Về vùng đất quý hương

Du khách đến tham quan, chiêm bái chùa Báo Ân.

Đến với Biện Thượng du khách không thể bỏ qua cơ hội tham quan, chiêm bái chùa Báo Ân. Chùa có vị trí đẹp, trước mặt là sông Mã, lưng dựa núi Báo. Dù thời điểm khởi dựng chưa được xác định chính xác, nhưng theo tín ngưỡng dân gian, chùa được hình thành từ thời Lý - Trần – kỷ nguyên hưng thịnh của Phật giáo Việt Nam. Trải qua dòng chảy thời gian, từ cái tên Lộc Sơn tự ban đầu, chùa được đổi thành Báo Sơn tự và hiện nay là chùa Báo Ân. Cuối thế kỷ XIX, trong phong trào Cần Vương, chùa Báo Ân trở thành căn cứ quan trọng của cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh do Tiến sĩ Tống Duy Tân lãnh đạo. Đây là nơi diễn ra nhiều cuộc họp bàn quân cơ mật thiết.

Không chỉ gây ấn tượng bởi kiến trúc độc đáo và cảnh sắc mê đắm, chùa Báo Ân còn lưu giữ nét đẹp tâm linh qua lễ hội rước nước đặc sắc của cư dân ven bờ sông Mã. Diễn ra từ ngày 27 đến 29 tháng 2 âm lịch hàng năm, lễ hội là điểm hẹn văn hóa thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương. Lễ hội mở đầu bằng nghi thức thả hoa đăng lung linh trên sông Mã vào tối ngày 27 để cầu bình an. Sáng hôm sau, không khí thêm náo nhiệt với lễ rước nước của đoàn thuyền rồng rực rỡ. Tại hòn đá Giữa, nghi thức cắm cây nêu xuống dòng sông của bậc cao niên không chỉ khẳng định sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên mà còn gửi gắm khát vọng về cuộc sống bình an, sinh sôi, thịnh vượng. Sau khi các nghi lễ trang nghiêm khép lại, người dân và du khách cùng nhau hòa mình vào không gian náo nhiệt của phần hội với những trò chơi dân gian đậm đà bản sắc như cờ người hay chơi bài điếm, tạo nên một không khí vui tươi và đầy sức sống.

Bên cạnh chùa Báo Ân, một điểm đến hấp dẫn không thể bỏ qua khi về Biện Thượng là danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn. Nơi đây được ví như một “Tràng An thu nhỏ” của xứ Thanh với hệ thống núi đá vôi hùng vĩ, hang động kỳ ảo và sông nước hữu tình. “Linh hồn” của danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn nằm ở hệ thống 7 hang động xuyên thủy kỳ ảo, một tuyệt tác được thiên nhiên kỳ công chạm trổ suốt triệu năm. Bước vào hang động du khách sẽ bị mê hoặc bởi những khối nhũ đá lấp lánh với muôn vàn hình thù, nơi thời gian như ngưng đọng trên những bài thơ cổ của các bậc văn nhân xưa còn lưu dấu trên vách đá. Tâm điểm của quần thể này là động Kim Sơn – một động nước rộng lớn, uy nghiêm. Đây là động nước, có nơi rộng khoảng 50m, chiều dài khoảng 150m. Lòng động hơi uốn khúc ở khoảng giữa, phía trên của vòm động để lộ ra một cột đá trụ trời, tượng Phật bà và những khối thạch nhũ với nhiều hình thù, khi gõ vào nghe như tiếng chuông ngân.

Không chỉ nổi bật bởi cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, hữu tình, hội sơn, tụ thủy đắm say lòng người, danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn còn lưu giữ giá trị văn hóa, tâm linh đặc sắc qua chùa Linh Ứng. Ngôi chùa cổ kính nép mình bên chân núi đá, hòa quyện giữa vẻ uy nghiêm và khung cảnh thiên nhiên thanh tịnh. Đến chùa vãn cảnh, thắp hương, lòng người bỗng trở nên nhẹ nhõm, an yên, rũ bỏ hết những muộn phiền của cuộc sống thường nhật.

Cùng với di tích chùa Báo Ân và danh thắng Kim Sơn, xã Biện Thượng hiện sở hữu tổng cộng 30 di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có 7 di tích lịch sử cấp quốc gia, như: Danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn, chùa Hoa Long, đền thờ Trần Khát Chân, đền thờ và lăng mộ Tống Duy Tân, phủ Trịnh, đền thờ Quốc công Hoàng Đình Ái... Thời gian qua, các di tích, danh thắng trên địa bàn xã thu hút nhiều du khách đến tham quan, chiêm bái. Theo thống kê của Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Biện Thượng, 2 tháng đầu năm 2026 các di tích, danh thắng trên địa bàn xã đón khoảng 25.000 lượt khách. Để đạt được kết quả này, ngoài việc tăng cường các hoạt động truyền thông về du lịch, Biện Thượng còn phối hợp với các cơ quan chức năng xây dựng các tour du lịch như: Chùa Linh Ứng- chùa Hoa Long - đền thờ Trần Khát Chân - khu di tích phủ Trịnh - nghè Vẹt (Biện Thượng) với chùa Tường Vân (xã Vĩnh Lộc) - đền thờ nàng Bình Khương - Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ (xã Tây Đô). Đồng thời, xã chú trọng tới việc tổ chức các hoạt động lễ hội giàu giá trị văn hóa truyền thống để thu hút khách du lịch.

Một góc danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn.

Chị Phạm Thị Hằng, ở phường Hạc Thành - du khách từng đến vùng đất Biện Thượng tham quan, trải nghiệm chia sẻ: "Xã Biện Thượng là vùng đất có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ với sông nước, núi non, cùng hệ thống di tích văn hóa dày đặc và con người hiếu khách. Đến đây, tôi được tận hưởng sự yên bình của làng quê trù phú khiến tâm hồn trở nên thư thái, nhẹ nhàng. Vùng đất Biện Thượng thực sự rất đáng để trải nghiệm, khám phá, các thành viên trong gia đình tôi đều hài lòng với chuyến đi này".

Hiện nay, để bảo tồn và phát huy các giá trị di tích xã Biện Thượng đã có báo cáo đề xuất danh mục bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030 đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất với UBND tỉnh Thanh Hóa hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo các di tích, gồm: Đình Bồng Trung, đền thờ Quận công Hoàng Đình Phùng, nhà thờ họ Tống Duy Tân, nhóm tượng đá Đa Bút.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Biện Thượng cho biết: Xã Biện Thượng phấn đấu đến năm 2030 đón 200.000 lượt du khách mỗi năm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, xã đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Tăng cường công tác quản lý bảo tồn, phát huy các giá trị di tích lịch sử, văn hóa truyền thống; ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông và đa dạng hóa dịch vụ du lịch. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích để đưa các nội dung quảng bá giá trị di sản lên các nền tảng công nghệ. Làm tốt công tác xúc tiến, kêu gọi thu hút các doanh nghiệp có tiềm lực vào tìm hiểu cơ hội, hợp tác đầu tư phát triển du lịch ở danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn. Qua đó, xây dựng thương hiệu du lịch tâm linh hấp dẫn dựa trên giá trị văn hóa, lịch sử, tạo sinh kế bền vững cho người dân sống ở xung quanh các di tích, thúc đẩy kinh tế - xã hội của xã Biện Thượng phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Thanh Hương