Về Hoằng Phú đắm mình vào không gian di sản

Trò nấu cơm thi tại Lễ hội Kỳ phúc đình Phú Khê, xã Hoằng Phú.

Nằm trên vùng đất giàu trầm tích văn hóa, xã Hoằng Phú được ví như một “bảo tàng sống” của các giá trị truyền thống. Những ngôi làng cổ với nếp sống quần cư lâu đời, hệ thống di tích dày đặc cùng các lễ hội dân gian đặc sắc đã tạo nên một không gian văn hóa vừa cổ kính, vừa gần gũi với đời sống hôm nay. Trải qua biến thiên của thời gian, địa phương vẫn gìn giữ được hệ thống di tích phong phú, mang đậm dấu ấn kiến trúc, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng. Nổi bật là đền thờ Triệu Việt Vương, đình Phú Khê, đình Xa Vệ, đình Trung Hậu, đình Dương Thanh, đền phủ Nghĩa Trang, chùa Bảo Phúc, chùa Kim Quy... Mỗi công trình không chỉ là không gian tâm linh, thờ tự, mà còn là “ký ức sống” của làng xã, lưu giữ những câu chuyện về lịch sử, phong tục, tập quán và căn cốt văn hóa của cư dân địa phương.

Không gian di sản ấy càng trở nên sống động khi gắn liền với hệ thống di sản phi vật thể phong phú. Các lễ hội truyền thống như Lễ hội đền Triệu Việt Vương, Lễ hội đình Phú Khê, Lễ kỵ Nhà Thánh tại Miếu Thần... vẫn được duy trì qua nhiều thế hệ. Trong mỗi mùa lễ hội, người dân không chỉ thực hành tín ngưỡng mà còn tái hiện đời sống văn hóa cộng đồng qua các nghi lễ, trò diễn dân gian, góp phần nuôi dưỡng bản sắc văn hóa trong đời sống thường nhật.

Đến với Lễ hội Kỳ phúc đình Phú Khê - nơi thờ hai vị Thành Hoàng làng Cao Minh Hiển Hựu (Chu Minh) và Hùng Vỹ Tiêu Giang (Chu Tuấn), mới cảm nhận trọn vẹn chiều sâu văn hóa của một vùng đất cổ. Ngôi đình được thiết kế theo kiểu chữ Nhị với hai tòa Đại bái và Hậu cung. Đến nay, đình vẫn giữ được kiểu kiến trúc, nghệ thuật và vật liệu truyền thống với những mảng chạm khắc độc đáo. Bên trong đình, hệ thống di vật quý như kiệu bát cống, kiệu long đình, bài vị, hoành phi, câu đối, cùng hai long ngai cao 1,2m và nhiều sắc phong cổ... càng làm dày thêm giá trị lịch sử. Với những giá trị đặc biệt ấy, đình Phú Khê đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1993.

Không chỉ là nơi lưu giữ di sản vật thể, Lễ hội Kỳ phúc đình Phú Khê (diễn ra từ ngày 16 đến 21/2 âm lịch hằng năm) còn là không gian hội tụ đời sống văn hóa cộng đồng. Trong những ngày lễ hội, các thôn trong làng lần lượt chuẩn bị mâm lễ, rước cỗ về đình trong không khí trang nghiêm mà rộn ràng, thể hiện lòng thành kính với các bậc tiền nhân. Xen lẫn phần lễ, phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian độc đáo như đấu vật, kéo co, cờ tướng, nấu cơm thi, bắt chạch trong chum cùng nhiều hoạt động thể dục thể thao, giao lưu văn nghệ quần chúng... Tất cả hòa quyện, tạo nên một bức tranh lễ hội giàu bản sắc.

Trong hành trình gìn giữ và đánh thức tiềm năng di sản, xã Hoằng Phú không chỉ giữ gìn các công trình kiến trúc mà còn chú trọng bảo tồn không gian văn hóa và các thực hành văn hóa truyền thống, xây dựng bản sắc riêng của vùng đất trong quá trình đô thị hóa. Bắt nhịp xu thế chuyển đổi số, địa phương từng bước ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý và quảng bá di sản. Số hóa hồ sơ di tích, xây dựng cơ sở dữ liệu và giới thiệu rộng rãi các giá trị văn hóa truyền thống. Các hoạt động giáo dục truyền thống được gắn kết chặt chẽ với phát triển du lịch trải nghiệm. Những chương trình tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương được quan tâm tổ chức, tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ được “chạm” vào di sản một cách sinh động, từ đó nuôi dưỡng niềm tự hào, ý thức gìn giữ và tiếp tục lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của quê hương trong đời sống hiện đại.

Điều đáng nói, trong tiến trình này, cộng đồng dân cư luôn giữ vai trò trung tâm. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà chính là chủ thể bảo vệ và phát huy di sản. Từ việc giữ gìn cảnh quan, tu bổ di tích, đến duy trì các lễ hội, phong tục, tập quán - tất cả đều có sự tham gia tích cực của người dân. Chính sự đồng thuận và chủ động từ phía người dân đã tạo nên sức sống bền vững cho di sản. Các lễ hội truyền thống được tổ chức theo hướng văn minh, tiết kiệm nhưng vẫn giữ trọn giá trị cốt lõi. Nhiều phong tục, tập quán được điều chỉnh phù hợp với nhịp sống hiện đại, vừa đảm bảo tính kế thừa, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển trong đời sống hiện đại.

Chia sẻ về định hướng lâu dài, Phó Chủ tịch UBND xã Hoằng Phú, Hoàng Thị Oanh cho rằng: Trong công cuộc đổi mới và phát triển của quê hương, xã Hoằng Phú luôn xác định rõ phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Thực tiễn cho thấy, di sản không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững.

Các lễ hội truyền thống vì thế không đơn thuần là hoạt động tín ngưỡng, mà còn là không gian hội tụ, lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp, góp phần bồi đắp đời sống tinh thần, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, hướng con người tới chân - thiện - mỹ. Việc gìn giữ từng di tích, từng lễ hội không chỉ nhằm bảo tồn di sản văn hóa mà còn góp phần giữ gìn nếp sống văn hóa, phát huy các giá trị đạo đức, hun đúc tinh thần đoàn kết, nghĩa tình cộng đồng và khơi nguồn lực để Nhân dân chung sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Bài và ảnh: Việt Hương