Vì sao nhiều đứa trẻ nhất quyết phải ôm chiếc chăn cũ mới ngủ được?

Hơn 9 giờ tối, chị Hương lại đứng giằng co với cậu con trai 5 tuổi ngay trước cửa phòng ngủ. Cậu bé ôm chặt chiếc chăn cũ bạc màu, mắt đỏ hoe, nhất quyết không buông: “Không được! Đây là ‘chăn nhỏ của con’. Không có nó con không ngủ được!”.

Vài ngày trước, vì nghĩ chiếc chăn đã quá cũ và không còn vệ sinh, chị Hương tranh thủ lúc con đi mẫu giáo lén cất vào tủ đồ linh tinh. Nhưng tối hôm đó, mọi chuyện vượt ngoài dự tính. Cậu bé trằn trọc, quấy khóc đến tận 2 giờ sáng, lúc thì kêu đau bụng, lúc lại nói đau đầu, nhưng thực ra chỉ là không thể ngủ.

Sáng hôm sau, bất đắc dĩ chị Hương phải lục lại chiếc chăn và đưa cho con. Điều kỳ lạ là ngay khi ôm lại “bảo bối” của mình, chỉ hơn mười phút sau cậu bé đã ngủ say. Đêm đó cũng trôi qua yên ả, không còn tiếng khóc hay lời than đau bụng nào nữa.

Ảnh minh họa

Vì sao có những đứa trẻ lại “cứng đầu” gắn bó với một chiếc chăn cũ, một con gấu bông sờn rách, thậm chí chỉ là một mảnh vải nhỏ? Những món đồ tưởng như tầm thường ấy lại có thể là chiếc phao tâm lý giúp trẻ cảm thấy an toàn, học cách tự xoa dịu cảm xúc và từng bước tách khỏi sự phụ thuộc hoàn toàn vào cha mẹ.

Nhiều phụ huynh không nhận ra rằng nếu xử lý không khéo, việc “tước bỏ” những món đồ này không chỉ khiến giấc ngủ của trẻ rối loạn mà còn có thể khiến cảm giác lo âu và bất an của trẻ trở nên mạnh hơn.

Vì sao trẻ lại bám chặt một món đồ?

Các nghiên cứu về sự phát triển của trẻ cho thấy khoảng 40–60% trẻ từ 1–3 tuổi sẽ đặc biệt gắn bó với một món đồ như chăn nhỏ, thú bông, gối ôm hay mảnh vải mềm. Trong tâm lý học, chúng được gọi là “đối tượng chuyển tiếp”.

Từ “chuyển tiếp” ám chỉ giai đoạn chuyển từ việc hoàn toàn phụ thuộc vào người chăm sóc sang việc dần học cách tự trấn an bản thân và trở nên độc lập.

Có vài nguyên nhân quan trọng phía sau hiện tượng này.

Trước hết là nỗi lo khi phải rời xa cha mẹ. Khi lớn hơn một chút, trẻ bắt đầu nhận ra rằng mẹ không phải lúc nào cũng ở bên cạnh. Từ đó, cảm giác lo lắng khi phải tách khỏi mẹ xuất hiện.

Một chiếc chăn quen thuộc hay thú bông mang theo mùi hương và cảm giác thân thuộc sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn như thể vẫn có mẹ ở bên.

Một số nghiên cứu còn cho thấy khi ôm những món đồ quen thuộc, nhịp tim của trẻ ổn định hơn, số lần thức giấc ban đêm giảm khoảng 20% và thời gian chìm vào giấc ngủ cũng ngắn hơn.

Đối với người lớn, đó chỉ là một món đồ cũ. Nhưng trong thế giới của trẻ, nó giống như một “trợ lý cảm xúc” nhỏ bé giúp trẻ bình tĩnh lại khi lo lắng, buồn bã hay sợ hãi.

Vì vậy, việc trẻ “bám” vào đồ vật không phải bệnh lý, cũng không phải khiếm khuyết tính cách mà là một giai đoạn phát triển khá phổ biến và lành mạnh.

Khi nào cha mẹ cần lo lắng?

Không ít phụ huynh lo rằng nếu trẻ đi đâu cũng phải mang theo chiếc chăn cũ, ngủ phải ôm nó, liệu có trở thành sự phụ thuộc quá mức?

Trong đa số trường hợp, nếu trẻ từ 3–6 tuổi vẫn thích ôm chăn hoặc thú bông khi ngủ nhưng ban ngày vẫn học tập, vui chơi và giao tiếp bình thường thì đây vẫn là điều tự nhiên, cha mẹ không cần quá căng thẳng.

Tuy nhiên, có một số dấu hiệu cần lưu ý:

Trẻ trên 7 tuổi vẫn phụ thuộc quá mạnh vào một món đồ, hễ rời ra là hoảng loạn hoặc khóc dữ dội.

Việc phụ thuộc này ảnh hưởng đến việc đi học, giao tiếp hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Trẻ vừa trải qua những biến động lớn như chuyển nhà, đổi trường, cha mẹ đi xa, hoặc gia đình thường xuyên căng thẳng.

Kèm theo ác mộng, rối loạn giấc ngủ hoặc cảm xúc thất thường.

Khi đó, việc bám vào món đồ quen thuộc có thể là cách trẻ chống lại cảm giác bất an bên trong. Cha mẹ nên cân nhắc tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em để được tư vấn.

La mắng, giật lấy hay ném chiếc chăn đi chỉ khiến trẻ thêm bất an và mất cảm giác tin tưởng.

Đứa trẻ có vẻ đang khóc vì một chiếc chăn nhưng sâu xa hơn, điều nó muốn nói là: “Con có thể giữ lại một thứ khiến con cảm thấy an toàn không?”

Có nên vứt chiếc chăn cũ đi không?

Nỗi băn khoăn lớn nhất của nhiều phụ huynh là vừa lo mất vệ sinh, vừa sợ con quá phụ thuộc. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị không nên “cắt đứt” đột ngột, mà nên áp dụng cách tiếp cận từ từ.

Đảm bảo vệ sinh

Cha mẹ có thể nói với trẻ: “Chăn nhỏ cũng cần tắm để sạch sẽ”. Hãy giặt và phơi trước mặt trẻ thay vì lén mang đi, để tránh khiến trẻ cảm thấy bị lừa.

Giảm dần sự phụ thuộc theo thời gian

Ví dụ ban ngày chiếc chăn “nghỉ ngơi”, chỉ dùng khi ngủ. Sau khi trẻ quen, có thể tiếp tục giảm dần thời gian ôm chăn vào ban đêm.

Tạo một phiên bản thay thế

Cha mẹ có thể cùng trẻ chọn một chiếc chăn hoặc thú bông mới và nói rằng chiếc chăn cũ đã lớn tuổi, cần nghỉ ngơi. Việc để trẻ tham gia lựa chọn sẽ giúp trẻ cảm thấy mình có quyền quyết định.

Quan trọng nhất là sự hiện diện của cha mẹ Những nghi thức trước giờ ngủ như kể chuyện, ôm con, vỗ nhẹ hay nói lời chúc ngủ ngon có tác dụng rất lớn. Các nghiên cứu cho thấy trẻ có thói quen ngủ ổn định cùng cha mẹ sẽ giảm khoảng 30% nguy cơ khó ngủ.

Khi sự gắn bó với đồ vật giảm dần, trẻ sẽ dần chuyển sang tìm cảm giác an toàn trong sự kết nối với cha mẹ. Đôi khi, việc một đứa trẻ ôm chặt chiếc chăn cũ chỉ đơn giản là cách ngây thơ nhất mà chúng biết để chống lại một thế giới vẫn còn quá rộng lớn và xa lạ đối với mình.

T. Linh