Vì sao Trung Quốc và Ấn Độ vẫn đứng ngoài cuộc chơi?

Khi mô hình gặp giới hạn

Trung Quốc từng thể hiện tham vọng rất lớn với bóng đá. Năm 2015, nước này đưa ra kế hoạch phát triển bóng đá dài hạn, hướng tới mục tiêu trở thành cường quốc vào năm 2050. Kế hoạch ấy nhấn mạnh đầu tư vào sân bãi, trung tâm huấn luyện, bóng đá học đường và hệ thống đào tạo.

Cách làm này từng đem lại hiệu quả trong nhiều môn thể thao cá nhân như thể dục dụng cụ, nhảy cầu, bóng bàn hay cử tạ. Nhưng bóng đá là một cấu trúc phức tạp hơn. Đây là môn thể thao tập thể, đòi hỏi sự phối hợp, ngẫu hứng, sáng tạo và năng lực ra quyết định trong những tình huống liên tục biến đổi.

Trẻ em chơi bóng trên góc phố tại Ấn Độ

Tài năng bóng đá thường không chỉ nảy sinh trong trung tâm huấn luyện. Đó là những cậu bé lớn lên từ sân trường, ngõ phố, câu lạc bộ cộng đồng, giải trẻ địa phương, những trận đấu tự phát, các cấp độ cạnh tranh liên tục. Một cầu thủ giỏi cần hàng nghìn giờ chơi bóng trong môi trường giàu va chạm và giàu tự do, nơi bản năng được rèn luyện song song với kỹ thuật.

Bên cạnh đó, giải vô địch quốc gia Trung Quốc cũng trải qua nhiều biến động. Các CLB tại Chinese Super League vỡ theo bong bóng bất động sản. Một giải quốc nội mạnh không chỉ để giải trí. Đó là nơi cầu thủ trẻ trưởng thành, huấn luyện viên tích lũy kinh nghiệm, tuyển trạch viên phát hiện tài năng và văn hóa bóng đá được duy trì hằng tuần. Khi giải đấu thiếu niềm tin, thiếu sức cạnh tranh bền vững và thiếu tính mở, đội tuyển quốc gia khó có nền móng chắc chắn.

Nếu Trung Quốc gặp vấn đề ở mô hình phát triển và quản trị bóng đá, Ấn Độ lại có một thách thức khác: Bóng đá không phải môn thể thao thống trị trong đời sống đại chúng. Ở quốc gia Nam Á này, cricket là “tôn giáo” thể thao thực sự. Chiến thắng của đội tuyển Ấn Độ tại World Cup cricket năm 1983 đã đưa môn thể thao này lên vị trí trung tâm, thu hút truyền thông, tài trợ, nguồn lực và khát vọng của nhiều thế hệ.

Điều đó không có nghĩa Ấn Độ thiếu tình yêu bóng đá. Một số bang như Tây Bengal, Goa hay Kerala có truyền thống bóng đá lâu đời. Nhiều cộng đồng địa phương sống cùng bóng đá theo cách rất cuồng nhiệt. Nhưng trên bình diện quốc gia, bóng đá vẫn phải cạnh tranh với sức hút của cricket.

Hệ thống cơ sở vật chất bóng đá của Ấn Độ vì thế phát triển không đồng đều. Ngoài một vài vùng truyền thống, mạng lưới đào tạo trẻ, huấn luyện viên, giải đấu học đường và câu lạc bộ cộng đồng chưa đủ sâu rộng. Indian Super League ra đời với mục tiêu tạo cú hích thương mại cho bóng đá, nhưng giải đấu cũng gặp khó khăn về lượng khán giả, mô hình tài chính và quản trị.

Văn hóa bóng đá không thể mua trong một đêm

Một điểm khác biệt quan trọng giữa các nền bóng đá thành công và chưa thành công nằm ở mức độ kết nối quốc tế. Tại World Cup, rất nhiều cầu thủ khoác áo đội tuyển này nhưng sinh ra, lớn lên hoặc thi đấu tại quốc gia khác. Điều đó đặc biệt rõ với các đội tuyển nhỏ hoặc các quốc gia có cộng đồng kiều dân lớn.

Trung Quốc và Ấn Độ có cộng đồng kiều dân rất lớn, nhưng bóng đá lại chưa khai thác được nguồn lực ấy hiệu quả. Cầu thủ gốc Hoa hay gốc Ấn hiếm khi xuất hiện nổi bật ở các giải hàng đầu châu Âu.

Với Ấn Độ, luật quốc tịch và quy định đội tuyển cũng khiến việc sử dụng cầu thủ gốc Ấn ở nước ngoài không dễ dàng. Cầu thủ trong nước lại ít ra nước ngoài thi đấu, nên thiếu trải nghiệm cạnh tranh với nhiều phong cách, tốc độ và cường độ khác nhau.

Thái độ xã hội đối với thể thao cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Trong nhiều gia đình ở Trung Quốc hay Ấn Độ, việc dành quá nhiều thời gian cho bóng đá có thể bị xem là rủi ro, nhất là khi con đường trở thành cầu thủ chuyên nghiệp chưa đủ rõ ràng.

Điểm chung của Trung Quốc và Ấn Độ là họ đều có các yếu tố tưởng như rất thuận lợi: Dân số đông, kinh tế lớn, thị trường khổng lồ, cộng đồng kiều dân rộng. Nhưng bóng đá không chỉ là bài toán đầu tư cơ sở hạ tầng hay mua vài ngôi sao nước ngoài. Thành công đòi hỏi văn hóa bóng đá được nuôi dưỡng lâu dài, từ thói quen chơi bóng của trẻ em đến sự chuyên nghiệp của giải đấu, từ chất lượng huấn luyện viên đến niềm tin của người hâm mộ.

Bóng đá là môn thể thao của số đông, nhưng thành công không tự động đến với quốc gia đông dân. Nó thuộc về những nơi biết biến tình yêu bóng đá thành hệ thống, biến hệ thống thành cơ hội và biến cơ hội thành những thế hệ cầu thủ đủ bản lĩnh bước ra sân khấu thế giới.

Với Trung Quốc và Ấn Độ, câu hỏi không phải là họ có đủ người, đủ tiền hay đủ tham vọng hay không. Câu hỏi là họ có đủ kiên nhẫn để xây dựng một nền văn hóa bóng đá thật sự hay không. Bởi văn hóa ấy không thể mua được, cũng không thể dựng lên chỉ sau một đêm.

KHẢI HƯNG