Vì sao người Việt có thói quen 'đầu năm đi lễ cuối năm đi tạ'?

Không phải nghi thức bắt buộc nhưng phong tục đầu năm đi lễ - cuối năm đi tạ tồn tại như một vòng tròn văn hóa phản ánh triết lý sống biết ơn của người Việt.

Đầu năm đi lễ - cuối năm đi tạ đã trở thành vòng tròn tâm linh của người Việt bao đời nay (Ảnh minh họa/ Nguồn:TTXVN)

Từ bao đời nay, người Việt vẫn giữ thói quen đầu năm đi lễ, cuối năm đi tạ như một vòng tròn tâm linh khép kín. Đó không chỉ là chuyện đến chùa, đến đền để thắp hương cầu khấn mà còn là cách con người đối diện với thời gian, biết tri ân những điều đã qua và hy vọng vào những điều sắp đến. Hành trình ấy vừa mang tính truyền thống vừa phản ánh triết lý sống sâu sắc của người Việt: sống có khởi đầu, có kết thúc, có biết ơn và có mong cầu.

Ý nghĩa của việc “đầu năm đi lễ” trong tâm thức người Việt

Mỗi dịp năm mới, dù tất bật thế nào, nhiều gia đình Việt vẫn dành thời gian đến đền chùa để lễ bái. Việc này không xuất phát từ tính bắt buộc, không phải nghi thức cứng nhắc mà là nhu cầu tinh thần đã hình thành qua nhiều thế hệ. Đầu năm đi lễ mang theo niềm tin rằng một năm mới sẽ suôn sẻ khi được gửi gắm những lời cầu bình an, may mắn và an yên. Những mong ước đầu năm của người Việt thường giản dị, không nặng về phú quý hay quyền lực mà chủ yếu là mong gia đình sức khỏe, việc làm thuận lợi, con cái học hành tấn tới. Tâm niệm đó phản ánh lối sống hướng nội, trọng tình nghĩa và đề cao bình an hơn là tham vọng.

Đi lễ đầu năm không chỉ là hành trình tìm đến thần linh mà còn là hành trình trở về với chính mình. Trong khoảnh khắc đứng trước ban thờ nghi ngút khói hương, con người dễ cảm thấy lòng mình lắng xuống. Sự tĩnh tại đó giúp nhiều người nhìn lại một năm đã qua, đặt ra những mong ước cho năm mới và thấy rõ hơn điều mình thật sự cần. Chính vì vậy, việc đi lễ đầu năm không chỉ mang tính tín ngưỡng mà còn mang chức năng như một nghi thức tinh thần để mỗi người điều chỉnh cảm xúc, sắp xếp lại suy nghĩ và bắt đầu năm mới với tâm thế tích cực hơn.

Ngoài khía cạnh tâm linh, đi lễ đầu năm còn là dịp để gắn kết gia đình. Nhiều người chỉ có thể cùng nhau đi lễ vào những ngày Tết khi mọi thành viên đều trở về. Sự hiện diện đầy đủ ấy tạo nên cảm giác sum họp, ấm cúng, khiến chuyến đi lễ trở thành một nghi thức gia đình quan trọng. Việc cha mẹ dẫn con cái đi lễ không chỉ là mong ước cho con may mắn mà còn là cách gieo vào lòng trẻ nhỏ những bài học về đạo hiếu, truyền thống và lòng biết ơn. Điều này giúp phong tục đi lễ đầu năm tiếp tục được gìn giữ một cách tự nhiên qua nhiều thế hệ.

Vì sao người Việt luôn coi trọng việc “cuối năm đi tạ”?

Nếu đầu năm đi lễ là để cầu mong cho tương lai, thì cuối năm đi tạ lại mang ý nghĩa khép lại một hành trình. Trong tâm thức Việt, cảm ơn thần linh, tổ tiên vào dịp cuối năm là biểu hiện của sự trân trọng và lòng biết ơn. Người Việt không chỉ cầu mà còn biết tạ, không chỉ mong mà còn nhớ đáp lại những điều đã được nhận. Mặc dù không phải ai cũng cảm thấy một năm của mình suôn sẻ hoàn toàn, nhiều người vẫn đi tạ cuối năm như cách gửi lời biết ơn rằng mình vẫn còn sức khỏe, còn gia đình, còn công việc và còn những điều để hy vọng.

Ảnh minh họa/ Nguồn: VOV

Việc đi tạ cuối năm thường gắn với một tâm thế rất khác so với đầu năm. Đó là sự lắng đọng và chiêm nghiệm. Một năm trải qua nhiều biến động, cả vui lẫn buồn, khiến con người khi đứng trước ban thờ cuối năm thường thầm nhắc lại từng chặng đường mình đã đi qua. Hành động thắp nén nhang tạ ơn đôi khi giống như một lời xin lỗi bản thân vì những điều chưa làm được, đồng thời cũng là lời chúc mừng cho những nỗ lực đã vượt qua. Chính sự tổng hòa của nhiều cảm xúc đó giúp việc đi tạ cuối năm trở thành một nghi thức có chiều sâu, không mang tính hình thức mà phản ánh rõ nét đời sống nội tâm của người Việt.

Mặc dù mỗi nơi, mỗi vùng có cách thực hành khác nhau, điểm chung là người Việt coi trọng tinh thần “có đi có lại”. Điều này không phải thần thánh hóa các yếu tố tâm linh mà là một dạng ứng xử văn hóa. Trong quan hệ giữa con người với thần linh, lòng biết ơn được đặt lên hàng đầu. Trong quan hệ giữa con người với nhau, việc tạ ơn cuối năm cũng giống như cách chúng ta gửi lời cảm ơn đến những người đã đồng hành. Vì thế, dù không gian là chùa chiền hay chỉ là bàn thờ gia tiên tại nhà, nghi thức tạ cuối năm vẫn giữ vai trò quan trọng.

Mối liên hệ giữa hai nghi thức và triết lý sống của người Việt

Phong tục đầu năm đi lễ và cuối năm đi tạ không tồn tại tách biệt mà tạo thành một vòng tròn hoàn chỉnh. Đầu năm cầu – cuối năm tạ thể hiện triết lý “khởi đầu có mong, kết thúc có ơn”, nhắc nhở con người sống có trách nhiệm và biết trân trọng những gì mình đang có. Triết lý này phản ánh lối sống hài hòa của người Việt, không cực đoan, không nặng vật chất, mà coi trọng yếu tố tinh thần và giá trị đạo đức.

Sự nối tiếp giữa lễ đầu năm và tạ cuối năm cũng là cách người Việt giữ thăng bằng trong cuộc sống. Khi đầu năm cầu xin, con người hướng đến tương lai. Khi cuối năm tạ ơn, con người nhìn lại hiện tại và quá khứ. Thời điểm giao thoa ấy giúp mỗi người sống chậm lại một chút, biết tự nhắc nhở bản thân rằng dù cuộc sống có khó khăn, vẫn luôn có những điều để biết ơn. Nhờ đó, vòng quay cuộc đời trở nên nhẹ nhàng hơn, bớt căng thẳng hơn và mang nhiều ý nghĩa hơn.

Dù xã hội phát triển, người Việt ngày nay bận rộn hơn, thời gian ít hơn, quan niệm về tín ngưỡng cũng cởi mở và linh hoạt hơn. Tuy nhiên, phong tục đầu năm đi lễ - cuối năm đi tạ vẫn không mất đi mà còn được thực hành rộng rãi hơn. Nhiều người chọn cách đi lễ đơn giản, không cầu kỳ hình thức, không đặt nặng lễ vật mà chú trọng vào sự chân thành. Công nghệ và mạng xã hội đôi khi khiến việc đi lễ bị đánh đồng với mê tín hay khoe khoang, nhưng phần lớn người dân vẫn giữ thái độ chừng mực và hiểu đúng ý nghĩa của phong tục.

Điều quan trọng nhất là mỗi người đều có thể giữ gìn truyền thống theo cách phù hợp với bản thân. Có người chỉ đi lễ đầu năm một lần duy nhất. Có người chọn tạ ơn bằng cách dọn dẹp bàn thờ, thắp nén nhang tại nhà. Có người đi lễ chùa vào bất kỳ thời điểm nào họ thấy tâm mình cần được lắng lại. Phong tục ấy vì thế vẫn sống động, bởi nó không áp đặt mà hòa vào đời sống tự nhiên

Phong tục đầu năm đi lễ - cuối năm đi tạ không chỉ là hành trình đến với không gian tâm linh mà còn là hành trình trở về với chính mình. Đó là vòng tròn đẹp của sự mong cầu và biết ơn, tạo nên điểm tựa tinh thần giúp người Việt đối diện với biến động của cuộc sống. Dù thời gian có trôi, dù cuộc sống hiện đại khiến con người thay đổi nhiều thói quen, nhưng hai nghi thức này vẫn giữ được giá trị bền vững vì chúng không gắn với lễ nghi phức tạp, không ép buộc, mà xuất phát từ lòng thành và sự trân trọng.

Chính vì vậy, đầu năm đi lễ - cuối năm đi tạ không chỉ đúng với truyền thống mà còn đúng với nhu cầu tinh thần của con người mọi thời đại. Đây là một nét đẹp văn hóa mà mỗi người Việt, dù sống ở đâu, vẫn luôn mang theo trong hành trang tâm linh của mình.

Hoàng Ly