Văn học nghệ thuật - Một năm nhiều giải thưởng

Chi hội Văn học nghệ thuật miền núi đi thực tế sáng tác tại xã Nam Xuân.

Từ những chuyến đi thực tế

Đi thực tế là hoạt động thường xuyên của cá nhân các văn nghệ sĩ. Tuy vậy để khích lệ tinh thần hoạt động tập thể, hằng năm Hội Văn học nghệ thuật (VHNT) tỉnh tổ chức nhiều chuyến đi thực tế. Trong năm 2025, 8 chuyến đi thực tế sáng tác tại các địa phương trong tỉnh, thu hút hơn 200 hội viên tham gia.

Trở về từ chuyến đi thực tế của Chi hội VHNT miền núi, nhà nghiên cứu Nguyễn Huy Miên vẫn còn nhiều trăn trở về việc giữ gìn các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Thái, Mường ở xã Nam Xuân. Đặc biệt, ông trăn trở nhiều về các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, chưng cất rượu cần men lá, đan lát...; những điệu múa dân gian truyền thống như: luống, chá chiêng, mõ, xòe, sạp dân tộc Thái; các làn điệu dân ca như: Khắp nắm ne, khặp xứ đã được các đội văn nghệ quần chúng ở cơ sở khai thác, bảo lưu... cần được khôi phục, gìn giữ và phát triển trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng.

“Bản Bút mới được đưa vào khai thác từ năm 2019, song với những giá trị riêng có về cảnh quan thiên nhiên cùng với việc quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng, tổ chức được các hoạt động trải nghiệm dệt thổ cẩm, chèo thuyền trên hồ Pha Đay, thưởng thức ẩm thực. Hầu hết các gia đình ở bản Bút vẫn giữ được nghề dệt thổ cẩm truyền thống, một số mặt hàng thổ cẩm phục vụ khách du lịch. Và để góp phần phát triển du lịch, không thể thiếu những vần thơ câu hát. Bởi, đó là một kênh quảng bá, giới thiệu văn hóa bản địa nhanh nhất, mọi người dễ tiếp cận nhất”.

Những thôi thúc ấy là động lực để sau chuyến đi, nhà nghiên cứu Nguyễn Huy Miên tìm hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc của đồng bào Thái. Ngoài ra, từ chuyến đi ấy, cảnh đẹp của bản Bút yên bình và thơ mộng, hồ Pha Đay trong văn vắt đã tạo thi hứng để ông viết nên những vần thơ đầy cảm xúc.

Là giáo viên dạy môn Ngữ văn của Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, phường Hạc Thành, dù nghe nói nhiều về xã Thạch Lập với việc giữ gìn những ngôi nhà sàn của đồng bào Mường, nhưng Lê Thị Đáng chưa có dịp được đến đây “mục sở thị”.

Chuyến đi thực tế với ban Lý luận phê bình là cơ duyên để chị được ngắm nhìn “bảo tàng văn hóa” sống động: mái nhà sàn đen bóng theo thời gian, bếp lửa đỏ quánh mùi khói, tiếng trẻ con ngân nga hát ru, tiếng cồng chiêng từ xa vọng lại mỗi chiều. Khi màn sương vừa buông xuống, những cô gái Mường trong váy áo thổ cẩm, với những “đạo cụ” rất quen thuộc đã trình diễn Dệt bông trồng vải, múa Pồn Pôông, những làn điệu xường, điệu ru, điệu sắc bùa... Lê Thị Đáng cho biết: "Tôi sẽ còn phải thêm nhiều lần đến đây nữa. Bởi phần ẩn sâu trong văn hóa người Mường chính là những sáng tác dân gian, trong khi với thời gian ngắn, chúng tôi mới chỉ nhìn ở bề nổi, còn hồn cốt của người Mường là gì, chúng tôi cũng phải có trách nhiệm nghiên cứu và giữ gìn”.

Và những giải thưởng

Năm 2025 với nhiều sự kiện lớn của đất nước, trong đó có công cuộc “sắp xếp lại giang sơn” đã tạo tiền đề để văn nghệ sĩ “xốc lại” tinh thần, cho ra mắt những sản phẩm chất lượng. Trong năm, Hội VHNT tỉnh đã xét tài trợ hỗ trợ sáng tạo, quảng bá cho 50 tác phẩm, xét giải thưởng VHNT hàng năm 2025 cho 60 tác phẩm, tổ chức 8 chuyến đi thực tế sáng tác tại các địa phương trong tỉnh, thu hút hơn 200 hội viên tham gia; phối hợp với Liên hiệp Hội và các đơn vị Trung ương tham gia 2 trại sáng tác cho chuyên ngành Mỹ thuật và Lý luận phê bình, tạo điều kiện để hội viên mở rộng đề tài, tiếp cận thực tiễn sinh động của đời sống xã hội. Ngoài ra, Hội VHNT còn tổ chức 2 cuộc thi sáng tác ca khúc theo chủ đề Tự hào xứ Thanh và viết về đề tài dân tộc miền núi tỉnh Thanh Hóa, thu hút hơn 300 tác phẩm của gần 200 tác giả trong và ngoài tỉnh tham dự; lựa chọn 30 tác phẩm xuất sắc để trao giải, đăng tải và phổ biến. Các chuyên ngành Mỹ thuật, Nhiếp ảnh tổ chức triển lãm trưng bày 50 tác phẩm tranh, ảnh xuất sắc nhân “Kỷ niệm 50 năm VHNT Thanh Hóa đồng hành cùng quê hương, đất nước”, thu hút hàng trăm lượt công chúng xem.

Đặc biệt Hội VHNT đã tổ chức được trại sáng tác Mỹ thuật thu hút 29 họa sĩ tham gia và 55 tác phẩm sau trại sáng tác được công bố; trại “sáng tác văn học trẻ” nhằm tìm kiếm bồi dưỡng tài năng trẻ, thu hút 20 học viên, sinh viên, giáo viên, cán bộ nhiều ngành nghề có năng khiếu văn chương tham gia. “Một tín hiệu khá mừng từ những con số cụ thể, đó là trong năm 2025 hội viên của Hội VHNT tỉnh đạt 94 giải thưởng cấp tỉnh và 33 giải thưởng khu vực, quốc gia; hơn 300 tác phẩm được đăng tải trên các tạp chí văn nghệ Trung ương và địa phương trên khắp cả nước. Một số hội viên trẻ đã có tác phẩm thể nghiệm mới, ghi dấu sự trưởng thành về nghề nghiệp”, Phó Chủ tịch Hội VHNT - nhà văn Thy Lan khẳng định.

Được đánh giá là ban có nhiều thành công, nhiều giải thưởng nhất trong năm 2025, Trưởng ban Âm nhạc Đỗ Hoài Nam cho biết: Đây là năm bội thu, hoạt động hết sức mình của các hội viên ban Âm nhạc. Nổi bật nhất là Cuộc thi sáng tác ca khúc theo chủ đề Tự hào xứ Thanh có sự tham gia của gần 100 tác giả, trong đó lực lượng nhạc sĩ xứ Thanh tham gia đông đảo và tích cực, chiếm gần 1/3, với khoảng 108 tác phẩm.

Có thể nói, phải cả chục năm nay, Hội VHNT tỉnh mới phát động cuộc thi sáng tác ca khúc, ở phạm vi toàn quốc. Ngoài số lượng tác giả tham gia thì cuộc thi được đánh giá là khá thành công với nhiều tác phẩm chất lượng tốt. Trong số 12 tác phẩm được vinh danh ở cuộc thi, các hội viên trong ban xuất sắc giành được 1/2 số giải. Ngoài ra các hội viên còn tham gia nhiều cuộc thi cấp quốc gia. Trong Cuộc vận động thi sáng tác ca khúc về Quốc hội và HĐND Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên Quốc hội Việt Nam (6/1/1946- 6/1/2026) của Quốc hội Việt Nam và Hội Nhạc sĩ Việt Nam, thu hút gần 800 nhạc sĩ tham gia, Thanh Hóa có 2/40 nhạc sĩ của cả nước đoạt giải. Đó là nhạc sĩ Nguyễn Tiến Chung với tác phẩm “Vinh quang Quốc hội Việt Nam” và nhạc sĩ Nguyễn Quốc Hoàng với tác phẩm “Quốc hội - Sức mạnh Việt Nam”. Tại Liên hoan Âm nhạc toàn quốc mở rộng năm 2025 diễn ra tại TP Hồ Chí Minh, tác phẩm “Bay lên hào khí Lam Sơn” của nhạc sĩ Lê Xuân Chung và tác phẩm “Tình ta với biển” của nhạc sĩ Phạm Khánh Hoàng cùng đoạt giải B của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

Cũng theo nhạc sĩ Đỗ Hoài Nam, để có sự thành công này, điều mà ban Âm nhạc luôn coi trọng đó chính là sự chuyển giao thế hệ. Nếu thế hệ những nhạc sĩ trên dưới 80 tuổi như Lê Trọng Bích, Lê Văn Cốc vẫn bền bỉ sáng tác với trách nhiệm của người cầm bút thì thế hệ những nhạc sĩ trẻ như Nguyễn Quốc Hoàng, Đạt Lương là những người có nội lực, có đam mê và có sức trẻ. Không có khoảng trống thế hệ vì thế mà các thành viên trong ban luôn có sự bổ sung, cộng hưởng để “thu” về nhiều giải thưởng.

Ban Âm nhạc hiện có 60 hội viên trong đó có 21 hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam. “Bài toán đặt ra với chúng tôi là phải phát hiện được những gương mặt mới bổ sung vào ban. Riêng năm 2025, chúng tôi đã kết nạp thêm 6 hội viên mới. Những cá nhân này chính là thế hệ nhạc sĩ triển vọng trong thời gian tới".

Dẫu biết hành trình sáng tạo nghệ thuật không thể tính bằng năm, tuy nhiên, nhìn lại một năm đã qua, năm 2025 là một năm ghi dấu của VHNT khi hàng loạt cuộc thi được phát động và tổng kết, các văn nghệ sĩ bền bỉ suy nghĩ, sáng tạo và dấn thân.

Bài và ảnh: Bảo Anh