Việt Nam lần đầu có Thẩm phán ITLOS: Tín hiệu mừng từ 'vũ trụ' đa phương

Tại Hội nghị quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng vừa qua (ngày 11/6), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh một trong những định hướng của ngoại giao Việt Nam trong giai đoạn mới là thể hiện trách nhiệm toàn cầu, tham gia đóng góp vào các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế.

Một tuần sau đó, Ngoại giao Việt Nam đón tin vui tại “trái tim” đa phương Liên hợp quốc khi ngày 18/6, trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 36 của các quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), PGS. TS. Nguyễn Thị Lan Anh, ứng cử viên của Việt Nam, đã trúng cử thẩm phán Tòa án Luật Biển Quốc tế (ITLOS) nhiệm kỳ 2026-2035 với số phiếu cao hàng đầu trong các ứng cử viên. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có chuyên gia pháp lý quốc tế được bầu làm Thẩm phán ITLOS, một trong những cơ quan tài phán quốc tế quan trọng nhất về Luật Biển.

Bước triển khai cụ thể đường lối đối ngoại

Dải đất hình chữ S có lợi ích gắn bó mật thiết với hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và phát triển bền vững. Những năm qua, Việt Nam bền bỉ cùng các nước thúc đẩy việc tuân thủ đầy đủ UNCLOS 1982 với vai trò là “Hiến pháp của đại dương”, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tăng cường hợp tác biển, bảo vệ môi trường biển và sử dụng bền vững tài nguyên đại dương.

ITLOS là một trong những thiết chế tài phán quốc tế quan trọng nhất về luật pháp quốc tế nói chung, về Luật Biển nói riêng. Được thành lập năm 1996 theo UNCLOS 1982, sau 30 năm đi vào hoạt động, Tòa đã có nhiều đóng góp vào việc giải quyết hòa bình các tranh chấp trên biển, thúc đẩy việc giải thích và áp dụng thống nhất UNCLOS 1982. Vai trò của ITLOS và của các thẩm phán ITLOS trong nhiều năm qua nhìn chung đều được các quốc gia trên thế giới và giới luật gia quốc tế coi trọng.

Soi chiếu dựa trên vai trò đó của ITLOS, chia sẻ với báo chí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định việc PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh được các quốc gia thành viên UNCLOS 1982 tín nhiệm bầu làm Thẩm phán ITLOS với số phiếu cao hàng đầu trong số các ứng cử viên thể hiện sự đánh giá tích cực của các quốc gia thành viên UNCLOS 1982, của cộng đồng quốc tế đối với mong muốn đóng góp của Việt Nam trong việc đề cao và bảo đảm vai trò thượng tôn của Luật Biển quốc tế trong đời sống quốc tế, nhất là trong giai đoạn Luật Biển quốc tế có nhiều phát triển mới.

Bên cạnh đó, việc các nước ủng hộ cao ứng cử viên của Việt Nam còn phản ánh sự nhìn nhận của quốc tế đối với sự phát triển của ngành Luật quốc tế của Việt Nam, trong đó có chuyên ngành Luật Biển và đối với năng lực chuyên môn, kinh nghiệm cũng như uy tín cá nhân của ứng cử viên Việt Nam.

“Dấu mốc Việt Nam lần đầu tiên có Thẩm phán ITLOS không chỉ góp thêm vào niềm tự hào của đối ngoại Việt Nam, mà còn là động lực quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng hội nhập quốc tế, phát huy tốt hơn vị thế, uy tín và năng lực đóng góp của đất nước trong các công việc chung của khu vực và thế giới”.

Ủy viên Bộ Chính trị,
Bộ trưởng Ngoại giao
Lê Hoài Trung

Đặc biệt, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, việc lần đầu tiên có chuyên gia pháp lý quốc tế được bầu làm Thẩm phán ITLOS là một bước triển khai cụ thể đường lối đối ngoại được Đại hội XIV đề ra, được phát triển cụ thể tại Nghị quyết 06 mới được Bộ Chính trị ban hành, tạo đà tiếp tục triển khai các hoạt động đối ngoại theo hướng chủ động hơn, tích cực hơn, thực chất hơn và hiệu quả hơn, với mục tiêu hoàn thành tốt nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của công tác đối ngoại và góp phần cùng cộng đồng quốc tế gìn giữ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, công bằng và minh bạch, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định.

Công tác hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới sẽ chuyển mạnh từ tham gia sang đóng góp xây dựng và thực thi các chuẩn mực, luật lệ quốc tế trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc, phù hợp với luật pháp quốc tế và lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.

Độc lập, khách quan, tôn trọng công lý

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã dành nhiều sự quan tâm, chỉ đạo và nhiều bộ, ngành liên quan, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã tích cực hỗ trợ trong quá trình ứng cử của PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh. Với nhà ngoại giao pháp lý, đây là nguồn động viên, cổ vũ vô cùng lớn lao.

“Tôi muốn bày tỏ sự xúc động và vinh dự khi được Đảng và Nhà nước lựa chọn ứng cử vào vị trí Thẩm phán ITLOS. Kết quả bầu cử thể hiện sự tin tưởng và ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam. Điều đó có được nhờ uy tín và vị thế của đất nước trong bối cảnh bước vào kỷ nguyên mới.

Tôi xin bày tỏ sự tri ân, lòng biết ơn với sự ủng hộ quý báu của các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Lãnh đạo Bộ Ngoại giao, cùng các đồng nghiệp ở trong và ngoài nước đã tin tưởng, ủng hộ và giúp đỡ trong suốt thời gian vận động tranh cử hai năm qua. Kết quả của cuộc bầu cử lần này là thắng lợi của một quyết tâm chung, một nỗ lực triển khai nhiệm vụ đối ngoại bền bỉ, đoàn kết và chuyên nghiệp”, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh chia sẻ với TG&VN khi vừa trở về từ New York (Mỹ).

Với sự tín nhiệm và bầu chọn của các quốc gia thành viên UNCLOS, sự tin tưởng của Đảng và Nhà nước, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh nhấn mạnh cam kết thực hiện trọng trách của mình với sự độc lập, khách quan, tôn trọng công lý, tuân thủ quy chế của Tòa và các quy định của UNCLOS.

“Tôi mong muốn đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy vai trò của Tòa trong việc tôn trọng và thực thi UNCLOS, cũng như sự phát triển của luật pháp quốc tế, qua đó, góp phần vào việc duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững biển và đại dương. Tôi cũng mong muốn tiếp tục đóng góp vào công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ pháp lý ở trong và ngoài nước”, nữ Thẩm phán hào hứng chia sẻ về những trọng tâm ưu tiên của mình trên cương vị mới.

Vị thế quốc tế không ngừng nâng cao

Hòa chung niềm vui với Việt Nam, trả lời phỏng vấn TG&VN, Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird cho rằng việc đại diện Việt Nam trúng cử Thẩm phán ITLOS là một dấu mốc lịch sử, khẳng định vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao của Việt Nam.

Theo Đại sứ Gillian Bird, PGS. TS. Nguyễn Thị Lan Anh là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về luật biển. Cách tiếp cận nhất quán trên cơ sở nguyên tắc, cùng những phân tích sâu sắc của PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh đã góp phần làm sáng tỏ việc các quốc gia diễn giải UNCLOS 1982 có thể tác động đến hòa bình, an ninh và ổn định trên biển.

Thêm nữa, việc PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh được bầu cũng gửi đi thông điệp rõ ràng rằng Việt Nam không chỉ là một thành viên tích cực mà còn là một quốc gia đóng góp mang tính xây dựng cho cộng đồng quốc tế. Việc một nữ học giả có trình độ chuyên môn cao trúng cử vào một cơ quan độc lập của Liên hợp quốc cũng phản ánh sự đầu tư ngày càng lớn của Việt Nam cho đào tạo pháp lý và thúc đẩy bình đẳng giới.

“Chúng tôi hy vọng thành tựu của PGS. TS. Nguyễn Thị Lan Anh sẽ truyền cảm hứng cho nhiều học giả luật và nhà ngoại giao trẻ của Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ, theo đuổi sự nghiệp trong lĩnh vực luật pháp quốc tế và an ninh hàng hải”, Đại sứ Gillian Bird chia sẻ.

Giáo sư Stephen, Trường Đại học quốc tế Christian (Nhật Bản) cũng có góc nhìn tương đồng với Đại sứ Gillian Bird khi cho rằng việc PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh trở thành người Việt Nam đầu tiên được bầu làm Thẩm phán ITLOS là minh chứng với cộng đồng quốc tế rằng Việt Nam có đội ngũ học giả pháp lý trình độ cao, được quốc tế ghi nhận.

Ở góc độ rộng hơn, theo Giáo sư Stephen Nagy, điều này cho thấy các thiết chế quốc tế tạo cơ hội để những chuyên gia đủ năng lực từ mọi khu vực trên thế giới tham gia vào quản trị toàn cầu thông qua các quy trình minh bạch và được quốc tế thống nhất, qua đó củng cố tính đại diện và tính bao trùm của các thiết chế này.

Như vậy, trong niềm vui chung (với đất nước với ngành Ngoại giao) – riêng (với một chuyên gia pháp lý tâm huyết nhiều năm với nghề) hòa quyện, có thể thấy rõ một mốc dấu đáng tự hào của ngoại giao Việt Nam, trở thành động lực quan trọng để Việt Nam tiếp tục nâng cao chất lượng hội nhập quốc tế, phát huy tốt hơn vị thế, uy tín và năng lực đóng góp của đất nước trong các công việc chung của khu vực và thế giới.

“Việc Việt Nam đề cử thành công một học giả uy tín như PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh vào ITLOS còn cho thấy Việt Nam đang khẳng định vai trò là một quốc gia tầm trung năng động, không chỉ thúc đẩy trật tự quốc tế dựa trên luật lệ mà còn góp phần định hình các thiết chế quốc tế. Với tư cách Thẩm phán ITLOS, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh sẽ thực hiện nhiệm vụ một cách khách quan và độc lập, có những đóng góp thúc đẩy việc diễn giải thống nhất UNCLOS và luật pháp quốc tế”.

Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird

Châu Sa