Văn hóa - con người là nền tảng và động lực phát triển bền vững

Khối văn hóa - thể thao tham gia diễu hành tại Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 - Ảnh: Duy Linh

Văn hóa tạo nên sức bền và bản lĩnh quốc gia

Nhìn nhận về vai trò của văn hóa và con người trong phát triển bền vững đất nước hiện nay, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, việc đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế và chính trị trong chiến lược phát triển không chỉ là một bước tiến về tư duy mà còn là sự trở về đúng với bản chất của phát triển bền vững. Kinh tế có thể tạo ra của cải, chính trị có thể tạo ra trật tự, nhưng chỉ văn hóa mới tạo ra chiều sâu, tạo nên sức bền và bản lĩnh của một quốc gia.

Văn hóa, ở nghĩa sâu xa nhất, chính là hệ giá trị, là chuẩn mực ứng xử, là cách con người nhìn nhận về chính mình, về cộng đồng và về tương lai. Con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, vừa là sản phẩm của văn hóa. Vì vậy, nói đến phát triển bền vững mà không đặt con người và văn hóa ở vị trí trung tâm thì đó là một sự phát triển thiếu gốc rễ.

"Đảng ta đã nhiều lần khẳng định: Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Đây là mối quan hệ hai chiều, biện chứng, có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh. Theo ông, trong nhiệm kỳ vừa qua, việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và bồi đắp các giá trị con người Việt Nam đã đạt được những kết quả nổi bật. Mặc dù phải đối diện với nhiều khó khăn, từ đại dịch, thiên tai đến biến động kinh tế toàn cầu, nhưng công tác xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và phát triển con người Việt Nam vẫn đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Một cảnh trong vở diễn “Tinh hoa Bắc Bộ” mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam Ảnh: BTC

Trước hết, hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở tiếp tục được củng cố và mở rộng, gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh. Nhiều địa phương không chỉ dừng lại ở việc "có nhà văn hóa", mà đã chú trọng hơn đến nội dung hoạt động, đến việc khơi dậy sự tham gia thực chất của cộng đồng. Các phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa, đời sống văn hóa mới đã có những chuyển biến tích cực, góp phần hình thành môi trường xã hội lành mạnh hơn từ gốc.

Quan trọng hơn, các giá trị cốt lõi của con người Việt Nam trong thời kỳ mới - yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo - tiếp tục được khẳng định và lan tỏa, đặc biệt trong những thời điểm khó khăn.

Lấy con người làm trung tâm trong hành trình phát triển mới

Bước vào thời kỳ mới, tác động của công nghệ số và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sáng tạo, truyền bá và thụ hưởng văn hóa. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy phát triển văn hóa theo hướng mở, linh hoạt, nhưng không được đánh mất bản sắc.

“Tôi kỳ vọng Đảng sẽ đóng vai trò “nhạc trưởng” trong việc điều hòa mối quan hệ giữa phát triển văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội, để tăng trưởng không đánh đổi các giá trị nhân văn, công bằng xã hội và bản sắc dân tộc. Khi văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh, nó sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và sự gắn kết xã hội”.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội

PGS.TS Bùi Hoài Sơn đưa ra 3 vấn đề lớn cần đặc biệt chú trọng. Thứ nhất, phải coi chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một động lực quan trọng để mở rộng không gian sáng tạo, đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là số hóa di sản hay đưa hoạt động văn hóa lên nền tảng số, mà quan trọng hơn là xây dựng năng lực văn hóa số cho con người, từ khả năng tiếp nhận, lựa chọn đến sáng tạo và phản biện.

Thứ hai, hội nhập quốc tế về văn hóa cần được nhìn nhận như một quá trình đối thoại hai chiều, chứ không phải là sự hòa tan. Chúng ta cần chủ động đưa giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới, đồng thời tiếp thu tinh hoa nhân loại một cách có chọn lọc, dựa trên nền tảng bản sắc dân tộc vững chắc. Bản sắc không phải là cái bất biến, mà là giá trị được bồi đắp, làm giàu qua giao lưu và sáng tạo.

Thứ ba, phát triển văn hóa bền vững phải gắn chặt với giáo dục, đặc biệt là giáo dục nhân cách, lối sống, thẩm mỹ và năng lực sáng tạo cho thế hệ trẻ. Không thể kỳ vọng vào một nền văn hóa mạnh nếu thiếu những con người có nền tảng văn hóa vững vàng, có khả năng làm chủ công nghệ và hội nhập mà không đánh mất mình.

"Văn hóa và kinh tế không phải là 2 lĩnh vực tách rời, mà gắn bó chặt chẽ với nhau trong một chỉnh thể phát triển. Văn hóa định hình cách con người lao động, tiêu dùng, sáng tạo và hợp tác, từ đó tác động trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng kinh tế và sự bền vững của xã hội", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói. Ông bày tỏ kỳ vọng việc chuyển mạnh từ tư duy "quản lý văn hóa" sang "kiến tạo phát triển văn hóa", trong đó Đảng giữ vai trò định hướng giá trị, hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi để các giá trị tốt đẹp được nuôi dưỡng và lan tỏa trong đời sống xã hội. Công tác văn hóa hiện nay không chỉ là bảo tồn những gì đã có mà còn là khơi dậy khát vọng sáng tạo, tinh thần trách nhiệm và ý thức cộng đồng của mỗi con người Việt Nam.

Một kỳ vọng quan trọng khác là Đảng tiếp tục gắn chặt phát triển văn hóa với xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới. Con người không chỉ được nhìn nhận như một nguồn lực cho tăng trưởng, mà trước hết là một chủ thể văn hóa, có nhân cách, có bản lĩnh, có khát vọng cống hiến và khả năng làm chủ sự biến đổi của thời đại. Những định hướng lớn về xây dựng con người cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng các chính sách giáo dục, văn hóa, xã hội mang tính dài hạn và bền vững.

An Khê