Vị trí việc làm đang thiếu hụt trầm trọng ở ngành công nghệ thông tin

Trao đổi với VietNamNet về vấn đề này, PGS.TS Cao Tuấn Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết hiện nay ngành công nghệ thông tin vừa dư thừa nhưng vẫn thiếu hụt nhân lực.

Cụ thể, sự dư thừa chủ yếu nằm ở những vị trí làm việc mang tính lặp lại, rập khuôn, các vị trí quản trị trung gian dễ bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi đó, thị trường lại đang thiếu hụt trầm trọng những kỹ sư trình độ cao, có khả năng giải quyết các bài toán phức tạp.

Theo báo cáo “The Future of Jobs Report 2025” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, từ nay đến năm 2030, thế giới sẽ có thêm khoảng 78 triệu việc làm mới. Trong đó, các lĩnh vực tăng trưởng mạnh gồm có chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư fintech, chuyên gia AI và máy học, nhà phát triển phần mềm và chuyên gia bảo mật.

“Điều này cho thấy khi một số công việc biến mất, những công việc mới với yêu cầu cao hơn sẽ xuất hiện”, PGS.TS Cao Tuấn Dũng nhận định.

Do đó, theo ông, vấn đề không phải là “có nên học ngành công nghệ thông tin hay không” mà là người học có đủ năng lực để thích ứng với sự thay đổi không. Sự dư thừa thực chất chỉ xảy ra với những nhân sự thiếu kỹ năng, không cập nhật kiến thức và không theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Sinh viên Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: HUST

Ông Dũng cho hay, thực tế hiện nay, một bộ phận sinh viên tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin gặp khó khăn khi tìm việc, không phải vì thị trường không có nhu cầu mà vì yêu cầu tuyển dụng đã thay đổi.

Các hệ thống AI hiện nay đã có thể thực hiện tốt các tác vụ lập trình cơ bản. Điều này khiến những sinh viên chỉ dừng lại ở mức “biết code”, thiếu tư duy hệ thống gặp áp lực cạnh tranh lớn.

Ngoài ra, các công việc sẽ dịch chuyển từ thực thi sang thiết kế nhiều hơn. Những việc lặp đi lặp lại sẽ mất đi, nhưng những việc đòi hỏi tư duy logic phức tạp và hiểu nhu cầu khách hàng lại tăng mạnh.

“Doanh nghiệp hiện nay không còn tuyển dụng ồ ạt theo số lượng mà chuyển sang 'chọn lọc' nhân sự. Họ ưu tiên những ứng viên có kinh nghiệm thực tế, có khả năng giải quyết vấn đề và đặc biệt là biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào nó. Ngoài ra, việc thiếu hụt ngoại ngữ và khả năng giao tiếp kỹ thuật cũng là rào cản lớn khiến sinh viên mất đi cơ hội tại các công ty đa quốc gia”, PGS Dũng chia sẻ.

Cần thay đổi cách tiếp cận khi học về công nghệ thông tin

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin, PGS.TS Cao Tuấn Dũng cho rằng việc lựa chọn ngành này cần bắt đầu từ sự phù hợp với tố chất cá nhân và niềm yêu thích thực sự thay vì chạy theo “xu hướng đám đông”.

“Nếu không có đủ đam mê và kiên trì, người học rất dễ tự bỏ cuộc hoặc bị đào thải”, ông nói.

Bên cạnh đó, cách học cũng cần thay đổi. Thay vì chỉ ghi nhớ và làm theo, sinh viên cần tập trung vào việc hiểu bản chất vấn đề và biết đặt câu hỏi đúng. Sinh viên cũng cần biết tận dụng AI như một công cụ để nâng cao hiệu quả học tập, nhưng không phụ thuộc, đồng thời có khả năng kiểm chứng và sửa lỗi do các công cụ này gây ra.

Theo ông, lợi thế cạnh tranh của sinh viên không nằm ở những kỹ năng dễ thay thế mà ở các năng lực cốt lõi như tư duy hệ thống, khả năng thiết kế kiến trúc, giải quyết các bài toán mở và kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm. Việc tích lũy kiến thức liên ngành như y tế, tài chính, sản xuất… cũng giúp tạo ra lợi thế áp dụng công nghệ vào bài toán cụ thể.

Ngoài ra, sinh viên cần chủ động tham gia các dự án thực tế ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường. Điều này không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn là cách để chứng minh năng lực với nhà tuyển dụng, trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng coi trọng kinh nghiệm thực chiến.

“Quan trọng hơn cả là khả năng học tập suốt đời. Công nghệ thay đổi rất nhanh. Nếu không liên tục cập nhật, người lao động sẽ nhanh chóng bị tụt lại phía sau”, PGS.TS Cao Tuấn Dũng nhấn mạnh.

Thúy Nga