Vì sao Israel vẫn đứng ngoài cuộc đối đầu hiện nay giữa Mỹ và Iran?

Israel tạm đứng ngoài cuộc

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong cuộc họp báo nhân một chuyến thăm Nhà Trắng (Mỹ). Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Israel, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tiếp tục tập trung tấn công các trung tâm chỉ huy quân sự, năng lực tác chiến trên biển, các bệ phóng tên lửa và UAV cùng hệ thống phòng không của Iran. Trong khi đó, Iran tiếp tục phóng tên lửa và UAV vào các quốc gia Arab, khẳng định mục tiêu là các tài sản của Mỹ trong khu vực.

Mặc dù giao tranh hiện vẫn ở mức tương đối hạn chế, nhưng nguy cơ leo thang hơn nữa vẫn luôn hiện hữu. Cuối tuần qua, hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Iran tại Jordan và một binh sĩ nữa thiệt mạng tại Iraq.

Điều khiến nhiều người bất ngờ là Israel vẫn đứng ngoài làn sóng giao tranh lần này. Iran đã tấn công quốc gia láng giềng Jordan nhưng đến nay chưa tấn công Israel.

Tuy nhiên, không có gì đảm bảo điều đó sẽ tiếp diễn như vậy. Trong cuộc họp an ninh do Thủ tướng Benjamin Netanyahu triệu tập tối 20/7, các quan chức quốc phòng cho rằng giới lãnh đạo Iran đang tranh luận liệu có nên đưa Israel vào vòng xung đột hay không.

Hiện tại, Israel vẫn theo dõi chặt chẽ tình hình từ bên ngoài. Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich nhận định: "Israel không có lợi ích gì khi tham gia cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ. Tình hình hiện nay là kịch bản tốt nhất đối với chúng ta".

Nhận định của ông Smotrich phản ánh đúng lợi ích hiện tại của Israel. Sau khi bị bất ngờ trước bản ghi nhớ bất lợi cho Israel mà Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ngày 17/6 với Iran, cục diện hiện đang dần chuyển theo hướng có lợi hơn cho Israel.

Nhưng nếu tình hình hiện nay kéo dài, mối đe dọa từ Iran sẽ không được giải quyết triệt để.

Chưa phải cuộc chiến của Israel

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: IRNA/TTXVN

Đối với ban lãnh đạo mới của Iran, kết quả quan trọng nhất sau cuộc đối đầu gần đây với Mỹ và Israel là quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Iran cho rằng bản ghi nhớ đã trao cho nước này quyền kiểm soát các tàu thuyền qua lại tuyến hàng hải chiến lược này, đồng thời có quyền áp đặt các loại phí mà họ cho là phù hợp. Iran hiện quyết tâm biến cách diễn giải đó thành hiện thực.

Đầu tháng 7, hàng chục tàu mỗi ngày vẫn đi qua hành lang phía Nam của eo biển Hormuz trong vùng biển Oman dưới sự hộ tống của Hải quân Mỹ. Iran cho rằng điều này khiến đòn bẩy đàm phán của họ suy giảm, cũng như làm giảm khả năng được quốc tế chính thức công nhận quyền kiểm soát lâu dài đối với eo biển Hormuz.

Để chứng minh quyết tâm, Iran nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu dân sự đi qua eo biển Hormuz từ ngày 6/7, với tính toán rằng sức ép kinh tế gây ra cho thế giới và cử tri Mỹ sẽ buộc Tổng thống Trump phải nhượng bộ các yêu sách liên quan đến eo biển này.

Trong kế hoạch liên quan đến Hormuz của Iran, Israel gần như không đóng vai trò đáng kể. Việc tấn công Israel sẽ không khiến nước này gây sức ép buộc Tổng thống Trump tìm cách chấm dứt leo thang và quay trở lại bàn đàm phán. Ngược lại, Israel có thể coi đây là cơ hội để tham gia cuộc chiến.

Iran hiểu rõ năng lực quân sự và tình báo của Israel. Chính Israel, chứ không phải Mỹ, đã sát hại hàng chục lãnh đạo Iran, trong đó có Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Như Ngoại trưởng Iran từng công khai thừa nhận, các cơ quan tình báo Israel đã thâm nhập sâu vào bộ máy của Iran. Nếu bị Iran tấn công hoặc được Tổng thống Trump bật đèn xanh tham chiến, Israel có thể còn nhiều biện pháp bất ngờ khác.

Bên cạnh đó, dù Tổng thống Trump liên tục đưa ra những lời cảnh báo cứng rắn, nhưng các cuộc tấn công của Mỹ vẫn tương đối hạn chế và chủ yếu nhằm vào những năng lực giúp Iran đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Trong khi đó, Israel nhiều khả năng sẽ không tự áp đặt những giới hạn như vậy, và đây cũng là yếu tố Iran phải tính đến.

Hiện tại, Israel không có nhiều lý do để phá vỡ xu hướng đang có lợi. Mỹ tiếp tục làm suy giảm năng lực quân sự của Iran, đồng thời chưa giải ngân hàng tỷ USD cho nền kinh tế nước này.

Dù Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng Israel là nguyên nhân khiến các cuộc đàm phán với Iran rơi vào bế tắc, nhưng quan điểm này dường như không được nhiều người đồng tình.

Trong khi đó, các quốc gia Arab cũng có thêm động lực để tăng cường hợp tác tình báo và an ninh với Israel khi cách tiếp cận dựa chủ yếu vào đối thoại với Iran ngày càng bộc lộ hạn chế.

Ở trong nước, người dân Israel hiện không còn phải thường xuyên nghe còi báo động hay chạy xuống hầm trú ẩn giữa đêm. Các chuyến bay đang dần nối lại tại sân bay Ben Gurion và cuộc sống từng bước trở lại bình thường, khi người dân bắt đầu lên kế hoạch nghỉ hè và quan tâm nhiều hơn đến cuộc bầu cử sắp tới.

Tuy nhiên, sự yên ổn này chỉ mang tính tạm thời và Iran chưa đưa ra nhượng bộ nào đối với chương trình hạt nhân.

Bên cạnh đó, hai mối đe dọa khác đối với Israel là chương trình tên lửa đạn đạo và mạng lưới các lực lượng thân Iran vẫn chưa được giải quyết, đồng thời cũng không nằm trong các cuộc đàm phán đang tạm đình chỉ giữa Iran và Mỹ.

Israel chuẩn bị kế hoạch

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (ở giữa), Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz (bên trái) và Tổng tham mưu trưởng quân đội Eyal Zamir (bên phải) trong một cuộc họp. Ảnh: TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ, trong thời gian này, Israel đang xây dựng các kế hoạch tác chiến nhằm ứng phó với khả năng xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, hiện tại nước này chưa có kế hoạch tham gia trong thời gian tới và Mỹ cũng chưa đề nghị Israel tham gia chiến dịch.

Trong cuộc họp tối 20/7, Thủ tướng Netanyahu và các quan chức đã thảo luận các kịch bản có thể khiến Israel bị cuốn vào xung đột, bao gồm: tham gia theo đề nghị của Mỹ; Iran có động thái khiến Israel phải đáp trả; hoặc Israel tiến hành đòn tấn công phủ đầu.

Trước đó, ngày 19/7, Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), ông Eyal Zamir, đã nhấn mạnh khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội. Ông tuyên bố: "Chúng tôi sẵn sàng ngay lập tức quay trở lại chiến đấu và sẽ hành động mạnh hơn bất kỳ ai gây tổn hại cho chúng ta".

Một quan chức Israel tiết lộ, nếu tham gia giao tranh, Israel sẽ tìm cách tấn công các mục tiêu có giá trị chiến lược cao, đặc biệt là hạ tầng năng lượng và các cơ sở hạt nhân. Đây là những mục tiêu mà Israel đã muốn tập kích kể từ chiến dịch hồi tháng 3, nhưng bị Tổng thống Trump ngăn lại.

Trong bối cảnh này, các nguồn tin cho biết Thủ tướng Netanyahu đã tìm cách sắp xếp một cuộc gặp trực tiếp với Tổng thống Trump trong nhiều tuần qua, nhưng đến nay vẫn chưa ấn định thời điểm. Hai nhà lãnh đạo chưa gặp trực tiếp kể từ tháng 2.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc