Về Hà Tiên, kính cẩn tri ân bậc tiền nhân

Hà Tiên vùng đất biên thùy với hơn 300 năm hình thành và phát triển, có lịch sử mở cõi oanh liệt gắn liền với công lao vĩ đại của Đức Khai trấn Mạc Cửu.

Từ trang sử mở cõi gian lao...

“Lịch sử mở cõi oanh liệt gắn liền với công lao vĩ đại của Đức Khai trấn Mạc Cửu”. Đó là lời khẳng định đầy tự hào và xúc động của Chủ tịch UBND phường Hà Tiên Trần Hải Quốc khi nhìn lại chặng đường hơn 300 năm hình thành và phát triển của vùng đất cuối trời Tây Nam Tổ quốc.

Theo sách “Địa chí Hà Tiên”, Mạc Cửu (1655 - 1735) là người gốc Hoa, quê ở phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Năm 1680, ông dẫn đầu đoàn lưu dân xuôi về phương Nam tìm sinh kế dài lâu. Khi dừng chân tại vùng Mang Khảm (Hà Tiên xưa), nhận thấy nơi đây cảnh trí tuyệt mỹ, địa hình thiên nhiên thuận lợi để thông thương và lập nghiệp, ông đã quyết định gắn bó cuộc đời mình với mảnh đất này.

Bằng tầm nhìn xa trông rộng, Mạc Cửu là người đầu tiên tập hợp cộng đồng ba dân tộc Kinh - Hoa - Khmer cùng chung tay lập nên 7 xã, thôn; khuyến khích và hỗ trợ nông cụ cho lưu dân khai hoang trồng trọt.

Không dừng lại ở nông nghiệp, ông còn mở mang phố chợ, tổ chức kinh doanh và thúc đẩy giao thương với nước ngoài. Chẳng bao lâu, vùng đất này trở nên giàu có, thuyền buôn các nơi đến tấp nập, đặt nền móng đầu tiên cho một thương cảng Hà Tiên trù phú.

Đoàn thỉnh sắc lễ hội truyền thống kỷ niệm 291 năm ngày mất của Đức Khai trấn Mạc Cửu (1735 - 2026) di chuyển trên cầu Tô Châu.

Nhưng bình yên chưa được bao lâu thì sóng gió ập đến. Sau năm 1700, quốc vương Xiêm La và các toán cướp thường xuyên đến xâm lược, cướp phá, khiến an ninh chính trị luôn bất ổn. Trước nguy cơ bị vương triều Xiêm thôn tính vùng đất dầy công khai phá, vào tháng tám năm Mậu Tý (1708), Mạc Cửu đã có một quyết định lịch sử: Cử thuộc hạ ra Thuận Hóa dâng biểu xưng thần, dâng vùng đất Hà Tiên cho nước Đại Việt và được chúa Nguyễn Phúc Chu chấp thuận.

Từ khi được sáp nhập vào Đại Việt, dưới sự chỉ huy của Mạc Cửu và sự che chở của triều đình chúa Nguyễn, Hà Tiên chính thức có tên trên bản đồ và dần trở thành một thương cảng đặc biệt quan trọng. Khi ông qua đời vào năm 1735, chúa Nguyễn đã truy tặng ông danh hiệu cao quý: “Khai trấn Thượng trụ Quốc Đại tướng Quân Vũ Nghị Công”, cho phép người con trai trưởng là Mạc Thiên Tích kế tập sự nghiệp.

Bằng mồ hôi, nước mắt và cả xương máu kiên cường, các bậc tiền nhân đã giữ yên bờ cõi, tạo tiền đề vô cùng quan trọng để các thế hệ sau tiếp bước giữ gìn.

Hàng năm, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân phường Hà Tiên tổ chức lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày mất Đức Khai trấn Mạc Cửu.

Lễ hội tri ân

Đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và tinh thần gắn bó của người dân miền Tây vẫn vẹn nguyên qua nghi thức lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày mất Đức Khai trấn Mạc Cửu được tổ chức trang trọng hàng năm. Điểm nhấn linh thiêng, thu hút sự chú ý của hàng vạn người dân chính là nghi thức thỉnh sắc đầy tôn nghiêm.

Đoàn thỉnh sắc khởi hành từ đầu cầu Tô Châu, diễu hành trang trọng qua các ngả đường chính trước khi tiến về tượng đài Đức Khai trấn Mạc Cửu. Trong thanh âm trầm hùng của nhạc lễ, cờ xí rợp trời, đoàn đã tái hiện sống động giá trị lịch sử của vùng đất biên thùy.

Ông Ong Vĩnh Phúc, Phó Ban Bảo vệ di tích núi Bình San đọc sắc phong của vua Minh Mạng phong tước vị cho ngài Mạc Cửu.

Tại Tượng đài Mạc Cửu, Ban Bảo vệ di tích danh thắng núi Bình San đã thực hiện các nghi thức cổ truyền như cúng tế, hồi sắc, cúng tiền hiền, hậu hiền theo đúng phong tục. Đặc biệt, nghi thức công bố sắc phong của chúa Nguyễn Phúc Chu.

Con cháu dòng họ Mạc và người dân khắp nơi dâng hương tại Tượng đài Mạc Cửu.

Sự trang trọng của phần lễ và không khí náo nức của phần hội không chỉ làm ấm lòng người dân địa phương mà còn là sợi dây thắt chặt tình cảm của những người con xa xứ.

Ông Mạc Công Thành, thuộc dòng họ Mạc đến từ tỉnh Cà Mau, chia sẻ: “Dù sống ở Cà Mau, nhưng năm nào đến ngày giỗ Tổ, con cháu họ Mạc cũng hẹn nhau về lại Hà Tiên. Nhìn thấy các nghi lễ được thực hiện trang trọng, chúng tôi vô cùng xúc động và tự hào. Đây là dịp nhắc nhở thế hệ sau dù đi đâu cũng phải sống xứng đáng với tổ tiên, cùng thắt chặt tình thâm giao giữa các tỉnh miền Tây”.

Văn nghệ chào mừng lễ hội truyền thống kỷ niệm 291 năm ngày mất của Đức Khai trấn Mạc Cửu (1735 - 2026).

Em Nguyễn Phước Trí, đoàn viên phường Hà Tiên, bày tỏ quyết tâm: “Được trực tiếp tham gia các hoạt động kỷ niệm ngày mất Đức Khai trấn Mạc Cửu, tuổi trẻ chúng em cảm thấy tự hào. Nhìn đất biên thùy trù phú hôm nay, chúng em tự hứa sẽ phát huy tinh thần xung kích, ra sức học tập để vừa bảo tồn các giá trị di sản quý báu của cha ông vừa góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp”.

Công đức của Đức Khai trấn Mạc Cửu và các bậc tiền nhân chính là điểm tựa tinh thần vững chắc để người dân Hà Tiên tiếp tục gìn giữ, phát huy nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, cùng chung sức dựng xây quê hương ngày càng phồn vinh.

Thế hệ trẻ tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân đã khai mở, xây dựng Hà Tiên ngày càng phát triển.

Chủ tịch UBND phường Hà Tiên Trần Hải Quốc cho biết: “Lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày mất Đức Khai trấn Mạc Cửu là dịp để chúng ta lại tề tựu về đây để cùng nhau tưởng nhớ và ôn lại đôi nét về tiểu sử và công đức của vị Tổng trấn Hà Tiên. Đây cũng chính là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống của nhân dân Hà Tiên, của người Việt Nam thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, sự tri ân sâu sắc của các thế hệ đối với công đức của bậc tiền nhân đã có công khai mở, xây dựng nên Trấn Hà Tiên xưa”.

DANH THÀNH