Việc cung cấp thông tin phải gắn với ứng dụng công nghệ thông tin

Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) năm 2026 vừa được Quốc hội thông qua có nhiều nội dung mới, cả về phạm vi điều chỉnh, chủ thể cung cấp thông tin, phương thức tiếp cận cũng như trách nhiệm của cơ quan nhà nước.

Luật quy định mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Công dân được cung cấp thông tin không phải trả phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác.

Người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ.

Người dân tiếp cận thông tin về thực hiện thủ tục hành chính qua Robot AI. Ảnh: PN

Việc hạn chế quyền tiếp cận thông tin phải do luật định trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.

Đáng quan tâm, luật yêu cầu việc cung cấp thông tin phải gắn với ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số, bảo đảm kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân. Đồng thời bổ sung các hình thức công khai mới như cổng dữ liệu, kênh nội dung số, trang cộng đồng chính thức của cơ quan, đơn vị.

Danh mục thông tin bắt buộc công khai được mở rộng đáng kể, ngoài các nhóm thông tin truyền thống như ngân sách, thủ tục hành chính, quy hoạch, dự thảo luật, Luật mới bổ sung nhiều nội dung gắn với đời sống dân sinh và quản trị số.

Cụ thể như: Kế hoạch chuyển đổi số được phê duyệt; kết quả đánh giá mức độ chuyển đổi số; kết quả phổ cập và khả năng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến; danh mục dự án nhà ở cho phép tổ chức, cá nhân nước ngoài sở hữu; kết luận kiểm định chất lượng chung cư; thông tin về ô nhiễm môi trường; danh sách cơ sở khám chữa bệnh được cấp phép; giá dịch vụ khám chữa bệnh; thông tin thị trường lao động…

Điểm mới quan trọng khác là luật mở rộng đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin với các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.

Theo luật, trong trường hợp pháp luật chuyên ngành chưa quy định cụ thể, chậm nhất là 5 ngày làm việc, kể từ ngày tạo ra thông tin, cơ quan có thẩm quyền phải công khai, nhằm khắc phục tình trạng chậm công khai thông tin, làm giảm hiệu quả tiếp cận của người dân.

Đối với cung cấp thông tin theo yêu cầu, công dân có thể gửi yêu cầu trực tiếp, qua bưu chính hoặc qua thư điện tử, cổng thông tin điện tử, cổng dữ liệu, Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động hoặc các nền tảng số khác. Đặc biệt, người yêu cầu cung cấp thông tin tại trụ sở cơ quan, đơn vị được sử dụng điện thoại di động và phương tiện kỹ thuật cá nhân để sao chụp, tải về tài liệu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Về thời hạn giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin, Luật quy định chậm nhất 12 ngày kể từ ngày nhận yêu cầu hợp lệ phải cung cấp thông tin; trường hợp phức tạp có thể gia hạn nhưng tối đa không quá 12 ngày và phải thông báo bằng văn bản. Quy định này góp phần tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan cung cấp thông tin.

Luật cũng lần đầu tiên quy định việc tiếp cận thông tin của người nước ngoài cư trú tại Việt Nam. Theo đó, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam được yêu cầu cung cấp thông tin liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của mình. Ngoài ra, luật bổ sung cơ chế để nhiều người cùng yêu cầu một thông tin có thể thực hiện thông qua tổ chức, đoàn thể, doanh nghiệp của mình, góp phần giảm tải cho cơ quan cung cấp thông tin, đồng thời tạo thuận lợi cho các nhóm người có cùng nhu cầu tiếp cận dữ liệu.

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 cũng nêu rõ, người nào có hành vi vi phạm quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Người cung cấp thông tin có hành vi vi phạm pháp luật, nếu gây thiệt hại thì trách nhiệm bồi thường thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan. Người thực hiện quyền tiếp cận thông tin sử dụng thông tin được cung cấp gây ảnh hưởng xấu đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc của người khác thì phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật…

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 1-9-2026, được kỳ vọng sẽ tạo tạo hành lang pháp lý thuận tiện cho người dân tiếp cận thông tin.

Phương Thảo