam được đánh giá là một thành viên kiên định nhưng thận trọng, luôn ưu tiên luật pháp quốc tế, đoàn kết ASEAN và cách tiếp cận đa phương. Tại Biển Đông, Việt Nam nhất quán bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ, đặc biệt là UNCLOS 1982, đồng thời tránh các hành động có thể làm leo thang căng thẳng, qua đó góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho khu vực.

Trong hợp tác Mekong, Việt Nam đang chuyển dịch từ vai trò thụ hưởng sang vai trò điều phối mang tính hệ thống, kết nối các vấn đề an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cách tiếp cận này phản ánh tư duy an ninh toàn diện và tích hợp, vượt ra khỏi khuôn khổ an ninh truyền thống. Đối với vấn đề Myanmar, Việt Nam theo đuổi cách tiếp cận thực tế, thận trọng, đặt ưu tiên vào việc duy trì đoàn kết nội khối và bảo vệ đòn bẩy chung của ASEAN.

Về kinh tế, Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành một “mỏ neo” cho giai đoạn phát triển tiếp theo của ASEAN theo Tầm nhìn 2045. Không chỉ là một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, Việt Nam còn được nhìn nhận như một lực lượng ổn định trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt. Với vị thế ngày càng cao trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, Việt Nam có tiềm năng trở thành một nền kinh tế kết nối, giúp ASEAN gắn chặt hơn với các dòng chảy thương mại và đầu tư quốc tế.

Đặc biệt, quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của Việt Nam, từ dựa vào tăng trưởng theo chiều rộng sang dựa vào năng suất, chất lượng nguồn nhân lực và sức mạnh thể chế, sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực, nâng cao uy tín và sức hấp dẫn chung của ASEAN. Một điểm nhấn quan trọng khác là vai trò bản lề địa chính trị của Việt Nam giữa lục địa châu Á và không gian biển Đông Nam Á, kết nối trực tiếp với Biển Đông và Thái Bình Dương.

Với vị trí địa lý đặc thù, Việt Nam được xem là cửa ngõ chiến lược để các tuyến kết nối từ Trung Á và Nam Á, thông qua tiểu vùng Mekong, vươn ra các tuyến hàng hải quan trọng. Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang đa dạng hóa và nâng cao khả năng chống chịu, các hành lang công nghiệp và hạ tầng logistics của Việt Nam đang nổi lên như những nút kết nối then chốt trong mạng lưới sản xuất xuyên khu vực. Về dài hạn, khi các tuyến hàng hải mới, bao gồm cả tuyến Bắc Cực, dần hình thành, vai trò cửa ngõ Biển Đông của Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp tục được củng cố.

Năm 2026 cũng đánh dấu chặng đường 40 năm đổi mới và hội nhập quốc tế của Việt Nam, trong đó có 30 năm là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của ASEAN. Trong suốt ba thập kỷ qua, Việt Nam đã đảm nhiệm thành công nhiều trọng trách, bao gồm ba nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN vào các thời điểm bản lề (2001, 2010, 2020), cùng nhiều vai trò điều phối quan trọng với các đối tác. Việt Nam luôn được ghi nhận là tiếng nói xây dựng, có trách nhiệm, góp phần củng cố đoàn kết, thu hẹp khác biệt và nâng cao vai trò trung tâm của ASEAN.

Có thể khẳng định, giá trị chiến lược của Việt Nam sau Đại hội XIV không chỉ được đo bằng các chỉ số tăng trưởng kinh tế hay sản xuất, mà còn nằm ở tiềm năng trở thành một “nút kết nối cốt lõi” mới trong cấu trúc thương mại và địa chính trị toàn cầu. Sự hiện diện của một Việt Nam tự cường, đổi mới và có trách nhiệm không chỉ đảm bảo sự thịnh vượng quốc gia mà còn củng cố tính chính đáng và sự phù hợp của ASEAN trong một kỷ nguyên của sự phân mảnh và tái định hình quyền lực. Đây chính là vai trò lịch sử mà Việt Nam đang đảm nhiệm, góp phần tạo nên một khu vực hòa bình, ổn định và kết nối sâu rộng trong những thập kỷ tới.

Hoàng Hà