Vì sao khối ngoại bán ròng gần 10 tỷ USD nhưng tài sản vẫn tăng?

Bóc tách nghịch lý: Bán ròng nhưng tài sản vẫn tăng

Trong nhiều năm qua, hoạt động bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài luôn là một trong những chỉ báo được giới đầu tư theo dõi sát sao. Chỉ tính riêng giai đoạn gần đây, khối ngoại đã bán ròng khoảng 10 tỷ USD, trong đó khoảng 6 tỷ USD trong năm 2025 và tiếp tục bán ròng khoảng 3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026.

Diễn biến này khiến không ít nhà đầu tư cá nhân lo ngại dòng vốn quốc tế đang rút khỏi thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào số liệu bán ròng sẽ rất dễ dẫn đến nhận định thiếu đầy đủ.

Dữ liệu về quy mô tài sản lại cho thấy một bức tranh khác. Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng giá trị danh mục của nhà đầu tư nước ngoài quy đổi theo USD đã tăng từ 42,9 tỷ USD cuối năm 2024 lên khoảng 44,2 tỷ USD.

Sự khác biệt giữa dòng tiền giao dịch và giá trị tài sản nắm giữ chính là lời giải cho "nghịch lý" này. Theo ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường Nước ngoài, Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, việc bán ròng không đồng nghĩa với việc khối ngoại rút khỏi thị trường hay đánh mất niềm tin vào triển vọng dài hạn của Việt Nam.

Yếu tố đầu tiên đến từ mức tăng giá của thị trường. Trong vài năm gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam tăng khoảng 60%, riêng năm 2025 tăng khoảng 41%. Việc nhiều cổ phiếu tăng giá đã giúp giá trị phần danh mục còn nắm giữ gia tăng đủ lớn để bù đắp lượng vốn bán ròng.

Động lực thứ hai là quy mô thị trường tiếp tục mở rộng. Nhiều doanh nghiệp mới niêm yết, các đợt phát hành bổ sung và sự gia tăng vốn hóa đã mở rộng đáng kể "vũ trụ đầu tư". Đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa toàn thị trường đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP, tạo thêm dư địa để dòng vốn quốc tế phân bổ tài sản.

Nhìn từ góc độ này, hoạt động bán ròng trong thời gian qua phản ánh nhiều hơn quá trình cơ cấu lại danh mục đầu tư thay vì xu hướng rút vốn khỏi thị trường.

Dòng tiền quốc tế đang thay đổi như thế nào?

Nếu quy mô tài sản là một thay đổi dễ nhận thấy thì chất lượng của dòng vốn còn chuyển biến mạnh mẽ hơn.

Theo định hướng tái cấu trúc thị trường chứng khoán tại Quyết định số 3168 của Bộ Tài chính, đến năm 2030 tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư cá nhân dự kiến giảm còn khoảng 70%, trong khi tỷ trọng của nhà đầu tư tổ chức và khối ngoại tăng lên khoảng 30%. Sau năm 2030, mục tiêu tiếp tục hướng tới cơ cấu 60% giao dịch cá nhân và 40% giao dịch tổ chức.

Song song với đó, tổng tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán được định hướng đạt khoảng 5% GDP cùng khoảng 500 quỹ đầu tư và 2,5 triệu nhà đầu tư chứng chỉ quỹ.

Thực tế tại SSI cho thấy xu hướng "thể chế hóa" đang diễn ra nhanh hơn dự kiến. Tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức tại công ty hiện đạt khoảng 30%, cao gấp đôi mức bình quân của toàn thị trường. Riêng trong năm 2026, SSI mở mới 185 tài khoản tổ chức, tăng 68% so với cùng kỳ, chủ yếu đến từ các định chế tài chính của Mỹ và châu Âu.

Đáng chú ý, khoảng một nửa dòng tiền tổ chức tại SSI hiện được thực hiện thông qua giao dịch định lượng (Quant Trading). Đây là hình thức sử dụng thuật toán để tự động thực hiện giao dịch theo các tiêu chí được lập trình sẵn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của nhà đầu tư.

Sự gia tăng của loại hình giao dịch này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với thanh khoản thị trường, tốc độ xử lý lệnh cũng như hạ tầng công nghệ của các công ty chứng khoán.

Theo đánh giá của các chuyên gia SSI, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện không còn chỉ tập trung mở rộng quy mô hay gia tăng thanh khoản mà đang bước sang giai đoạn nâng cao khả năng đầu tư, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các định chế tài chính quốc tế.

Vì sao dòng tiền có xu hướng tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn?

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trước thời điểm nâng hạng là xu hướng gia tăng mức độ tập trung vốn hóa trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thống kê từ cuối năm 2024 đến nay cho thấy tỷ trọng vốn hóa của nhiều doanh nghiệp dẫn dắt đã tăng đáng kể. Riêng nhóm Vingroup trong rổ VN-Index tăng từ khoảng 3% lên 19%; tỷ trọng của 5 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất tăng từ 26% lên 39%; trong khi nhóm VN30 cũng nâng tỷ trọng từ 69% lên 73% toàn thị trường.

Nhìn bề ngoài, hiện tượng này có thể khiến nhiều nhà đầu tư cho rằng dòng tiền đang tập trung quá mức vào một số cổ phiếu. Tuy nhiên, dưới góc độ của các quỹ đầu tư thụ động, đây lại là hệ quả gần như tất yếu khi thị trường tiến gần hơn đến các chuẩn mực của một thị trường mới nổi.

Theo phân tích của giới chuyên môn, khi một thị trường được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế, các quỹ ETF và quỹ chỉ số thụ động sẽ giải ngân theo đúng tỷ trọng vốn hóa của từng doanh nghiệp trong chỉ số tham chiếu. Việc phân bổ vốn không phụ thuộc vào đánh giá chủ quan của nhà quản lý quỹ mà được thực hiện theo cơ chế mô phỏng chỉ số.

Ví dụ, theo tính toán về kịch bản dòng vốn sau khi FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, riêng Tập đoàn Vanguard có thể giải ngân khoảng 2 tỷ USD trong vòng 12 tháng kể từ thời điểm nâng hạng.

Theo cơ chế phân bổ của quỹ chỉ số, khoảng 770 triệu USD trong số đó được ước tính sẽ tự động phân bổ vào cổ phiếu VIC nhờ tỷ trọng vốn hóa lớn trong chỉ số. Các cổ phiếu vốn hóa lớn khác như SSI cũng có khả năng hưởng lợi từ cơ chế phân bổ tương tự.

Điều này cho thấy dòng vốn quốc tế trong giai đoạn tới nhiều khả năng sẽ không phân bổ đồng đều trên toàn thị trường mà tập trung trước hết vào những doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, thanh khoản cao và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của các bộ chỉ số quốc tế.

Trần Hương