Vì sao Facebook luôn hiện quảng cáo đúng thứ bạn vừa nhắc tới?

Việc Facebook xuất hiện quảng cáo đúng món đồ hoặc địa điểm vừa được thảo luận trực tiếp trong các cuộc trò chuyện đời thực đã trở thành một trải nghiệm gây bất an cho nhiều người dùng di động hiện nay.

Sự trùng hợp chuẩn xác liên tục làm thổi bùng nghi vấn về việc ứng dụng mạng xã hội lớn nhất thế giới đang âm thầm kích hoạt micro để thu âm và nghe lén người dùng 24/7.

Tuy nhiên, các phân tích chuyên sâu về hạ tầng mạng chứng minh bản chất của hệ thống định vị hành vi đáng ngại hơn nhiều so với giả thuyết về “một chiếc micro luôn bật”.

Nhiều người tin rằng Facebook nghe lén họ khi thấy quảng cáo hiển thị đúng nhu cầu với tần suất cao. (Ảnh: Getty Images)

Rào cản kỹ thuật khiến “Facebook nghe lén” là bất khả thi

Việc một ứng dụng liên tục ghi âm rồi mã hóa và truyền tải dữ liệu âm thanh dưới nền từ hàng tỷ thiết bị về máy chủ là điều không khả thi về mặt kỹ thuật.

Thực tế, quy trình này nếu tồn tại sẽ làm cạn kiệt dung lượng pin điện thoại chỉ trong vài giờ, đồng thời làm gia tăng đột biến lượng dữ liệu mà thiết bị tiêu thụ (qua Wi-Fi, mạng di động) mà người dùng có thể dễ dàng phát hiện ra ngay lập tức.

Nghi vấn của người dùng từng gia tăng khi tập đoàn truyền thông Cox (CMG) của Mỹ thông tin về công nghệ nghe chủ động, nhưng vào tháng 5/2026, Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) xử phạt đơn vị này vì hành vi quảng cáo lừa dối, khẳng định công nghệ thu âm thời gian thực trên thực chất là giả mạo để trục lợi từ việc mua bán danh sách email.

Mark Zuckerberg, CEO Meta (công ty mẹ của Facebook, Messenger, WhatsApp, Instagram…), khi điều trần trước Quốc hội Mỹ cũng dứt khoát bác bỏ giả thuyết nghe lén này và gọi đó là một "thuyết âm mưu".

Mạng lưới bám đuổi hành vi qua các dấu chân số phi vật lý

Dù micro không tự ý bật để ghi âm cuộc đối thoại, sự thật về cách hệ thống mạng xã hội bám đuổi người dùng lại nằm ở hàng loạt phương thức định vị phi vật lý tinh vi mà ít ai ngờ tới. Thay vì nghe âm thanh, nền tảng trực tuyến sử dụng cơ chế định vị đồng hiện diện.

Cụ thể, thông qua kết nối định vị GPS, Bluetooth hoặc việc dùng chung một mạng Wi-Fi, thuật toán sẽ tự động nhận diện và liên kết các tài khoản đang ở gần nhau về mặt không gian.

Cơ chế định vị đồng hiện diện mới là nguyên nhân chính khiến mạng xã hội nắm được nhu cầu của người dùng. (Ảnh: WSJ)

Ví dụ, nếu một người thực hiện thao tác tra cứu sản phẩm trên mạng, hệ thống sẽ tự động giả định nhóm người xung quanh họ cũng có chung mối quan tâm và ngay lập tức phân phối quảng cáo tương tự đến bảng tin của những người còn lại.

Bên cạnh đó, “dấu chân số” của người dùng còn bị thu thập triệt để thông qua các công cụ theo dõi chéo được nhúng ẩn trên hàng triệu website của bên thứ ba, bao gồm hệ thống nút tương tác, mã Facebook Pixel và cookie theo dõi hành vi mua sắm.

Hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ liên tục tổng hợp luồng siêu dữ liệu này để phác họa chân dung và dự đoán chính xác nhu cầu của người dùng, tạo ra cảm giác như ứng dụng có thể đọc được suy nghĩ.

Thậm chí, nền tảng mạng xã còn sử dụng những đoạn ghi âm mà người dùng chủ động thực hiện khi sử dụng các tính năng tin nhắn thoại hoặc dịch giọng nói để huấn luyện thuật toán, biến các tương tác tự nguyện thành dữ liệu phục vụ mục đích tối ưu hóa quảng cáo nhắm mục tiêu.

Nói cách khác, Meta có thể không dùng trực tiếp nội dung người dùng chủ động ghi âm để phục vụ quảng cáo nhắm mục tiêu, mà tận dụng dữ liệu trong quá trình kiểm duyệt để phân tích siêu dữ liệu liên nền tảng.

Đây mới là điều người dùng cần phải lo lắng, bởi các nền tảng trực tuyến đã âm thầm xây dựng một “bản sao kỹ thuật số” của họ thông qua hoạt động trên Internet mà chủ nhân tài khoản không ý thức được.

Một báo cáo gần đây của hãng nghiên cứu bảo mật Kaspersky nhấn mạnh nỗi lo ngại khi phụ huynh vô tư đăng tải thông tin của con cái lên mạng, bất chấp việc các nền tảng online cũng như kẻ xấu có thể lợi dụng nguồn dữ liệu này để xây dựng kế hoạch tấn công về lâu dài.

Thụy Phương