Vận dụng phù hợp nguồn tri thức quý từ các Cơ quan kiểm toán tối cao để nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động Kiểm toán nhà nước

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trao Quà tặng của Kiểm toán nhà nước Việt Nam tài trợ Dự án mở rộng, nâng cấp Không gian Hồ Chí Minh và Khuôn viên tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thư viện Công cộng Colombo. Ảnh: TL

Thưa Tổng Kiểm toán nhà nước, trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng, các cơ quan kiểm toán tối cao (SAI) đứng trước yêu cầu đổi mới để tiếp tục khẳng định vai trò và gia tăng giá trị đóng góp cho nền quản trị quốc gia. Việc KTNN Việt Nam lựa chọn chủ đề “Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới” cho Hội thảo quốc tế lần này có ý nghĩa gì đối với định hướng phát triển trong giai đoạn tới?

Đúng vậy, hoạt động quản trị công và kiểm toán công trên thế giới đang chuyển đổi nhanh, mạnh mẽ để thích ứng với những thách thức và đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới, nhất là chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về công khai, minh bạch, liêm chính và trách nhiệm giải trình. Những thay đổi đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các SAI trong việc hoàn thiện thể chế, trọng tâm là khung khổ pháp lý, bảo đảm tính độc lập, tăng cường năng lực, đổi mới phương pháp tiếp cận, phương thức kiểm toán và gia tăng giá trị của hoạt động KTNN đối với quản trị quốc gia.

KTNN Việt Nam cũng đang trong giai đoạn khẩn trương xây dựng định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật KTNN nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Để góp phần làm sáng tỏ vị thế và giá trị của các SAI trong nền quản trị quốc gia hiện đại, KTNN chủ trì tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới” vào ngày 27/10/2026 tại Hà Nội. Hội thảo là diễn đàn quan trọng để KTNN Việt Nam, INTOSAI, ASOSAI, các SAI trên thế giới và các nhà lãnh đạo, quản lý, chuyên gia hoạch định chính sách cùng thảo luận, trao đổi về những cơ hội và thách thức chung đối với SAI trong bối cảnh mới, định hướng các giải pháp để cùng giải quyết các thách thức chung trong kỷ nguyên số, đồng thời mở rộng mạng lưới hợp tác trong khu vực nói riêng và quốc tế nói chung.

Hội thảo quốc tế “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới” dự kiến được tổ chức vào ngày 27/10/2026, tại Hà Nội. Sự kiện dự kiến có khoảng 18 tham luận của đại diện các SAI, một số Bộ, Ban và các cơ quan, tổ chức liên quan.
Đây là diễn đàn quan trọng để KTNN Việt Nam, INTOSAI, ASOSAI, các SAI trên thế giới và các chuyên gia hoạch định chính sách cùng thảo luận, trao đổi về những cơ hội và thách thức chung đối với SAI trong bối cảnh mới, định hướng các giải pháp để cùng giải quyết các vấn đề mang tính chất liên quốc gia, phục vụ việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và định hướng chiến lược dài hạn cho SAI trong kỷ nguyên số, đồng thời mở rộng mạng lưới hợp tác trong khu vực nói riêng và quốc tế nói chung.

Hội thảo thúc đẩy đối thoại về khuôn khổ thể chế, địa vị pháp lý, tính độc lập và giá trị công của SAI trong hệ thống quản trị quốc gia; chia sẻ tầm nhìn chiến lược và các cách tiếp cận đổi mới cho sự phát triển của SAI trong tương lai. Đặc biệt, Hội thảo sẽ trao đổi về cách thức các SAI thích ứng với các yêu cầu mới về quản trị công, phát triển bền vững và chuyển đổi số, bao gồm hiện đại hóa phương pháp kiểm toán dựa trên cơ sở ứng dụng công nghệ, AI, dữ liệu, cũng như mở rộng hoạt động kiểm toán sang các lĩnh vực mới nổi. Thông qua các trao đổi này, Hội thảo vừa thúc đẩy các SAI học hỏi lẫn nhau, tăng cường hợp tác chuyên môn với các đối tác quốc tế, vừa đưa ra những gợi mở hữu ích cho quá trình phát triển và hiện đại hóa hoạt động kiểm toán công.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi chứng kiến Lễ trao các văn kiện hợp tác giữa KTNN Việt Nam - Ấn Độ. Ảnh: TL

Từ hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính độc lập và phát huy vai trò của SAI trong quản trị quốc gia đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và kiểm toán số, Hội thảo đặt ra nhiều vấn đề vừa mang tính nền tảng, vừa phản ánh những yêu cầu mới. Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, đâu là những vấn đề KTNN Việt Nam kỳ vọng được làm rõ từ cuộc hội thảo này?

Theo kế hoạch, hai phiên của Hội thảo sẽ bao quát và làm rõ nhiều vấn đề quan trọng. Trong đó, Phiên toàn thể mang tính đặt nền móng, tạo cơ sở vững chắc cho việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo đảm tính độc lập và nâng cao vị thế của SAI trong quản trị quốc gia; định hướng chiến lược và đổi mới hoạt động kiểm toán của SAI nhằm nâng cao năng lực thích ứng với các yêu cầu mới về quản trị công, phát triển bền vững và chuyển đổi số.

Những nội dung được tập trung đều là những vấn đề mà KTNN rất chú trọng để nghiên cứu, học hỏi, như: Kinh nghiệm hiến định và luật hóa cơ chế độc lập của SAI trên 3 trụ cột cốt lõi gồm thể chế, ngân sách và nhân sự; xu hướng luật hóa phạm vi kiểm toán bao trùm mọi nguồn lực công và các giải pháp giúp SAI tiếp cận dữ liệu quốc gia một cách toàn diện; cơ chế bảo đảm tính bắt buộc trong việc thực hiện các kiến nghị kiểm toán và sự chuyển dịch vai trò của SAI từ kiểm tra, giám sát sang tư vấn chính sách, cảnh báo sớm rủi ro vĩ mô nhằm tăng cường hiệu quả quản trị quốc gia.

Cùng với đó là những nội dung mà KTNN có thể tham khảo để xây dựng tầm nhìn chiến lược, hoàn thiện hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ nhằm đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên số; xây dựng hệ sinh thái kiểm toán số (ứng dụng AI, Big Data); giải quyết bài toán an ninh mạng, bảo mật thông tin và xác lập tính pháp lý của bằng chứng kiểm toán điện tử. Đồng thời, KTNN có thể nghiên cứu lộ trình chuyển dịch sang kiểm toán theo thời gian thực (real-time audit); tăng cường số lượng và chất lượng kiểm toán hoạt động nhằm đánh giá tính kinh tế, hiệu quả, hiệu lực của các chính sách công; làm rõ trách nhiệm dẫn dắt của SAI trong ứng phó rủi ro phi truyền thống; nghiên cứu phương pháp luận và thực tiễn kiểm toán các mục tiêu phát triển bền vững (môi trường, biến đổi khí hậu, tài chính xanh và an sinh xã hội).

Phiên thảo luận chuyên sâu không chỉ tập trung phân tích mà còn đưa ra các giải pháp thực tiễn về địa vị pháp lý và vai trò của SAI trong quản trị quốc gia, xu thế kiểm toán mới, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động kiểm toán. Đây đều là những vấn đề hết sức thiết thực mà KTNN đang mong muốn tham khảo, chắt lọc những kinh nghiệm, thông lệ tốt để phục vụ việc xây dựng định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Nhất là khi các giải pháp đề cập cụ thể về quy định pháp luật đối với một cuộc kiểm toán; chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, đối tượng và phạm vi kiểm toán; giá trị pháp lý của báo cáo kiểm toán; vai trò của SAI trong việc kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; cơ chế phối hợp với Quốc hội, Chính phủ, cơ quan thanh tra, điều tra và các cơ quan có liên quan…

Đặc biệt, trong xu thế phát triển mới, các giải pháp về hoạch định tầm nhìn, chiến lược phát triển của SAI, phát triển các lĩnh vực kiểm toán mới, đổi mới phương pháp kiểm toán, cũng như ứng dụng chuyển đổi số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, kiểm toán từ xa, giám sát liên tục, khai thác cơ sở dữ liệu và bảo đảm giá trị, an toàn, bảo mật của bằng chứng kiểm toán số… là những nội dung đang được KTNN quan tâm hàng đầu để đổi mới, tạo đột phá về chất lượng, giá trị kiểm toán.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa làm việc với Ban Tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan Kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”, tháng 10/2026. Ảnh: M.THÚY

Từ những vấn đề được trao đổi tại Hội thảo, Tổng Kiểm toán nhà nước chia sẻ rõ hơn về định hướng, giải pháp chiến lược của KTNN trong thời gian tới để chủ động thích ứng linh hoạt, thúc đẩy đổi mới và nâng cao giá trị đóng góp trong bối cảnh mới?

Tôi muốn nhấn mạnh: Tầm nhìn, thể chế và đổi mới sáng tạo luôn là vấn đề then chốt quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững, lâu dài của một định chế. Thể chế là nền tảng, là đột phá. Đổi mới sáng tạo là động lực, nguồn lực tạo ra năng lực, sức mạnh mới của tổ chức. Chúng ta không thể đi xa nếu không được dẫn dắt, định hướng bởi chiến lược phát triển và một tầm nhìn dài hạn hợp lý.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa khảo sát Trung tâm Hội nghị quốc gia - địa điểm tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”, tháng 10/2026. Ảnh: THU HẰNG

Để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước và thích ứng với bối cảnh tình hình mới, Kiểm toán nhà nước cần huy động mọi lực lượng, trí tuệ, kinh nghiệm của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động KTNN và các nhà lãnh đạo, quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế để tập trung sớm hoàn thành việc xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành chiến lược phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi, bổ sung), nhằm thúc đẩy đổi mới toàn diện về tổ chức, phương thức hoạt động và nâng cao vị thế, vai trò, hiệu quả hoạt động của Kiểm toán nhà nước dựa trên nền tảng định hướng chiến lược, tầm nhìn dài hạn và khung khổ thể chế vững chắc; lấy công nghệ, chuyển đổi số làm động lực.
Xây dựng Kiểm toán nhà nước là thiết chế độc lập, quan trọng trong nền quản trị công hiện đại; là công cụ sắc bén, hiệu quả của Đảng, Nhà nước Việt Nam để kiểm soát, kiểm toán việc quản lý, sử dụng nguồn lực công, đồng thời bảo đảm tính tuân thủ pháp luật, kỷ cương, kỷ luật nghiêm minh, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả tối ưu trong quản lý, sử dụng nguồn lực công; bảo đảm Kiểm toán nhà nước hoạt động uy tín, chất lượng, liêm chính, chuyên nghiệp, chuẩn mực, minh bạch và có trách nhiệm giải trình. Kiểm toán nhà nước phải góp phần quan trọng trong xây dựng nền quản trị công hiện đại ở Việt Nam; bảo vệ lợi ích công; bảo đảm quản lý, sử dụng nguồn lực công có hiệu quả; xây dựng nền tài chính công, ngân sách nhà nước an toàn, lành mạnh, hiệu quả, minh bạch, kỷ cương, liêm chính.
Tăng cường đổi mới, tái cấu trúc phương thức hoạt động và triển khai các mô thức kiểm toán mới. Đẩy mạnh mở rộng phạm vi kiểm toán sang các lĩnh vực mới, như kiểm toán hoạt động, kiểm toán môi trường, kiểm toán công nghệ thông tin, kiểm toán các dự án đầu tư quan trọng quốc gia, kiểm toán việc thực hiện các chủ trương, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển tầm vĩ mô và kiểm toán việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Triển khai thực hiện kiểm toán dựa trên cơ sở rủi ro, kiểm toán từ xa, giám sát liên tục theo thời gian thực dựa trên cơ sở dữ liệu và ứng dụng AI. Phát triển năng lực phát hiện, phòng ngừa, cảnh báo sớm các rủi ro, nguy cơ vi phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ sớm, từ xa, từ khi mới phát sinh. Xây dựng hệ thống đánh giá, đo lường rủi ro đối với các đối tượng, lĩnh vực, địa bàn, nội dung kiểm toán để làm cơ sở định hướng, lựa chọn nội dung trọng yếu, trọng tâm kiểm toán. 
Chuyển mạnh từ việc chủ yếu phát hiện sai sót, vi phạm cá biệt sang đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả và giá trị đạt được từ việc thực thi chính sách, chiến lược và quản lý, sử dụng nguồn lực công; nhất là phát hiện, kiến nghị xử lý các điểm nghẽn, nút thắt phát triển, các vấn đề vĩ mô, có tính hệ thống, các vấn đề chính sách lớn để tham mưu với Đảng, Quốc hội, Chính phủ trong công tác lãnh đạo, quản lý, điều hành nền kinh tế và huy động, phân bổ, sử dụng có hiệu quả nguồn lực công./.

Xin trân trọng cảm ơn Tổng Kiểm toán nhà nước!./.

HỒNG THOAN (thực hiện)