Vì sao chưa tới 10% doanh nghiệp vừa và nhỏ vay ngân hàng?

Theo báo cáo mới nhất của FiinGroup, tính đến tháng 7, Việt Nam có khoảng 914.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), chiếm 94% tổng số doanh nghiệp cả nước. Tuy nhiên, khu vực này đóng góp vào nền kinh tế nói chung còn hạn chế khi tỷ trọng doanh thu dưới 20% và tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 8%.

Ngân hàng có xu hướng ưu tiên doanh nghiệp hoạt động lâu năm

Đáng chú ý, theo báo cáo này, tỷ lệ doanh nghiệp SME được tiếp cận vốn vay rất thấp, chỉ khoảng 8,8% (giảm 0,5% so với năm ngoái), tương đương chỉ 80.000 doanh nghiệp đang vay vốn. Trong khi đó, với nhóm doanh nghiệp lớn, tỷ lệ này đạt 47,1%.

"Điều này cho thấy khoảng trống lớn về mặt tiếp cận tài chính đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, ảnh hưởng tới khả năng duy trì hoạt động liên tục và phát triển", FiinGroup nêu vấn đề.

Báo cáo ghi nhận từ năm 2025 đến nay có khoảng 43.000 doanh nghiệp nâng quy mô. Trong đó, khoảng 7.200 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chuyển thành doanh nghiệp lớn, tương đương tỷ lệ 0,9%, tăng nhẹ so với mức 0,7% của năm trước. Qua số liệu, theo FiinGroup, nhóm doanh nghiệp này cần tiếp tục được hỗ trợ về vốn, quản trị, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường.

Thống kê của đơn vị này cũng ghi nhận trong năm 2025, tỷ lệ đóng cửa tăng ở cả 3 nhóm quy mô. Trong đó, doanh nghiệp siêu nhỏ có tỷ lệ đóng cửa cao nhất, khoảng 22,7%, tiếp theo là SME với 12,7% và doanh nghiệp lớn với 4,9%.

Trong khi tỷ lệ đóng cửa tăng mạnh, tỷ lệ gia nhập hoặc tái hoạt động lại giảm ở các nhóm doanh nghiệp. Diễn biến này phản ánh quá trình sàng lọc thị trường diễn ra rõ nét hơn, trong đó doanh nghiệp quy mô nhỏ chịu áp lực lớn nhất.

Đánh giá khả năng tiếp cận vốn vay và thời gian hoạt động của doanh nghiệp, FiinGroup nhận định ngân hàng và các tổ chức tín dụng có xu hướng chọn lọc khách hàng có thời gian hoạt động đủ lâu, với gần 85% doanh nghiệp nhỏ và vừa đang có nợ vay đã hoạt động từ 5 năm trở lên. Hồ sơ rủi ro của nhóm doanh nghiệp này cũng tốt hơn đáng kể.

Tuy nhiên, FiinGroup cũng chỉ ra rằng khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động dài trên 5 năm và có rủi ro ở mức trung bình, thấp chưa tiếp cận vốn vay. Đây có thể là nhóm tiềm năng mà tổ chức tín dụng nên nhắm tới, bởi nhóm này có sự tăng trưởng, sinh lời và thanh khoản tương đối tích cực.

Cụ thể, có khoảng 222.000 doanh nghiệp đã hoạt động với thời gian như trên nhưng không phát sinh nợ vay. Nhóm này có quy mô tài sản trung vị đạt 7,1 tỷ đồng, nhỏ hơn mức 18,5 tỷ đồng của nhóm đã vay. Doanh thu trung vị khoảng 5,2 tỷ đồng, thấp hơn mức 16,3 tỷ đồng của các doanh nghiệp có nợ vay.

Tuy nhiên, tăng trưởng doanh thu trung vị của nhóm chưa vay đạt mức 15,6%, cao hơn đáng kể so với mức 9,8% của nhóm đã vay. Biên lợi nhuận ròng, ROA và khả năng thanh khoản cũng tích cực hơn. Điều này thể hiện một bộ phận doanh nghiệp có thể đang tự tài trợ hoặc chưa có nhu cầu vay lớn.

Trong đó, FiinGroup cho rằng 67.000 doanh nghiệp đồng thời có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) và tăng trưởng doanh thu dương là tệp đáng ưu tiên tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn.

Báo cáo cũng đưa ra đánh giá về tiềm năng cấp tín dụng của ngành thương mại. Theo đó, khả năng sinh lời của ngành này tương đối tích cực, với biên lợi nhuận gộp trung vị 11,6% và biên lợi nhuận ròng trung vị dương. Tuy nhiên, chỉ 23,4% doanh nghiệp có CFO dương, con số cho thấy chất lượng dòng tiền vẫn là yếu tố cần lưu ý.

Trong khi đó, chưa đến 10% doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực này đang tiếp cận được vốn vay. Đây là cơ hội tốt để các ngân hàng có thể xem xét mở rộng cấp tín dụng, đặc biệt hướng tới nhóm SME rủi ro trung bình và thấp.

Doanh nghiệp SME đang hưởng những chính sách hỗ trợ nào?

Để khu vực SME có không gian và nguồn vốn tăng trưởng, tính riêng trong năm nay, các cơ quan quản lý đã đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ.

Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các ngân hàng thương mại triển khai chương trình tín dụng ưu đãi từ tháng 8, áp dụng với các khoản vay ngắn, trung và dài hạn. Cụ thể, khách hàng thuộc chương trình được vay vốn bằng đồng Việt Nam với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng cho vay.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa nằm trong nhóm đối tượng được ưu tiên chương trình này, bên cạnh các doanh nghiệp, cá nhân sản xuất, kinh doanh trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, xuất khẩu, công nghệ cao, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, chế biến chế tạo và các dự án xanh.

Mới đây, Quốc hội cũng chính thức thông qua mức giảm thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong năm 2026-2027 đối với cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh, doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Tài chính nhấn mạnh để hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí tuân thủ, giải tỏa tâm lý về tuân thủ pháp luật thuế, kế toán, hóa đơn, Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất để trình Quốc hội nâng mức doanh thu để hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản lên trên mức 3 tỷ đồng.

Nội dung đề xuất dự kiến đưa vào dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới.

Thảo Liên