Vì sao Telegram liên tục xuất hiện trong các cuộc điều tra tội phạm mạng ở Ấn Độ?

Biểu tượng ứng dụng Telegram. Ảnh: AFP/TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)

Từ các vụ rò rỉ đề thi quốc gia đến những đường dây lừa đảo đầu tư trực tuyến, Telegram ngày càng xuất hiện thường xuyên trong các cuộc điều tra tội phạm mạng tại Ấn Độ. Giới chuyên gia cho rằng những tính năng đặc thù của nền tảng này đã vô tình tạo điều kiện để các nhóm lừa đảo hoạt động hiệu quả hơn.

Công cụ quen thuộc

Theo CNA, kỳ thi tuyển sinh ngành y và nha khoa quốc gia Ấn Độ (NEET) hồi tháng 5 đã trở thành tâm điểm chú ý sau khi xuất hiện cáo buộc đề thi bị phát tán trên Telegram. Vụ việc khiến giới chức phải tổ chức thi lại và tạm thời chặn ứng dụng này từ ngày 16 đến 22/6 nhằm ngăn chặn các đường dây gian lận tiếp tục lợi dụng nền tảng để phát tán thông tin sai lệch và lừa đảo thí sinh.

Đối với nhiều học sinh, Telegram bỗng trở thành nơi buộc phải theo dõi vì lo ngại bỏ lỡ các thông tin liên quan đến kỳ thi. Đây chỉ là ví dụ mới nhất cho thấy Telegram liên tục xuất hiện trong nhiều cuộc điều tra tội phạm mạng tại Ấn Độ.

Theo ông Shobhit Mishra, chuyên gia tình báo an ninh mạng của CloudSEK, các nhóm tội phạm thường cần ba yếu tố để vận hành hoạt động: tiếp cận được đông người dùng, đảm bảo tính ẩn danh và tự động hóa tương tác. Telegram đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này nhờ hệ thống kênh công khai, nhóm trò chuyện quy mô lớn, chatbot tự động, tên người dùng không cần xác thực danh tính và khả năng chia sẻ tệp dung lượng lớn.

Những tính năng này bị lợi dụng để phát tán mã độc, đánh cắp thông tin đăng nhập, mua bán dữ liệu, quảng bá dịch vụ bất hợp pháp cũng như tổ chức các chiến dịch lừa đảo tài chính.

Tuy nhiên, Telegram bác bỏ quan điểm cho rằng nền tảng này là "hạ tầng" của tội phạm mạng. Công ty khẳng định các hành vi phạm pháp có thể xảy ra trên mọi nền tảng số và nhiều tính năng của Telegram hiện cũng đã được các ứng dụng khác áp dụng.

Kịch bản lừa đảo được dàn dựng chuyên nghiệp

Theo các điều tra viên, Telegram thường chỉ là một mắt xích trong chuỗi lừa đảo. Nạn nhân thường được tiếp cận qua WhatsApp hoặc quảng cáo trên Facebook trước khi được chuyển sang Telegram, nơi các đối tượng tổ chức và điều phối toàn bộ hoạt động.

Một phụ nữ 24 tuổi tại bang Maharashtra đã trở thành nạn nhân của mô hình này. Ban đầu, cô nhận được lời mời làm công việc đánh giá Google để nhận tiền. Sau khi hoàn thành một số nhiệm vụ đơn giản và thực sự được trả công, cô được khuyến khích tham gia các "nhiệm vụ đầu tư". Những khoản đầu tiên nhanh chóng sinh lời, tạo lòng tin trước khi các đối tượng yêu cầu nộp số tiền ngày càng lớn với lời hứa lợi nhuận hấp dẫn.

Theo nạn nhân, toàn bộ hoạt động được dàn dựng rất bài bản. Dù đặt câu hỏi cho bất kì ai, cô đều nhận được cùng một câu trả lời như thể mọi người đang làm theo một kịch bản thống nhất. Khi một tài khoản bị gắn cảnh báo lừa đảo, một tài khoản khác lập tức xuất hiện để tiếp tục điều hành nhóm. Những đường dây này thường được phân công vai trò rõ ràng, từ người tiếp cận nạn nhân, quản lý dòng tiền đến nhóm kỹ thuật phụ trách hạ tầng công nghệ.

Khó truy vết dòng tiền

Sau khi phát hiện bị lừa, nạn nhân đã trình báo cơ quan chức năng nhưng không thể thu hồi phần lớn số tiền đã mất. Theo các chuyên gia an ninh mạng, đây là tình trạng phổ biến vì dòng tiền thường nhanh chóng được chia nhỏ qua nhiều tài khoản trung gian hoặc chuyển đổi sang tiền mã hóa trước khi cơ quan điều tra kịp truy vết.

Dù vậy, giới điều tra cho rằng giải pháp không nằm ở việc cấm Telegram. Hàng triệu người dùng hợp pháp, đặc biệt là học sinh, sinh viên, vẫn sử dụng nền tảng này để chia sẻ tài liệu học tập và bài giảng.

Telegram cho biết đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các hệ thống tự động để phát hiện và xử lý tin nhắn rác cũng như các chiến dịch lừa đảo. Theo số liệu do công ty công bố, hơn 43,5 triệu kênh và nhóm đã bị xóa trong năm 2025.

Tuy nhiên, lực lượng thực thi pháp luật cho rằng việc điều tra vẫn gặp nhiều trở ngại khi các đối tượng thường xuyên thay đổi tên người dùng, xóa lịch sử trò chuyện hoặc sử dụng mạng riêng ảo (VPN) để che giấu danh tính. Các chuyên gia đề xuất nền tảng cần tăng cường xác thực tài khoản và ứng dụng AI để phát hiện, ngăn chặn sớm các đường dẫn, tệp tin và nội dung lừa đảo.

Bài học cho khu vực

Những gì diễn ra tại Ấn Độ phản ánh xu hướng chung ở nhiều quốc gia châu Á, nơi các đường dây lừa đảo xuyên biên giới ngày càng tận dụng các ứng dụng nhắn tin, mạng xã hội và hệ thống tài chính để tuyển dụng người tham gia, điều phối hoạt động và tiếp cận nạn nhân.

Ông Edmund Goh, phụ trách Bộ phận Điều hành chống tội phạm mạng khu vực châu Á - Nam Thái Bình Dương của INTERPOL, cho rằng việc hạn chế một nền tảng có thể làm gián đoạn hoạt động của tội phạm nhưng khó xóa bỏ hoàn toàn, bởi các nhóm này có thể nhanh chóng chuyển sang nền tảng khác.

Các chuyên gia vì vậy kêu gọi xây dựng cách tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp giữa công nghệ chống lừa đảo, phối hợp với ngân hàng để phong tỏa tài khoản nghi vấn, tăng cường hợp tác quốc tế và đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân. Đồng thời, các nền tảng công nghệ cũng cần chủ động phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật nhằm hạn chế việc các dịch vụ trực tuyến trở thành công cụ cho các đường dây tội phạm mạng.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc