Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dân số mới

Nghiên cứu có nhan đề "Việt Nam: 100 triệu dân hôm nay, bao nhiêu vào ngày mai?" của Viện Nghiên cứu Dân số quốc gia Pháp (Ined) đăng trên tạp chí Population & Socíetés (Pháp) số tháng 6/2026. (Ảnh: TTXVN phát)

Theo phóng viên TTXVN tại Paris, các nhà nhân khẩu học Pháp đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia có quá trình chuyển đổi dân số thành công ở châu Á, với quy mô dân số vượt 100 triệu người, tuổi thọ ngày càng tăng và mức sinh vẫn duy trì ở ngưỡng tương đối cân bằng.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục phát huy lợi thế về nguồn nhân lực và phát triển kinh tế - xã hội trong những thập niên tới.

Đánh giá trên được đưa ra trong chuyên khảo “Việt Nam: 100 triệu dân hôm nay, bao nhiêu vào ngày mai?” do hai nhà nghiên cứu Gilles Pison và Catherine Scornet của Viện Nghiên cứu Dân số quốc gia Pháp (Ined) thực hiện, đăng trên tạp chí Population & Socíetés số tháng 6/2026.

Nghiên cứu cho thấy dân số Việt Nam đã vượt mốc 100 triệu người vào năm 2023, tăng hơn gấp 2 lần so với thời điểm đất nước thống nhất năm 1976 và gấp hơn 6 lần so với cách đây một thế kỷ.

Theo dự báo trung bình của Liên hợp quốc mà nhóm tác giả trích dẫn, dân số Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục tăng và có thể đạt khoảng 110 triệu người vào giữa thế kỷ XXI trước khi dần ổn định.

Các nhà nghiên cứu cho rằng thành quả này là kết quả của quá trình chuyển đổi nhân khẩu học diễn ra liên tục trong nhiều thập niên. Cùng với sự phát triển kinh tế và cải thiện điều kiện sống, tỷ lệ tử vong, đặc biệt là tử vong trẻ em, đã giảm mạnh, trong khi mức sinh từng bước giảm về ngưỡng hợp lý.

Nhờ đó, Việt Nam duy trì được tốc độ tăng dân số ổn định và sở hữu nguồn nhân lực đông đảo - một lợi thế quan trọng đối với quá trình phát triển đất nước.

Nghiên cứu cũng ghi nhận những tiến bộ đáng kể của Việt Nam trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe. Tuổi thọ trung bình của người dân đã tăng từ khoảng 48 tuổi năm 1950 lên gần 75 tuổi vào năm 2023.

Theo Ined, kết quả này có được nhờ hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu được xây dựng từ khá sớm, các chương trình tiêm chủng quy mô lớn và điều kiện dinh dưỡng được cải thiện rõ rệt sau chiến tranh. Đầu những năm 1980, tuổi thọ của người Việt Nam từng ngang bằng Hàn Quốc và cao hơn Trung Quốc cũng như Thái Lan.

Một điểm đáng chú ý khác là Việt Nam vẫn duy trì được mức sinh tương đối ổn định. Sau khi giảm mạnh từ khoảng 6 con/phụ nữ vào thập niên 1960-1970, mức sinh hiện duy trì quanh 1,9 con/phụ nữ trong hơn 2 thập niên qua.

Theo các nhà nghiên cứu, đây là mức tương đối thuận lợi trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Á đang đối mặt với tình trạng suy giảm sinh nghiêm trọng. Năm 2023, mức sinh của Hàn Quốc chỉ còn khoảng 0,7 con/phụ nữ, Trung Quốc khoảng 1 con và Thái Lan khoảng 1,2 con.

Theo Ined, việc mức sinh giảm phản ánh quá trình phát triển kinh tế - xã hội, trình độ học vấn được nâng lên và chất lượng cuộc sống ngày càng cải thiện.

Trước xu hướng già hóa dân số, Việt Nam cũng đã chủ động điều chỉnh chính sách khi chính thức bãi bỏ quy định mỗi gia đình sinh từ một đến hai con vào năm 2025 và chuyển sang khuyến khích các cặp vợ chồng sinh hai con nhằm duy trì cơ cấu dân số hợp lý trong dài hạn.

Bên cạnh những kết quả tích cực, nghiên cứu cũng lưu ý rằng Việt Nam sẽ phải đối mặt với một số thách thức mới như già hóa dân số và tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh ở một số địa phương, nhất là khu vực phía Bắc.

Tuy nhiên, các tác giả cho rằng với quy mô dân số lớn, chất lượng dân số ngày càng được cải thiện và mức sinh vẫn cao hơn nhiều nước trong khu vực, Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học trong tương lai.

Theo nhóm nghiên cứu, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là làm thế nào để kiểm soát tốc độ gia tăng dân số, mà là duy trì mức sinh ở ngưỡng hợp lý và chuẩn bị cho quá trình già hóa dân số đang diễn ra.

Những yếu tố này sẽ quyết định quy mô dân số, cơ cấu lao động và tiềm năng phát triển của Việt Nam trong nửa sau thế kỷ XXI./.

(TTXVN/Vietnam+)