Vì sao cổ phiếu ngành điện biến động?

Thị trường chứng khoán ghi nhận một hiện tượng đáng chú ý: nhóm cổ phiếu ngành điện, vốn được xem là “hầm trú ẩn” an toàn lại đồng loạt lao dốc, thậm chí có mã giảm kịch sàn. Đây là diễn biến gây bất ngờ lớn đối với giới đầu tư, bởi đặc tính ổn định và ít biến động của ngành điện từ trước đến nay.

Đua nhau giảm mạnh

Cụ thể, trong phiên giao dịch ngày 23 và 24/4, nhiều cổ phiếu điện giảm mạnh, các mã khác như QTP, POW hay HDG đồng loạt mất từ 3–5% giá trị . Một số cổ phiếu thậm chí bị bán tháo mạnh với dư bán giá sàn lớn kéo dài đến cuối phiên, phản ánh tâm lý hoảng loạn ngắn hạn của nhà đầu tư.

Nhà đầu tư bất ngờ khi nhóm cổ phiếu điện trở thành tâm điểm giảm sâu.

Đáng chú ý là trường hợp cổ phiếu PC1. Cổ phiếu này đã giảm sàn trong phiên 23/4, dư bán giá sàn 14,6 triệu đơn vị lúc chốt phiên. Bước sang phiên 24/4, tình hình chưa hề được cải thiện. Ngay khi mở phiên, cổ phiếu này đã lập tức rơi về giá sàn 22.450 đồng/cp, lệnh bán chất đống. Xét trong ngắn hạn, cổ phiếu PC1 đã mất hơn 11% giá trị chỉ sau 8 phiên giao dịch.

Đặc biệt, phiên 23/4 ghi nhận cường độ giảm mạnh nhất với màu sắc tiêu cực bao trùm hầu hết cổ phiếu nhóm điện, trong khi bối cảnh thị trường chung không quá tiêu cực, thậm chí chỉ số VN-Index vẫn duy trì sắc xanh trong cùng thời điểm. Điều này cho thấy sự phân hóa mạnh mẽ giữa các nhóm ngành, trong đó ngành điện lại đi ngược kỳ vọng.

Lâu nay, cổ phiếu điện thường được xem là nhóm mang tính phòng thủ cao, ít chịu tác động của chu kỳ kinh tế do nhu cầu tiêu thụ điện ổn định. Tuy nhiên, chính đặc điểm đó khiến nhiều nhà đầu tư bất ngờ khi nhóm cổ phiếu này lại trở thành tâm điểm giảm sâu.

Một yếu tố khác khiến thị trường chú ý là việc nhiều mã giảm mạnh dù không xuất hiện thông tin tiêu cực rõ ràng. Ví dụ, cổ phiếu PC1 giảm sàn nhưng không có tin xấu cụ thể được công bố . Điều này làm dấy lên nghi ngờ về khả năng điều chỉnh kỹ thuật hoặc hoạt động chốt lời quy mô lớn từ các tổ chức.

Ngoài ra, diễn biến này cũng diễn ra trong bối cảnh dòng tiền trên thị trường có dấu hiệu phân hóa mạnh. Dòng tiền không còn tập trung vào nhóm phòng thủ như trước mà có xu hướng luân chuyển sang các ngành tăng trưởng hoặc đầu cơ hơn, đặc biệt là nhóm cổ phiếu “họ Vin”.

Nhiều ý kiến đánh giá, đợt giảm của cổ phiếu ngành điện không chỉ đơn thuần là biến động giá ngắn hạn mà còn phản ánh sự thay đổi trong kỳ vọng và hành vi của nhà đầu tư đối với nhóm ngành này.

Chuyện gì đang xảy ra?

Để lý giải cho hiện tượng cổ phiếu ngành điện giảm sâu, cần nhìn vào cả yếu tố ngắn hạn lẫn nền tảng dài hạn của ngành.

Trước hết, yếu tố định giá đóng vai trò quan trọng. Trong năm 2025, nhóm cổ phiếu điện đã tăng trưởng mạnh, với mức tăng trung bình khoảng 16%, khiến mặt bằng định giá được đẩy lên cao. Khi bước sang năm 2026, nhiều báo cáo cho rằng mức định giá này đã phản ánh phần lớn triển vọng tăng trưởng, khiến dư địa tăng giá không còn nhiều. Do đó, áp lực chốt lời là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh đó, ngành điện đang đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn. Theo các phân tích gần đây, ngành điện Việt Nam bước vào giai đoạn phải chuyển từ tối ưu chi phí sang ưu tiên an ninh năng lượng, kéo theo chi phí đầu tư và vận hành gia tăng. Giá nhiên liệu, đặc biệt là LNG, cũng chịu ảnh hưởng từ biến động địa chính trị toàn cầu, tạo thêm rủi ro cho lợi nhuận doanh nghiệp .

Đồng thời, yếu tố thời tiết và cơ cấu nguồn điện cũng tác động đáng kể. Sự thay đổi của chu kỳ El Nino có thể làm giảm sản lượng thủy điện và buộc hệ thống phải tăng huy động nhiệt điện – vốn có chi phí cao hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành.

Chưa kể, triển vọng ngành dù tích cực nhưng mang tính phân hóa cao. Nhu cầu điện năm 2026 được dự báo tăng từ 8,5% đến 15% , song lợi ích không phân bổ đồng đều giữa các doanh nghiệp. Các công ty có cơ cấu nguồn điện tối ưu hoặc hợp đồng mua bán điện thuận lợi sẽ hưởng lợi nhiều hơn, trong khi các doanh nghiệp khác có thể đối mặt với áp lực lợi nhuận.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý và kỹ thuật cũng góp phần không nhỏ. Khi một số cổ phiếu đầu ngành giảm mạnh, hiệu ứng “bán theo” (sell-off) dễ lan rộng, đặc biệt trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thực tế, trong đầu tư, ngành điện thường được chọn khi thị trường bất ổn nhờ dòng tiền ổn định. Tuy nhiên, khi một cổ phiếu trụ trong ngành như PC1 gãy đổ với thanh khoản đột biến đã kích hoạt hiệu ứng lan tỏa.

Mặt khác, khi tính chất phòng thủ không còn được đảm bảo, nhà đầu tư có xu hướng tất toán vị thế ở mọi mức giá, biến đà giảm thông thường thành một cuộc bán tháo hoảng loạn.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng cú giảm này không hoàn toàn phản ánh sự suy yếu của toàn ngành. Về dài hạn, ngành điện vẫn có nền tảng tăng trưởng vững chắc nhờ nhu cầu tiêu thụ điện gắn liền với tăng trưởng kinh tế. Việt Nam được dự báo duy trì tốc độ tăng trưởng điện năng khoảng 10% mỗi năm trong trung hạn , cùng với xu hướng chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và LNG.

Do đó, đợt điều chỉnh hiện tại có thể được xem là quá trình “tái định giá” của thị trường, giúp loại bỏ yếu tố đầu cơ và đưa giá cổ phiếu về mức hợp lý hơn. Với nhà đầu tư dài hạn, đây có thể là cơ hội để sàng lọc và tích lũy những doanh nghiệp có nền tảng tốt.

Theo BSC Research, điện là một những nhóm ngành nổi bật, được kỳ vọng dẫn dắt tăng trưởng và thu hút dòng tiền trong thời gian tới.

Ngành điện được đánh giá bước vào giai đoạn khơi thông dòng vốn đầu tư sau thời gian dài trầm lắng, với 2 động lực chính là hoàn thiện pháp lý và áp lực đảm bảo an ninh năng lượng.

Theo BSC, việc triển khai Quy hoạch điện VIII buộc Chính phủ phải đẩy nhanh tiến độ đầu tư trong giai đoạn 2026–2030. Điều này đồng nghĩa với việc hàng loạt dự án nguồn và lưới điện quy mô lớn sẽ được tái khởi động, tạo ra chu kỳ tăng trưởng mới cho toàn ngành.

Một điểm nhấn đáng chú ý là thỏa thuận hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận với quy mô 25–30 tỷ USD, mở ra dư địa công việc lớn cho các doanh nghiệp xây lắp điện. Nhóm này được kỳ vọng hưởng lợi sớm nhất nhờ backlog cải thiện mạnh và nhu cầu xây dựng tăng cao.

Ở khía cạnh vận hành, các doanh nghiệp phát điện cũng được hưởng lợi khi thủ tục pháp lý được tháo gỡ, giúp rút ngắn thời gian “chôn vốn” và cải thiện vòng quay đầu tư.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất nằm ở cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện. Nếu giá điện không theo kịp biến động chi phí đầu vào, biên lợi nhuận của doanh nghiệp có thể bị thu hẹp và phát sinh rủi ro chậm thanh toán.

Nhìn chung, cổ phiếu phòng thủ không dành cho những người thích “đua”. Bản chất của nhóm phòng thủ là sự ổn định và bền vững. Đó không phải là những mã “tăng bằng lần” trong một vài phiên như nhóm đầu cơ hay Penny. Nếu nhà đầu tư đua lệnh FOMO ở những cây nến xanh tím, tỷ lệ kẹt hàng là cực kỳ cao.

Nếu không hiểu bản chất, nhà đầu tư rất dễ rơi vào tình trạng: “Thị trường tăng thì mình đứng ngoài, thị trường chỉnh thì mình là người cầm hàng đỉnh”.

Đặc tính của ngành điện vẫn là thiết yếu, nhưng để đầu tư trở lại cần đợi thị trường hấp thụ hết lượng hàng cắt lỗ và nhìn thấy những cam kết cụ thể hơn về việc cải thiện biên lợi nhuận từ ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Thị trường luôn có lý lẽ riêng. Việc phòng thủ chỉ có ý nghĩa khi giá cổ phiếu không rơi sâu hơn thị trường chung.

Hải Giang