'Vẽ' lại quy hoạch hàng không theo mục tiêu tăng trưởng hai con số

Những nền tảng mới

Đúng 50 ngày sau chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ về việc rà soát quy hoạch theo mục tiêu tăng trưởng hai con số, Bộ Xây dựng đã chính thức lấy ý kiến các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư để hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo ông Lê Anh Tuấn - Thứ trưởng Bộ Xây dựng, khác với các lần điều chỉnh trước, lần điều chỉnh này được thực hiện trên phạm vi toàn quốc, với việc cập nhật toàn bộ các giả định đầu vào về tăng trưởng kinh tế, nhu cầu vận tải, tổ chức không gian phát triển và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh để xây dựng phương án phát triển hệ thống cảng hàng không đến năm 2050.

Theo đề xuất quy hoạch điều chỉnh, Cảng hàng không quốc tế Long Thành sẽ là đầu mối hàng không quan trọng nhất tại khu vực phía Nam.

Theo đó, hồ sơ điều chỉnh sẽ cập nhật các chỉ tiêu phát triển mới của quốc gia, trong đó lấy mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026 - 2030 và GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030 làm cơ sở dự báo nhu cầu vận tải hàng không.

Đồng thời, quy hoạch phải bám sát định hướng phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, khai thác hiệu quả không gian phát triển mới và lấy đô thị làm động lực phát triển vùng theo Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV.

Một cơ sở quan trọng khác của đợt điều chỉnh lần này là Nghị quyết số 252/2025/QH15 của Quốc hội về điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, không gian phát triển quốc gia được tổ chức lại thành 6 vùng kinh tế - xã hội, tập trung phát triển các vùng động lực, cực tăng trưởng và các hành lang kinh tế, trong đó hệ thống cảng hàng không được xác định là một trong những hạ tầng then chốt kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển.

Đặc biệt, việc hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 64 xuống còn 34 tỉnh, thành phố đã làm thay đổi đáng kể không gian phát triển kinh tế - xã hội của nhiều địa phương.

“Trong bối cảnh này, các giả định về vùng phục vụ, vai trò, quy mô và nhu cầu khai thác của từng cảng hàng không cũng cần được tính toán lại, thay vì tiếp tục dựa trên cấu trúc địa giới hành chính cũ”, đại diện Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT (TEDI) - đơn vị tư vấn lập quy hoạch điều chỉnh cho biết.

Tái cấu trúc không gian phát triển

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của hồ sơ điều chỉnh quy hoạch là việc cập nhật lại mục tiêu phát triển hệ thống cảng hàng không theo yêu cầu tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Theo dự thảo, giai đoạn 2021 - 2030, tổng sản lượng hành khách thông qua hệ thống cảng hàng không được dự báo đạt khoảng 236,3 triệu lượt hành khách/năm, tương đương 1,5 - 2% thị phần vận tải và chiếm 3 - 4% tổng sản lượng vận tải hành khách liên tỉnh.

Sản lượng hàng hóa thông qua các cảng hàng không dự kiến đạt khoảng 3,75 triệu tấn/năm, chiếm 0,05 - 0,1% thị phần vận tải.

Năm 2026, ngành hàng không Việt Nam đang quản lý, khai thác 22 cảng hàng không, trong đó có 10 cảng hàng không quốc tế và 12 cảng hàng không nội địa. Các cảng hàng không được chia theo 3 khu vực: Bắc - Trung - Nam, ở mỗi khu vực có các cảng hàng không quốc tế đóng vai trò trung tâm và các cảng hàng không nội địa vây quanh tạo thành một cụm cảng hàng không.

Về phát triển kết cấu hạ tầng, dự thảo quy hoạch ưu tiên hình thành các trung tâm hàng không quy mô lớn tại hai vùng động lực của cả nước, gồm cụm Nội Bài - Gia Bình ở vùng Thủ đô Hà Nội và cụm Tân Sơn Nhất - Long Thành tại vùng TP. HCM. Đồng thời, tiếp tục nâng cấp, khai thác hiệu quả các cảng hàng không hiện hữu và nghiên cứu đầu tư các cảng hàng không mới.

Theo đó, tổng công suất thiết kế của hệ thống cảng hàng không đến năm 2030 sẽ đạt khoảng 262,1 triệu hành khách/năm, đồng thời phấn đấu trên 95% dân số có thể tiếp cận một cảng hàng không trong bán kính 100 km. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia cũng làm thay đổi bán kính phục vụ, vai trò vùng và nhu cầu vận tải của nhiều cảng hàng không. Đây là cơ sở để Bộ Xây dựng đề xuất mở rộng mạng lưới lên 33 cảng hàng không vào năm 2030 và 36 cảng hàng không vào năm 2050, thay cho phương án quy hoạch trước đây.

Trong số các cảng hàng không dự kiến được bổ sung vào quy hoạch có Cảng hàng không Ninh Bình, trong khi Cảng hàng không quốc tế Hải Phòng và sân bay Biên Hòa được đề xuất đưa ra khỏi danh mục quy hoạch.

Đáng chú ý, một trong những thay đổi lớn về tư duy của lần điều chỉnh này là quy hoạch không chỉ dừng ở phát triển cảng hàng không, mà hướng tới hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng không đồng bộ.

Theo dự thảo, cùng với hệ thống cảng hàng không, quy hoạch sẽ định hướng phát triển các trung tâm logistics hàng không, cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay (MRO), trung tâm đào tạo và huấn luyện nhân lực hàng không, các khu đô thị sân bay (Airport City), khu thương mại - dịch vụ, logistics và công nghiệp phụ trợ gắn với từng cảng hàng không.

Trong bước chuyển từ tư duy phát triển một công trình hạ tầng đơn lẻ sang xây dựng các cực tăng trưởng kinh tế dựa trên sân bay, các cảng hàng không sẽ không chỉ là nơi cất, hạ cánh tàu bay mà còn trở thành hạt nhân phát triển logistics, thương mại, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và đô thị, tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương và vùng kinh tế.

“Định hướng này cũng phù hợp với xu thế phát triển của nhiều trung tâm hàng không lớn trên thế giới, nơi nguồn thu phi hàng không và các hoạt động kinh tế xung quanh sân bay ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả khai thác và phát triển bền vững của hệ thống cảng hàng không”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Anh Minh