Vị thế của Starlink ở các cuộc xung đột hiện đại: Từ Ukraine, Myanmar đến Iran

Hơn 4 năm qua, Starlink trở thành một thành phần trọng yếu trong nhiều cuộc xung đột và khủng hoảng toàn cầu, giúp duy trì việc liên lạc khi mạng internet truyền thống bị phá hủy hoặc phong tỏa. Từ chiến sự ở Ukraine, cuộc phong tỏa internet tại Myanmar, nội chiến kéo dài ở Sudan, cho tới việc internet bị cắt kết nối tại Iran, Starlink ngày càng thể hiện vai trò chiến lược của mình.

Xương sống liên lạc trong chiến tranh ở Ukraine

Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện vào tháng 2.2022, Ukraine đã phải đối mặt với nhiều cuộc tấn công kéo dài gây tổn hại nặng nề cho hạ tầng thông tin liên lạc truyền thống. Trong bối cảnh đó, Starlink nhanh chóng được Elon Musk kích hoạt tại Ukraine và trở thành “xương sống” của mạng liên lạc kỹ thuật số thời chiến.

Starlink cung cấp kết nối internet vệ tinh khi các đường cáp quang và mạng di động ở Ukraine bị phá hủy bởi pháo kích và tên lửa. Chính phủ, quân đội và cả người dân Ukraine phụ thuộc Starlink để duy trì liên lạc, phối hợp tác chiến, truyền tải thông tin và cập nhật tình hình thực tế từ tuyến đầu. Theo nhiều nguồn tin nội bộ và báo cáo truyền thông, Starlink cung cấp khả năng kết nối ổn định tại nhiều khu vực chiến sự.

Hệ thống internet vệ tinh Starlink được thiết lập nhiều nơi ở Ukraine trong bối cảnh bị Nga tấn công - Ảnh: Reuters

Elon Musk từng tuyên bố rằng nếu ông ngắt kết nối Starlink, “tiền tuyến Ukraine sẽ sụp đổ”.

"Tôi từng thách đấu tay đôi với Tổng thống Nga Vladimir Putin để quyết định số phận Ukraine, trong khi hệ thống Starlink của tôi là xương sống của quân đội Ukraine. Toàn bộ tiền tuyến của họ sẽ sụp đổ nếu tôi ngắt kết nối", Giám đốc điều hành SpaceX nói hồi tháng 3.2025. Đây là nhận định thể hiện mức độ quan trọng mà Starlink đóng vai trò trong cuộc chiến ở Ukraine.

Tuy nhiên, Starlink không hoàn toàn miễn nhiễm với sự gián đoạn. Hồi tháng 9.2025, sự cố mất kết nối Starlink đã ảnh hưởng đến hơn 50.000 người dùng và làm gián đoạn hoạt động của quân đội Ukraine ở tiền tuyến, theo tờ Kyiv Post.

Giúp các khu vực bị cô lập ở Myanmar giữ liên lạc với bên ngoài

Tình hình bất ổn ở Myanmar từ sau cuộc đảo chính quân sự năm 2021 dẫn tới nhiều lần chính quyền phong tỏa internet để kiểm soát thông tin và ngăn cản người dân giao tiếp với thế giới bên ngoài. Khi đó, Starlink xuất hiện như một phương án thay thế cho những ai bị cắt truy cập internet truyền thống.

Starlink đã được các nhóm nổi dậy, tổ chức cứu trợ và nhân viên y tế sử dụng để giữ liên lạc trong các khu vực bị cô lập ở Myanmar, giúp xúc tiến viện trợ nhân đạo và chia sẻ thông tin tình hình thực tế với cộng đồng quốc tế. Đây là lần đầu tiên một mạng internet vệ tinh thương mại được sử dụng quy mô như vậy ở một quốc gia Đông Nam Á chịu kiểm soát mạng nghiêm ngặt.

Thêm thông tin đáng chú ý là SpaceX từng vô hiệu hóa hơn 2.500 thiết bị Starlink được sử dụng trong các trung tâm lừa đảo tại khu vực biên giới Myanmar - Thái Lan, nhằm ngăn chặn việc công nghệ này bị sử dụng cho mục đích phi pháp.

“Phao cứu sinh” trong cuộc nội chiến ở Sudan

Tại Sudan, quốc gia kéo dài nội chiến nhiều năm với những xung đột liên miên giữa lực lượng chính phủ và các nhóm phiến loạn, Starlink xuất hiện như một “phao cứu sinh” kết nối. Trong bối cảnh mạng internet truyền thống thường xuyên bị tê liệt hoặc không tồn tại ở nhiều vùng chiến sự, người dân đã tìm đến Starlink để duy trì liên lạc với gia đình, cập nhật tin tức và tìm kiếm sự trợ giúp từ bên ngoài.

Dù Starlink không được hỗ trợ chính thức ở Sudan và gặp nhiều hạn chế, nhiều người vẫn cố gắng kết nối qua dịch vụ internet vệ tinh của SpaceX, bởi đây là lựa chọn duy nhất để tránh bị mất kết nối hoàn toàn với thế giới bên ngoài.

Việc Starlink tỏa sáng trong nội chiến Sudan làm rõ một thực tế: Internet vệ tinh có thể vượt qua ranh giới địa lý và chính trị, tiếp cận những khu vực mà các hệ thống viễn thông truyền thống không thể phục vụ, đặc biệt trong môi trường bị kiểm soát nghiêm ngặt bởi các phe phái xung đột.

Giải pháp cho người Iran ở đợt phong tỏa internet toàn quốc nghiêm ngặt

Đầu năm 2026, Iran thực hiện một trong những đợt phong tỏa internet toàn quốc nghiêm ngặt nhất lịch sử nước này, khi cố gắng ngăn chặn truyền tải thông tin về các cuộc biểu tình lan rộng. Internet truyền thống gần như bị cắt đứt hoàn toàn, khiến cuộc sống của hàng chục triệu người bị ảnh hưởng sâu sắc.

Chính quyền Iran đổ lỗi cho "khủng bố" về tình trạng bất ổn và tuyên bố sẽ bảo vệ hệ thống chính trị cầm quyền.

Trong bối cảnh đó, một số người Iran đang sử dụng dịch vụ internet vệ tinh Starlink bất chấp lệnh phong tỏa thông tin trên toàn quốc, theo hãng tin Reuters. Đây là ví dụ mới nhất cho thấy Starlink được dùng để đối phó với các biện pháp cắt internet tại những điểm nóng địa chính trị.

Những ngày qua, chính quyền Iran đã tiến hành trấn áp các cuộc biểu tình trên toàn quốc, trong đó có việc gần như cắt hoàn toàn dịch vụ internet, vốn được cung cấp qua cáp quang và các trạm phát sóng di động. Tuy nhiên, Starlink, dịch vụ truyền tín hiệu trực tiếp từ hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp, vẫn hoạt động tại một số khu vực ở Iran, dù bị chính quyền nước này cấm.

Ba người đang sử dụng Starlink tại Iran nói với Reuters rằng dịch vụ này vẫn còn truy cập được. Theo một người ở miền tây Iran, hàng chục người đang sử dụng Starlink, và người dùng tại các thị trấn, thành phố biên giới hầu như không bị ảnh hưởng.

Alp Toker, nhà sáng lập tổ chức giám sát internet NetBlocks, nhận được thông tin từ những người trong khu vực rằng Starlink vẫn còn hoạt động ở Iran dù chất lượng kết nối đã suy giảm.

“Việc kết nối diễn ra rời rạc, nhưng vẫn còn”, Alp Toker cho hay. Ông nói thêm rằng đợt phong tỏa internet diện rộng bắt đầu ở Iran từ ngày 8.1 vẫn tiếp diễn vào ngày 14.1, với khả năng kết nối không qua vệ tinh chỉ đạt khoảng 1% so với mức bình thường trên toàn quốc, dựa trên dữ liệu internet cố định và di động mà NetBlocks theo dõi.

Dù chưa rõ nguyên nhân gây gián đoạn dịch vụ Starlink tại Iran, một số chuyên gia cho rằng đó có thể là do việc gây nhiễu các thiết bị đầu cuối Starlink, làm suy yếu khả năng thu tín hiệu từ vệ tinh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 11.1 cho biết ông dự định sẽ nói chuyện với Elon Musk về việc khôi phục internet ở Iran, mà không đề cập đến Starlink.

Starlink của Elon Musk đóng vai trò quan trọng trong các cuộc xung đột hiện đại - Ảnh: Reuters

Việc Starlink cung cấp đường dây liên lạc thiết yếu cho một số người biểu tình ở Iran là dấu hiệu mới nhất cho thấy tầm ảnh hưởng của Elon Musk và dịch vụ internet vệ tinh này với các cuộc xung đột và bất ổn toàn cầu trên thế giới.

Trước đây, Elon Musk đã gửi miễn phí các thiết bị đầu cuối Starlink (kích thước lớn hơn một chút so với laptop) đến Ukraine và cung cấp dịch vụ internet miễn phí tại đó. Các thiết bị đầu cuối Starlink tiêu chuẩn có giá khoảng 599 USD, cộng thêm phí dịch vụ hàng tháng, khiến nhiều người Iran không đủ khả năng chi trả.

Starlink không được cấp phép hoạt động tại Iran, nhưng Elon Musk trước đâynói rằng dịch vụ của mình đang hoạt động ở đó. Vào tháng 12.2022, tỷ phú giàu nhất thế giới đăng trên mạng xã hội X rằng SpaceX đang "tiến gần đến con số 100 thiết bị Starlink hoạt động tại Iran", một con số khiêm tốn nếu xét đến dân số 92 triệu người của nước này.

Tháng 6.2025, để phản hồi một bài đăng trên X kêu gọi ông cung cấp quyền truy cập Starlink cho Iran, Elon Musk viết ngắn gọn: "Các chùm tín hiệu đã được bật".

Sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel hồi tháng 6.2025, Quốc hội Iran đã thông qua luật chính thức cấm sử dụng Starlink, đồng thời áp dụng các hình phạt nghiêm khắc với những người sử dụng hoặc phân phối công nghệ không được cấp phép này, Reuters đưa tin.

Những thách thức quốc tế và pháp lý

Việc Starlink hiện diện ngày càng nhiều trong các cuộc xung đột hiện đại làm dấy lên những câu hỏi lớn liên quan đến quyền kiểm soát công nghệ, luật pháp quốc tế và an ninh không gian. Khi hoạt động xuyên biên giới và không phụ thuộc vào hạ tầng viễn thông của từng quốc gia, Starlink mang theo một số hệ quả phức tạp.

Quyền của các quốc gia với không gian mạng

Nhiều quốc gia đánh giá Starlink có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh và ổn định trong nước. Vì vậy, họ ban hành các quy định hạn chế hoặc cấm sử dụng Starlink để duy trì quyền kiểm soát không gian mạng, như trường hợp Iran. Điều này làm nảy sinh mâu thuẫn giữa chủ quyền quốc gia trong quản lý thông tin và quyền tiếp cận internet tự do của người dân, một vấn đề mà luật pháp quốc tế hiện vẫn chưa có lời giải rõ ràng.

Vấn đề quản lý vệ tinh và an ninh không gian

Để vận hành Starlink, SpaceX đã phóng hàng nghìn vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp, giúp mở rộng nhanh vùng phủ sóng internet. Song việc này khiến quỹ đạo ngày càng trở nên chật chội, làm gia tăng nguy cơ va chạm và rác vũ trụ. Trước thực tế đó, một số quốc gia, gồm cả Trung Quốc, bày tỏ lo ngại về việc làm thế nào để quản lý không gian chung một cách an toàn và công bằng cho tất cả các bên tham gia.

Theo Tiến sĩ Jonathan McDowell thuộc Trung tâm Vật lý thiên văn Harvard–Smithsonian, có hơn 9.450 vệ tinh Starlink trên quỹ đạo. Trong số đó, 8.244 vệ tinh đang hoạt động.

Trách nhiệm pháp lý

Khi Starlink được sử dụng trong các cuộc xung đột, từ hỗ trợ liên lạc cho quân đội đến giúp người dân vượt qua việc phong tỏa internet, câu hỏi về trách nhiệm pháp lý với SpaceX và chính phủ Mỹ cũng được đặt ra. Liệu một công ty tư nhân như SpaceX có nên đóng vai trò lớn đến vậy trong các vấn đề chính trị, quân sự trên thế giới hay không? Nếu công nghệ này bị lợi dụng cho những mục đích gây bất ổn hoặc vi phạm pháp luật, ai sẽ là bên chịu trách nhiệm?

Sơn Vân