Vì sao runner trẻ, khỏe vẫn đột tử trên đường chạy marathon?

Những cú ngã không báo trước

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp runner trẻ, thể hình săn chắc, không có tiền sử bệnh lý, vẫn bất ngờ gục xuống khi đang thi đấu hoặc ngay sau khi cán đích các giải chạy marathon. Hiện tượng này trong y học được gọi là ngừng tim đột ngột do gắng sức (Sudden Cardiac Arrest – SCA).

Khác với đột quỵ do tắc mạch máu não, SCA xảy ra khi tim đột ngột ngừng bơm máu do rối loạn nhịp nghiêm trọng. Đáng nói, tình trạng này có thể xảy ra chỉ trong vài giây và thường xảy ra ở người dưới 35 tuổi khi chơi thể thao cường độ cao.

Các chuyên gia cho rằng, SCA không phải là “tai nạn ngẫu nhiên” mà là kết quả của một “cơn bão hoàn hảo” bao gồm: bệnh tim tiềm ẩn, gắng sức quá mức và yếu tố kích hoạt như mất nước, rối loạn điện giải hoặc thiếu ngủ.

Biến cố tim mạch nghiêm trọng, thậm chí ngừng tim đột ngột, xảy ra ngay trên đường chạy marthon. Ảnh minh họa

Theo bác sĩ Hoàng, ở người trẻ, nguyên nhân gây biến cố tim mạch thường không đến từ xơ vữa động mạch như người lớn tuổi, mà đến từ các bệnh lý bẩm sinh hoặc di truyền, âm thầm tồn tại trong cơ thể. Một trong những nguyên nhân hàng đầu là bệnh cơ tim phì đại (Hypertrophic Cardiomyopathy – HCM), với tỷ lệ khoảng 1/500 người. Bệnh khiến thành tim dày bất thường, làm rối loạn dẫn truyền điện và dễ gây rung thất khi gắng sức.

Ngoài ra còn có bệnh cơ tim loạn nhịp thất phải (ARVC), bất thường động mạch vành bẩm sinh, hay các bệnh lý về kênh ion như hội chứng QT kéo dài, Brugada. Đáng chú ý, nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng trước đó, hoặc chỉ biểu hiện mơ hồ như mệt nhẹ, hồi hộp thoáng qua.

Đặc biệt, một yếu tố khác thường bị xem nhẹ là viêm cơ tim sau nhiễm virus (cúm, COVID-19…). Dù nguyên nhân khác nhau, nhưng điểm chung là bình thường tim vẫn hoạt động đủ cho sinh hoạt hằng ngày. Chỉ khi bị “đặt vào góc tường” bởi cường độ cao kéo dài như marathon, những khiếm khuyết này mới bộc lộ.

Gym khỏe không đồng nghĩa chạy marathon an toàn

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng chỉ ra, một sai lầm phổ biến của runner trẻ là đánh đồng giữa “khỏe” và “sẵn sàng cho chạy dài”. Trên thực tế, tập gym và chạy marathon là hai dạng vận động hoàn toàn khác nhau.

Trong đó, tập gym chủ yếu là vận động kỵ khí, cường độ cao nhưng thời gian ngắn khiến tim chịu áp lực áp suất. Còn chạy bán marathon, marathon là vận động hiếu khí kéo dài khiến tim phải duy trì lưu lượng máu lớn liên tục dẫn đến tim chịu áp lực thể tích.

Theo các chuyên gia, nhiều ca tử vong đáng tiếc xảy ra chỉ vì người chạy cố gắng thêm vài trăm mét cuối cùng. Ảnh minh họa

Trong trường hợp nếu một người quen tập tạ nặng nhưng chưa xây dựng nền tảng tim mạch mà “nhảy cóc” lên cự ly 21–42 km, tim sẽ bị đặt vào trạng thái quá tải đột ngột. Đây chính là “điểm kích hoạt” khiến các bệnh lý tiềm ẩn bộc lộ.

Không chỉ vậy, nhiều runner trẻ còn mắc lỗi về chiến thuật như: Xuất phát quá nhanh do hưng phấn; Không kiểm soát nhịp tim; Tập luyện dày đặc, thiếu phục hồi; Chỉ uống nước lọc, không bổ sung điện giải,… Những yếu tố này khiến cơ thể rơi vào trạng thái stress sinh lý cực độ, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim.

Phần lớn rủi ro tim mạch có thể giảm đáng kể nếu người chạy có sự chuẩn bị đúng cách. Vì vậy, bác sĩ Hoàng khuyến cáo, các vận động viên trước khi thi đấu, ít nhất nên thực hiện điện tâm đồ (ECG) và siêu âm tim. Những người có tiền sử gia đình đột tử, từng ngất khi vận động càng cần kiểm tra kỹ hơn.

Bên cạnh đó, các vận động viên cần xây dựng giáo án tập luyện thông minh, hiểu rõ nguyên tắc “10%” (không tăng quãng đường quá 10% mỗi tuần), kết hợp các tuần giảm tải sẽ giúp tim và cơ thể thích nghi dần. Không “nhảy cóc” cự ly, mà kết hợp lộ trình chạy an toàn cùng thời gian chuẩn bị đủ dài.

Đặc biệt, cần chú ý nước và điện giải. Bởi trong chạy dài, việc chỉ uống nước lọc có thể gây hạ natri máu – một tình trạng nguy hiểm không kém mất nước.

Đồng thời, hãy lắng nghe cơ thể, không chạy khi đang sốt, mệt, hoặc vừa khỏi bệnh. Những tín hiệu nhỏ của cơ thể đôi khi trở thành cảnh báo sớm cho biến cố lớn.

Xuân Quý