Vị thế mới của đại học Việt Nam trên bản đồ phát triển bền vững thế giới

Thí sinh đăng ký xét tuyển tại Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP Hồ Chí Minh. Ảnh minh họa: Đan Phương/Báo Tin tức và Dân tộc

Dẫn đầu trong nước năm nay là Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, vươn lên nhóm 101–200 thế giới sau khi tăng khoảng 200 bậc, với số điểm 89/100 và là một trong số ít trường cung cấp minh chứng đầy đủ cho cả 17 mục tiêu phát triển bền vững. Trường Đại học FPT và Nguyễn Tất Thành cùng bước vào nhóm 201–300; riêng FPT, ở hạng mục Giáo dục chất lượng (SDG 4), được xếp hạng 87 thế giới, dẫn đầu Việt Nam. Phenikaa nhảy từ nhóm 1.001–1.500 lên 401–600 chỉ sau một năm; Lạc Hồng từ nhóm 1.501+ lên 801–1.000.

Bảng xếp hạng trên không đo danh tiếng nghiên cứu theo nghĩa quen thuộc, mà đo mức độ một trường đại học đóng góp vào các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc (LHQ), qua 4 trụ cột: nghiên cứu, quản trị nguồn lực, phục vụ cộng đồng và giảng dạy, trong đó tiêu chí hợp tác (SDG 17) là bắt buộc. Đây là cuộc chơi của bằng chứng và chính sách: trường nào mô tả được, đo đếm được những gì mình làm cho xã hội, trường đó ghi điểm.

Chính đặc điểm ấy mở ra một khoảng trời mà đại học Việt Nam và cả khu vực có thể cạnh tranh sòng phẳng. Ở bảng tác động bền vững năm nay, khối ASEAN đóng góp 352 trong hơn 1.650 trường được xếp hạng. Bốn nền kinh tế đông dân nhất khu vực - Indonesia, Philippines, Việt Nam và Thái Lan - chiếm khoảng 20% số trường của bảng này.

Nhưng khi nhìn sang bảng xếp hạng đại học thế giới (THE World University Rankings) của cùng tổ chức - bảng nặng về nghiên cứu và trích dẫn - tỷ lệ ấy chỉ còn 4%. Đáng chú ý, 25 trường của ASEAN lọt Top 200 của bảng tác động bền vững, trong khi ở bảng xếp hạng đại học thế giới, con số ấy là 0. Khoảng cách giữa hai bảng chính là khoảng cách giữa hai loại sức mạnh: một bên là trích dẫn và công bố quốc tế, nơi Việt Nam chưa mạnh; một bên là gắn kết với cộng đồng và giải quyết vấn đề tại chỗ, nơi Việt Nam có thực lực.

Năm nay, Đại học Manchester của Anh chấm dứt chuỗi 4 năm dẫn đầu của Đại học Western Sydney. Nhưng chuyển động đáng chú ý không nằm ở ngôi đầu, mà ở phần còn lại của Top đầu: nhóm nước thu nhập cao chỉ còn giữ 34 trong 50 vị trí đầu, giảm so với 39 của năm trước. Đó không phải là sự đảo ngôi, mà là lan tỏa năng lực: các nền đại học ở những nước thu nhập cao vẫn dẫn đầu, nhưng lợi thế của họ đang mỏng dần.

Nhìn nhận về kết quả năm nay, bà Đào Thị Hồng, Bí thư thứ nhất phụ trách giáo dục thuộc Đại sứ quán Việt Nam tại Vương quốc Anh cho rằng bảng xếp hạng, với nền tảng là 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững của LHQ, đang thiết lập một luật chơi mới: dịch chuyển từ những cam kết trên giấy sang đo lường bằng minh chứng thực tế.

Theo bà Hồng, điều đáng chú ý là cách tiếp cận này mở ra một cơ chế đối sánh coi trọng đóng góp thực tế cho xã hội hơn là tiềm lực tài chính của mỗi trường. Bối cảnh mới buộc các trường đại học phải bước ra khỏi tháp ngà học thuật, bà Hồng nhận định. Theo bà, Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội bứt phá lẫn nguy cơ tụt hậu. Để giữ vị trí trong dòng chảy giáo dục toàn cầu, hệ thống đại học trong nước cần sớm số hóa và chuẩn hóa dữ liệu về tác động cộng đồng, biến các hoạt động thực tiễn thành năng lực cạnh tranh cốt lõi.

Mùa vàng 2026 đã được định hình, nhưng phần khó nhất vẫn ở phía trước: làm sao để mỗi vị trí trên bảng xếp hạng thật sự trở thành hành trang cạnh tranh cho thế hệ trẻ Việt Nam khi bước ra thế giới. Đó mới là đường đua dài hơi mà nền giáo dục Việt Nam phải tiếp tục dấn bước.

Hương Giang (TTXVN )