Vật liệu xanh - giải pháp bền vững cho các công trình xây dựng

Sử dụng vật liệu xây dựng xanh, thân thiện môi trường góp phần vào sự phát triển bền vững của thành phố.

Ưu điểm vượt trội

Vật liệu xây dựng xanh là những loại vật liệu được sản xuất, sử dụng và tái chế theo hướng thân thiện với môi trường. Hiện nay, nhiều loại vật liệu xanh đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong xây dựng tại Việt Nam như gạch không nung, bê tông tái chế, gỗ công nghiệp từ nguồn nguyên liệu tái sinh, sơn sinh thái không chứa hóa chất độc hại, vật liệu cách nhiệt sinh học từ sợi tự nhiên... Đây là những vật liệu an toàn đối với sức khỏe con người, có vòng đời bền vững, khả năng tái chế hoặc tái sử dụng cao, tiêu tốn ít năng lượng trong quá trình sản xuất, độ bền tốt, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế tối đa việc khai thác tài nguyên không tái tạo.

Bên cạnh các vật liệu đã được ứng dụng trong thực tiễn, thời gian gần đây nhiều công nghệ mới như vật liệu tự phục hồi, kính tiết kiệm năng lượng hay vật liệu hấp thụ carbon cũng đang được nghiên cứu và phát triển, mở ra triển vọng mới cho ngành xây dựng xanh.

Qua khảo sát thực tế cho thấy, việc sử dụng vật liệu xanh mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết là giảm tác động đến môi trường, hạn chế phát thải khí CO₂ và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên. Bên cạnh đó, các công trình sử dụng vật liệu xanh thường có khả năng cách nhiệt, cách âm tốt, giúp tiết kiệm năng lượng trong quá trình vận hành, khai thác.

Thực tiễn cho thấy, trong bối cảnh nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm, việc sử dụng vật liệu xây dựng xanh đã được nhiều cơ quan, địa phương, doanh nghiệp và người dân quan tâm. Đơn cử, ở các dự án đầu tư công, việc sử dụng gạch không nung, gỗ công nghiệp từ nguồn nguyên liệu rừng trồng đã trở nên khá phổ biến. Đối với các hộ gia đình, tùy điều kiện kinh tế và nhu cầu sử dụng, người dân cũng dần thay đổi thói quen, ưu tiên vật liệu thân thiện với môi trường nhằm nâng cao chất lượng không gian sống, bảo đảm sức khỏe và hạn chế các chất độc hại.

“Gia đình tôi xây nhà và các phòng cho thuê đều dùng gạch không nung, sắt thép và ván gỗ công nghiệp. Trong quá trình sử dụng, tôi thấy công trình vẫn bảo đảm kết cấu, tường không bị nứt, an toàn và không thấm dột. Tôi nhận thấy việc sử dụng gạch không nung đang được khá nhiều người dân áp dụng. Giá vật liệu có thể thay đổi theo từng thời điểm, nhưng quan trọng nhất vẫn là chất lượng và độ bền của công trình”, ông Nguyễn Văn Sơn ở xã Phú Xuyên cho biết.

Xu hướng tất yếu của ngành xây dựng

Những năm gần đây, nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành các chính sách khuyến khích và tiêu chuẩn hóa việc khai thác, sử dụng vật liệu xanh trong xây dựng. Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang được quan tâm, nhằm góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, đặc biệt trong các dự án đô thị thông minh và công trình đạt chứng nhận xanh. Xét về mặt kinh tế, dù chi phí đầu tư ban đầu cho vật liệu xây dựng xanh có thể cao hơn, nhưng về lâu dài, hiệu quả mang lại là rất rõ rệt.

Cụ thể, các công trình sử dụng vật liệu xanh thường tiết kiệm năng lượng trong quá trình vận hành nhờ khả năng cách nhiệt, cách âm tốt, qua đó giảm chi phí điện năng cho điều hòa, chiếu sáng và bảo trì. Bên cạnh đó, tuổi thọ của nhiều loại vật liệu xanh cũng cao hơn, giúp giảm chi phí sửa chữa và thay thế. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, vật liệu xanh còn tạo ra giá trị xã hội khi góp phần hình thành môi trường sống và làm việc lành mạnh hơn, giảm thiểu hóa chất độc hại và tăng cường thông gió tự nhiên nếu được thiết kế, thi công đúng quy trình kỹ thuật.

Với những ưu thế đó, vật liệu xây dựng xanh đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tạo thêm việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để vật liệu xanh phát triển bền vững cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, hoàn thiện cơ chế chính sách và đầu tư công nghệ được xem là yếu tố then chốt. Thực tế cho thấy, nhận thức về lợi ích lâu dài của vật liệu xanh trong cộng đồng còn hạn chế, trong khi hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chính sách hỗ trợ chưa hoàn thiện, khiến việc áp dụng chưa đồng bộ và rộng rãi.

Theo bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Môi trường và Cơ khí xây dựng, Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), một trong những yếu tố cốt lõi của xây dựng bền vững là sử dụng vật liệu xanh, bao gồm vật liệu tái tạo, giảm phát thải CO₂, tiết kiệm năng lượng, nước và an toàn cho sức khỏe con người. Trên thế giới, xu hướng chung là giảm tiêu thụ năng lượng trong công trình bằng việc ưu tiên vật liệu từ nguồn tài nguyên tái tạo, thân thiện với sức khỏe con người. Tại Việt Nam, xu hướng sử dụng vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu xanh và vật liệu phát thải thấp cũng ngày càng phổ biến.

Chia sẻ về giải pháp và chiến lược phát triển vật liệu xanh tại Việt Nam, bà Nguyễn Thị Tâm cho rằng trước mắt cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, xây dựng chính sách hỗ trợ, khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế và tái tạo như tro xỉ, chất thải, vật liệu phá dỡ công trình để làm nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu xây dựng, qua đó giảm khai thác tài nguyên và lượng phế thải. Đồng thời, Việt Nam cũng cần phát triển hạ tầng tái chế chất thải, hạ tầng kiểm soát chất lượng sản phẩm và xây dựng cơ sở dữ liệu về vật liệu xanh, vật liệu tiết kiệm năng lượng một cách đồng bộ.

Có thể thấy, sử dụng vật liệu xây dựng xanh không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu tất yếu trong ngành xây dựng. Việc thúc đẩy áp dụng rộng rãi các loại vật liệu thân thiện với môi trường cần được quan tâm đúng mức, nhằm góp phần tạo ra những công trình chất lượng, an toàn và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Bài và ảnh: Nguyễn Văn Chương